Шымкенттік тұрғын пәтер кіреберісін өнер галереясына айналдырды

16 тамыз 2026 жыл. Шымкент қаласының Байтұрсынов көшесінде орналасқан бесқабатты тұрғын үйде ерекше бір құбылыс орын алуда. Үй тұрғыны Александр Голубев өзі тұратын пәтер кіреберісін шағын, бірақ нағыз мәнді өнер галереясына айналдырды. Баспалдақ алаңдарын безендірген суреттер, фотографиялар, декоративті бұйымдар мен гүлдер жайластырылған вазондар — мұның бәрі бүгінде тек бір адамның ғана емес, бүкіл үй тұрғындарының ортақ шығармашылық жобасына айналып үлгерді. Бұл оқиға Шымкент тұрғындары арасында кеңінен талқыланып, қалалық ортақ кеңістікті игеру мен қоғамдық белсенділіктің тамаша үлгісі ретінде бағаланып жатыр.
Идеяның туу тарихы да қызғылықты. Александр Голубев — жан-жақты саяхатқа үйір адам. Ол Еуропа, Азия және басқа да аймақтардың қалаларын аралаған сайын бір нәрсеге ерекше назар аударған: шетелдерде кіреберістер, аулалар мен қоғамдық кеңістіктер таза болып қана қоймайды, олар эстетикалық тұрғыдан жоғары деңгейде безендірілген. Парижде де, Барселонада да, тіпті шағын итальяндық қалашықтарда да тұрғын аулалары мен кіреберістер кезінде шебер сәулетші жасағандай реттелген. Осындай тәжірибе Александрды өз үйін де өзгертуге итермелеген. «Мен жиі түрлі елдерге турист ретінде барамын. Басқа қалаларға келгенде кіреберістер ғана емес, аулалар мен қоғамдық кеңістіктер де жарасымды безендірілгенін жиі кездестіресің — осы мені шабыттандырды», — деп түсіндіреді Александр Голубев.
Бүгінгі таңда Қазақстандағы тұрғын үйлердің кіреберістері туралы статистика ойландырарлық. Мемлекеттік тұрғын үй қорын зерттейтін сарапшылардың деректері бойынша, елдегі тұрғын үй кіреберістерінің елуден астам пайызы жөндеуді немесе мақсатты абаттандыруды қажет етеді. Қалалардың ескі аудандарында, әсіресе кеңестік дәуірден қалған бесқабатты «хрущевкаларда», ортақ кеңістікке деген жауапсыздық мәселесі айқын сезіледі. Шымкент — республиканың үшінші ірі қаласы және бір миллионнан астам тұрғыны бар мегаполис. Мұнда тұрғын үй мәселесі өзекті болып қала бермек. Дәл осындай жағдайда Голубевтің бастамасы бірегей тәжірибе ретінде назар аударуға лайық.
Бастамаға алғашқыда кейбір тұрғындар скептикпен қараған. Алайда нәтиже өз сөзін өзі айтты. Баспалдақ алаңдарында картиналар, декоративті бұйымдар, тіпті балалардың қолымен салған суреттер пайда бола бастады. Бала-шаға мен ересектер бірдей осы ортақ жобаға үлес қосты. Үй тұрғыны Ирина Найденова да бастамаға ерекше ілтипатпен қарайды. «Мынандай іс-әрекеттер басқа көршілерді де ортақ кеңістікке өз үлестерін қосуға шабыттандырады», — дейді ол. Ирина апай сонымен бірге ауланың да өзгергенін атап өтті: жылдар бойы күтімде болған ағаштар қазір биіктеп, сәнді бой түзеген. Александр Голубев палисадникті де, жанындағы скверді де күтіп ұстайды, польдік терек пен гибискус отырғызып, газонға басуға тыйым салатын ескертпе тақтайшалар орнатқан.
Галереяның тақырыбы да өзгеріп тұрады. Бірінші экспозиция Оңтүстік Қазақстанның тарихи ескерткіштері мен туристік орындарына арналған болатын. Бүгін сол суреттердің орнын әлемнің ең танымал сәулет ғажайыптары алды — Эйфель мұнарасы, Рим Колизейі, Үндістанның Тәж-Махалы. Тұрғындар кіреберісті аралай жүріп, бейресми түрде әлем мәдениеті мен тарихымен танысып жатыр. Урбанист сарапшылардың бағалауынша, мұндай бастамалар «тактикалық урбанизм» деп аталатын халықаралық тренд аясында қарастырылуы мүмкін. Бұл — азаматтардың шағын бюджетпен, бірақ шығармашылық тұрғысынан ортақ кеңістікті игеруі. Тактикалық урбанизм соңғы онжылдықта Берлиннен Бангкокқа дейін кеңінен таралып, қалаларды «төменнен жоғары» өзгертудің тиімді жолы ретінде танылып үлгерді.
Шымкент қалалық мәслихатының депутаты Дәурен Серіков бұл бастама туралы пікірін ортаға салды: «Александр Голубевтің жобасы — азаматтық жауапкершіліктің нақты үлгісі. Мемлекет барлық нәрсені жасап бере алмайды. Тұрғындардың өз ауласына, өз үйіне деген сезімі — ең маңызды фактор. Мұндай бастамаларды ынталандыру, насихаттау қажет». Қала әкімдігі де осындай жобаларды қолдауға дайын екенін білдіріп, болашақта «Ең үздік кіреберіс» атты қалалық байқау ұйымдастыруды қарастырып жатыр деген ақпарат жайылды. Байқаудың мақсаты — осындай оң бастамаларды кеңінен насихаттау және үлгілі тәжірибені бүкіл қаладағы тұрғын үйлерге таратуды ынталандыру.
Бұл бастаманың маңыздылығы тек эстетикалық тұрғыдан ғана емес, әлеуметтік тұрғыдан да зор. Зерттеулер дәлелдегендей, өзі тұратын кеңістікті күтетін адамдар өздерін бақытты, іргелес тұрғындармен қарым-қатынасы жарасымды сезінеді. Ортақ жоба тұрғындарды жақындастырып, «мен» орнына «біз» деген ұғымды қалыптастырады. Байтұрсынов көшесіндегі бесқабатты үйде дәл осындай серпіліс болды. Бір адамның шабытты ұсынысы бүкіл қауымдастықтың ортақ ісіне айналды. Галерея экспонаттары жаңарып тұрса да, сол кіреберісті өнер кеңістігіне айналдырған басты нәрсе өзгермейді — ол адамдардың бір-біріне деген жылылығы мен ортақ кеңістікке деген сезімі. Шымкенттің бұл үйіндегі кіреберіс өнер шығармасы ғана емес, бүгінгі қоғамға қажет ынтымақтастық пен азаматтық рухтың тірі символына айналып отыр.