«Халық заңгері»: Шымкент тұрғындары тегін заң кеңесін алады

Шымкент қаласында 30 қыркүйек 2026 жылы тұрғындар арасындағы құқықтық сауаттылықты арттыруға бағытталған ірі акция өтеді. «Халық заңгері» атты бұл шара сағат 16:00-де Арбатта, Мира көшесі 4–6 мекенжайында ашылады. Акцияға прокурорлар, адвокаттар, нотариустар, сот орындаушылары және мемлекеттік органдардың өкілдері қатысып, кез келген қалаларынан келген азаматқа тегін заң кеңесін береді. Бұл бастама — қазіргі заманда кез келген қоғам үшін аса маңызды мәселеге, яғни азаматтардың өз құқықтарын білуіне және оларды дұрыс қорғай алуына бағытталған кешенді шаралардың бір бөлігі.
Қазақстанда соңғы жылдары азаматтардың заңи сауаттылығын арттыру мәселесі мемлекеттік деңгейде жан-жақты қарастырылып келеді. Статистикалық деректерге сүйенсек, ел тұрғындарының айтарлықтай бөлігі өз құқықтарын толық білмейтіндіктен сот немесе әкімшілік органдарға жүгіну кезінде қиындықтарға тап болады. Заң консультация қызметтерінің коммерциялық сипатта болуы кем-кетікті отбасылар мен зейнеткерлер үшін кедергі туғызады. Осы олқылықтарды жою мақсатында мемлекет пен азаматтық қоғам бірлесіп жұмыс жасауда. Шымкент қаласының осы бастамаға белсенді қосылуы — оң үрдістің жалғасы деп бағалауға болады.
Шымкент — Қазақстанның республикалық маңызы бар үшінші қаласы ретінде миллионнан астам тұрғынды қамтиды. Қала халқының жас құрамы мен әлеуметтік ауқымы өте алуан, бұл заң кеңестеріне деген сұранысты да арттырады. Жылжымайтын мүлік мәселелері, еңбек дауылары, отбасылық қақтығыстар, тұтынушылардың құқықтарын қорғау — бұл тізімді ұзақ жалғастыруға болады. Шымкент прокуратурасының ресми деректері бойынша, қалаға жылына мыңдаған арыз-шағым түседі, олардың едәуір бөлігі азаматтардың заңи хабарсыздығынан туындайды. «Халық заңгері» акциясы осы бос кеңістікті толтыруға тікелей үлес қосады.
Акцияны ұйымдастырушылардың бірі, Шымкент қалалық прокуратурасының өкілі пікірін білдірді: «Біздің мақсатымыз — тұрғындарды сот залдарынан алыстату емес, керісінше, оларды мәселелерін ерте кезеңде, заңды жолмен шешуге үйрету. Кеңес алған азамат дауды тезірек және арзанырақ шешеді». Адвокаттар алқасының мүшесі де өз ойын ортаға салды: «Тегін заң кеңесі — бұл жай ғана қайырымдылық емес. Бұл инвестиция. Білімді азамат мемлекет пен қоғамға де пайда, де тыныштық береді». Нотариустар қауымдастығының өкілі акцияға қатысуға дайын екенін атап өтіп: «Мұрагерлік, жер, тіркеу мәселелері бойынша сұрақтар өте көп. Адамдар кезектен қорқып немесе ақша жоқ деп кешіктіреді, ал кейін жағдай ушығып кетеді», — деді.
«Халық заңгері» форматы Қазақстан үшін жаңалық емес. Алғаш рет мұндай акциялар шамамен он жыл бұрын ірі қалаларда тәжірибе ретінде өткізіле бастады. Астана мен Алматыда осы форматтың сәтті нәтижелер бергені байқалған соң, ол аймақтарға да кеңейе бастады. Шымкент осы жолда да белсенді қадам жасап, «Халық заңгері» акциясын тұрақты негізде, мерзімді ұйымдастыруды жоспарлауда. Тәжірибе көрсеткендей, мұндай шаралардан кейін азаматтардың мемлекеттік органдарға деген сенімі артып, бюрократиялық кедергілерді жеңу жолдары айқынырақ болады.
Іс-шараның маңыздылығы тек заңи кеңес берумен шектелмейді. Арбат сияқты ашық, халыққа қолжетімді орында өтетін шара — бұл бір жағынан сенім білдіру белгісі. Адамдар ресми мекемелерге барудан жалтарса да, ашық алаңда маманмен сөйлесуге ынталы болады. Психологиялық кедергінің төмендеуі — мемлекет пен азамат арасындағы диалогтың орнауына жол ашады. Бұған қоса, іс-шара барысында қатысушылар арасында тікелей байланыс орнауы мүмкін: адвокаттар мен нотариустар өздеріне кем-кетікті топтармен жұмыс жасайтын волонтерлер ретінде танылады.
Қала тұрғындары акцияны алдын-ала жылы қабылдады. Әлеуметтік желілерде «Мен де барамын, кәсіпкерлік тіркеу мәселесін сұраймын», «Жер дауымыз бар, нотариусқа жолықпаппыз», «Зейнетке шыққан кісілерге өте керек шара» деген пікірлер жиі кездесті. Жергілікті тұрғын, үш баланың анасы: «Бізге адвокатқа барудың ақшасы жоқ, ал мемлекеттік органдар қашанда кезек, кезек дейді. Осындай акция — шынымен керек нәрсе», — деп пікірін білдірді.
Мемлекет пен қоғам арасындағы мұндай ынтымақтастық акциялары болашақта тереңдей беруі тиіс. Сарапшылардың болжамына қарағанда, «Халық заңгері» сияқты форматтар тек ірі қалаларда ғана емес, аудан орталықтары мен ауылдық жерлерде де өткізілсе, нәтижесі одан да айқын болады. Цифрландыру дәуірінде онлайн форматты да енгізу — заң кеңесін қашықтан алу мүмкіндігін арттырар еді. Шымкентте 30 қыркүйек күні өтетін акция — кішігірім, бірақ мағыналы қадам. Ол қала тұрғындарына: «Сіздің мәселеңіз маңызды, сізге кеңес беруге дайынбыз» деген нақты хабарлама жібереді. Ал бұл хабарламаның өзі — заң алдындағы теңдік пен сенімнің берік іргетасы.