Шымкент төтенше жағдайларға қаншалықты дайын? Қоғамдық кеңес мәселені талқыға салды

Шымкент төтенше жағдайларға қаншалықты дайын? Қоғамдық кеңес мәселені талқыға салды

26 маусым 2026 жыл. Шымкент қаласының Қоғамдық кеңесінің кезекті отырысында тұрғындардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету және төтенше жағдайлардың алдын алу мәселелері жан-жақты талқыланды. Отырысқа қатысқан қоғам өкілдері мен мамандар қаланың қазіргі дайындық деңгейін бағалап, болашақта атқарылуы тиіс жұмыстарды белгіледі.

Шымкент — Қазақстанның оңтүстігіндегі ең ірі мегаполис. Халқының саны соңғы онжылдықта қарқынды өсіп, қазіргі уақытта бір миллионнан астам адам тұрақты мекендейді. Қала бедерінің күрделілігі, өзен арналарының болуы, жер сілкінісіне қауіпті аймаққа жататындығы — осының барлығы Шымкентті табиғи апаттарға аса осал ету факторлары болып табылады. Арыс қаласындағы 2019 жылғы жарылыс оқиғасы бүкіл елге — соның ішінде Шымкентке де — уақтылы хабарландыру мен дайындықтың маңызын айқын аңғартты. Сол трагедиядан кейін мемлекет авариялық жоспарлау мен азаматтық қорғаныс жүйесін күшейтуге айтарлықтай назар аудара бастады.

Отырыста баяндама жасаған қала мобилизациялық дайындық, аумақтық және азаматтық қорғаныс басқармасының басшысы Қайрат Бекбауов ағымдағы жылда атқарылған жұмыстар туралы нақты деректерді ұсынды. Оның айтуынша, жыл басынан бері №50120 әскери бөлімнің жауынгерлерінің қатысуымен командалық-штабтық және тактикалық-арнайы жаттығулар өткізілді. Бұл жаттығуларда әскерге міндетті азаматтар да белсене қатысты. Халықты хабарландыру және эвакуациялау іс-шаралары нақты жағдайларда қалай жүргізілетіні мұқият жаттықтырылды. Алғашқы бес ай ішінде білім беру, медицина және мәдениет мекемелерінде, сондай-ақ ірі кәсіпорындарда 496 сейсмикалық жаттығу өткізілді. Оларға шамамен 150 мың адам мен 2400-ден астам техника бірлігі тартылды.

Алайда қоғамдық кеңес мүшелері ұсынылған деректердің артындағы шындықты сұрамай өтпеді. Мүше Кенжехан Төлебаев қалада тұрғындар үшін нақты қауіп төндіруі мүмкін орындардың бар-жоғын сұрады. Қайрат Бекбауов мұндай орындардың 39 екенін атап өтті. Олардың қатарына Бадам өзені бойындағы аумақтар кіреді. Бұл өзен жаңбыр маусымында жиі тасып, маңайдағы тұрғын үйлер мен инфрақұрылымға зиян тигізіп отырады. Қазіргі уақытта қауіпті аймақтар бойынша жобалық-сметалық құжаттама әзірленуде, мәселе ТЖД бақылауында.

Материалдық резерв мәселесі де талқыланды. Бекбауов складтық алаңдардың жалпы ауданы алты мың шаршы метрді құрайтынын, ал қажетті материалдық қорлардың 40 пайыздан астамы бұрыннан сатып алынғанын жеткізді. Бұл — белгілі бір қадам, дегенмен сарапшылар 60 пайыздан аса қордың әлі де жинақталмағандығы мәселені толық шешпейтінін ескертеді. Қоғамдық кеңес мүшелері бюджет қаражатының тиімді игерілуін, сатып алу процесінің мерзімдерін қатаң бақылау қажет деп санайды.

Хабарландыру жүйесі — отырыстың ең жанды тақырыбына айналды. Абдибақыт Мақұлбаев: «Шын айтқанда, тұрғындардың басым бөлігі бұл ақпаратты білмейді. Жер сілкінісі немесе сел болса не болады? Қала халқының 60 пайызға жуығы жеке үйлерде тұрады. Арыс оқиғасынан кейін уақтылы хабарландырудың қаншалықты маңызды екенін бәріміз білеміз. Мен өзім халық арасында жүргізілген ауқымды түсіндіру жұмысын байқаған жоқпын» деді. Бұл сөздер отырыс залын мазасыз үнсіздікке бөледі. Мамандар бірнеше жыл бойы хабарландыру жүйелеріне инвестиция жасалып жатса да, ең маңызды буын — адам факторы — әлі де назардан тыс қалуда деп есептейді.

Басқарма басшысы жауап ретінде цифрлық шешімдерге баса назар аударды. 2024 жылдан бастап Шымкентте 1414 сервисі арқылы авариялық ескерту жіберілуде. Хабарлама бір минут ішінде адресаттарға жетеді. Өткен жылы жүйені іске қосуға 23 миллион теңге бөлінсе, биылғы жылы оның дамуына 167 миллион теңге қарастырылған. Бұл — бірнеше есе өскен инвестиция, алайда технологиялық шешімдердің тиімділігі ауылдық аймақтар мен жеке сектор үшін, яғни интернет қолжетімділігі шектеулі жерлерде, тексерілуі керек. Оқу орындарында, колледждер мен мектептерде де барлық қажетті ақпарат орналастырылған. Тұрғын үй подъездтерінде эвакуация бағыттарын, жиналу орындарын көрсететін QR-кодтар іліп қойылған. Осы элементтердің бәрі жиынтықта цифрлық және дәстүрлі ақпараттандырудың ұтымды үйлесімін жасауы тиіс.

Қоғамдық кеңес отырысының қорытынды пікірбілдіруінде мүшелер ведомство жасаған жұмысты мойындай отырып, бірқатар маңызды ұсыныстар енгізді. Біріншіден, жеке сектор тұрғындарына арналған ақпараттандыру жұмысын күшейту қажет. Екіншіден, практикалық жаттығуларды жиілету, оларды неғұрлым кең аудитория қамтитындай ету керек. Үшіншіден, 39 қауіпті нысандағы жобалық-сметалық құжаттаманы дайындау мерзімдерін нақтылап, іске асырудың нақты кестесін белгілеу міндетті. Шымкенттің төтенше жағдайларға дайындығы — бұл тек мемлекеттік органдардың ғана емес, қоғамның, бизнес-қоғамдастықтың және әрбір тұрғынның ортақ жауапкершілігі. Бекбауовтың өзі де жұмыс тұрақты негізде жүргізілетінін және алдағы уақытта одан да ауқымды іс-шаралар жоспарланғанын растады. Ал қоғамдық кеңестің бақылаушылық рөлі бұл процестің ашықтығы мен тиімділігін қамтамасыз ету жолындағы маңызды тетік болып қалады.