Түркістан облысы интернет-алаяқтыққа қарсы жаппай шара қолданады

30 маусым 2026 жыл. Түркістан облысының әкімі Нұралхан Күшеров басқарған құқық бұзушылықтардың профилактикасы жөніндегі ведомствоаралық комиссияның кезекті отырысында аймақтың тыныс-тіршілігін бүгінгі таңда қатты алаңдатып отырған мәселе — интернет-алаяқтық, заңсыз ойын бизнесі және қаржылық пирамидалар кеңінен талқыланды. Отырыс қорытындысы бойынша облыс басшысы жергілікті атқарушы органдарға правоохранительдік құрылымдармен бірлесіп профилактикалық жұмысты айтарлықтай күшейту туралы нақты тапсырма берді. Бұл шешім кездейсоқ емес — соңғы жылдары аймақта тіркелген киберқылмыс пен заңсыз ойын алаңдарының саны жыл сайын өсіп келеді.
Мәселенің тамыры тереңде жатыр. Цифрлық технологиялардың өркен жаюы өмірдің барлық саласын түбегейлі өзгертті, алайда бұл үдеріс қоғамға жағымды жаңалықтармен қатар ауқымды қатерлер де алып келді. Алаяқтардың интернет кеңістігіне ене отырып, аңғал азаматтардың ақшасын иемденуі бүгін Қазақстанның барлық өңірінде, соның ішінде Түркістан облысында да жедел өсіп отырған мәселеге айналды. Ішкі істер министрлігінің деректері бойынша, 2025 жылы ғана республика бойынша тіркелген интернет-алаяқтық оқиғаларының саны алдыңғы жылмен салыстырғанда 34 пайызға өскен. Түркістан облысы бойынша бұл көрсеткіш одан да жоғары — 41 пайызды құраған, бұл өңірдегі жағдайдың шұғыл шараларды талап ететінін айқын дәлелдейді.
Ведомствоаралық комиссияның отырысына қатысқан Түркістан облыстық полиция департаментінің бастығы Серік Жақсыбеков өз сөзінде: «Біз бүгін жаңа типтегі қылмыспен бетпе-бет тұрмыз. Алаяқтар жыл сайын өз схемаларын жетілдіреді. Олар жай ғана телефон шалып, банк қызметкерін немесе полицейді жалған ойнайтын дәуір өтіп кетті. Қазір олар жасанды интеллект технологиясын пайдаланады, тіпті адамның таныс туысының дауысын имитациялай алады. Сондықтан тек жазалаушы шараларымен ғана шектеліп қалмай, халықтың санасын өзгертуге бағытталған ауқымды ағарту жұмысын жүргізу қажет», — деп атап өтті. Бұл сөздер проблеманың күрделілігін және кешенді тәсіл қажеттігін тағы бір рет растайды.
Қаржылық пирамидалар мәселесі де отырыста ерекше орын алды. Соңғы екі жылда Түркістан облысында он сегіз қаржылық пирамида ашылып, жабылған, олардың зардабын төрт мыңнан астам отбасы тартқан. Жиынтық шығын 2,3 миллиард теңгеден асты деген болжамдар айтылуда. «Тез байи қал» уәдесімен адамдарды қолдан жасалған инвестициялық схемаларға тартатын алаяқтар көбінесе социалдық желілерді алаң ретінде пайдаланады. Облыс прокуратурасының мәліметінше, жәбірленушілердің көпшілігі — орта жастағы, қаржылық сауаттылық деңгейі жеткіліксіз тұрғындар. Дәл осы себепті халықтың қаржылық сауаттылығын арттыру бағдарламасын күшейту облыс басшылығының басым бағыттарының бірі ретінде айқындалды.
Лудомания — ойынға тәуелділік мәселесі де назардан тыс қалмады. Заңсыз онлайн-казинолар мен ставка алаңдарының жасырын жұмыс істеуі жалғасып жатыр, олардың жәбірленушілері арасында жастардың үлесі ерекше жоғары. Облыстық психикалық денсаулық орталығының мамандары соңғы жылы лудомания диагнозымен өз еркімен немесе жақындарының ынтасымен жүгінгендер санының 28 пайызға өскенін хабарлайды. Психолог Айгүл Нұрланова бұл мәселе туралы: «Ойынға тәуелділік — бұл жалғыз адамның ғана емес, бүкіл отбасының трагедиясы. Жас жігіттер несиеге батып, үй мүлкін сатып, туысқандарынан ақша сұрап, ең соңында психологиялық кризиске ұшырайды. Мемлекеттік деңгейде кешенді қолдау жүйесі болмаса, бұл мәселені шешу мүмкін емес», — деді. Осы бағытта облыста тегін психологиялық кеңес беру орындарының санын ұлғайту және мектеп оқушылары арасында алдын алу бағдарламаларын жүргізу жоспарлануда.
Жергілікті атқарушы органдар мен полиция бірлесіп рейдтік жұмысты да айтарлықтай күшейтетін болды. Ерекше назар жер асты ойын орындарына және ставка қабылдайтын нүктелерге бағытталады. Сарапшылар облыста қазір кемінде жүзден астам заңсыз ойын орнының жасырын жұмыс істейтінін болжауда. Жыл басынан бергі уақытта он жеті мұндай нүкте жабылған, бірақ олардың орнына жаңалары пайда болып жатады. «Бұл — гидраға қарсы күрес. Бір басын кессең, екінші бас шығады. Тек жазалаумен ғана шектелмей, ойын тәуелділігінің алдын алатын жүйені қалыптастырмасақ, нәтиже болмайды», — деді облыс мәжілісінің депутаты Дәурен Сейтқали.
Жалпы алғанда, Түркістан облысының бұл бастамасы ел ауқымындағы кешенді цифрлық қауіпсіздік саясатымен тікелей үндеседі. Қазақстан 2025–2029 жылдарға арналған цифрлық қауіпсіздік тұжырымдамасы аясында киберқылмысқа қарсы күресті мемлекеттік басымдық ретінде белгілеген. Облыс деңгейінде жүзеге асырылатын нақты шаралар осы жалпы мемлекеттік стратегияның бір бөлігі болып табылады. Сарапшылар бұл жұмыстың жемісін жылдар өткен соң ғана толық бағалауға болатынын айтқанмен, алғашқы қадамдардың басталуы өзі жағымды белгі екенін атап өтеді. Халықтың санасын өзгерту, қаржылық сауаттылықты жетілдіру және заңсыз қылмыстық бизнеске тосқауыл қою — бұл үш бағыттың бірлікте жүзеге асырылуы ғана нақты нәтиже беретіні сөзсіз.