Болашақ мамандарды өндіріспен таныстыру: Шымкенттегі жаңа тәжірибе

Шымкент қаласында техникалық мамандықтардағы студенттер үшін ерекше экскурсия ұйымдастырылды. 2 қазан 2026 жылы өткен осы шараның аясында жастар трансформаторлар шығаратын зауытқа барып, өндіріс процесімен жете танысты. Бұл оқиға жастар жұмыссыздығын болдырмауға бағытталған кешенді бағдарламаның бір бөлігі болып табылады және қалалық Жастар ресурстық орталығының белсенді ұйымдастырушылық жұмысының нәтижесі.
Шымкент — Қазақстанның үшінші ірі қаласы және өнеркәсіптік потенциалы жоғары аймақ. Қала іргесінде орналасқан «Оңтүстік» индустриалдық аймағы бірнеше жыл бойы елдің өндірістік даму картасындағы маңызды нүктелердің бірі болып саналып келеді. Дегенмен сарапшылар бірнеше жылдан бері мынадай проблемаға назар аударып отырды: жастар жоғары оқу орнын бітірсе де, нақты өндіріспен байланысы жоқ болғандықтан, еңбек нарығына бейімделу қиынға соғады. Осы олқылықты жою мақсатында Жастар ресурстық орталығы студенттерді тікелей кәсіпорындарға апару бастамасын іске асырды.
Трансформаторлар зауытына ұйымдастырылған сапар барысында студенттерге өндіріс желісі егжей-тегжейлі көрсетілді. Олар трансформаторлардың қалай жиналатынын, зауытта қандай техникалық жабдықтар пайдаланылатынын және кәсіпорынның түрлі бөлімшелерінде мамандардың қандай міндеттер атқаратынын тікелей бақылады. Экскурсияға қатысқан студенттердің басым бөлігі «электроэнергетика», «автоматика», «машина жасау» және басқа да техникалық мамандықтарда оқитын жастар болды. Олар университет аудиторияларында теориялық білім алып жүрген, бірақ нақты өндірістік ортаны тұңғыш рет осылай жақыннан танып жатқандарын жасырмады.
«Мен электроэнергетика мамандығында оқимын. Университетте негізінен теорияны зерделейміз, ал мұнда жабдықтың қалай жұмыс істейтінін және өндіріс процесінің қалай өтетінін өз көзімізбен көре аламыз. Бұл бізге өте пайдалы тәжірибе, өйткені болашақта осы мамандық бойынша жұмыс істейтін болсақ, мұндай білімнің берері өте мол», — деп бөлісті студент Диербек Рахимжанов. Оның сөзін қостайтын қатысушылар да аз болмады. Жас мамандар практикалық тәжірибенің жоқтығы кейде жұмыс іздеу кезінде елеулі кедергі болып жататынын айтады.
Шараға студенттермен қатар NEET санатындағы жастар — яғни оқумайтын, жұмыс істемейтін және кәсіби оқытудан тыс қалған жастар да шақырылды. Бүгінгі таңда Қазақстан бойынша NEET санатындағы жастардың үлесі белгілі бір алаңдаушылық тудырады. Статистикалық деректерге сүйенсек, еліміздегі 15–28 жас аралығындағы жастардың арасында жұмыссыздық деңгейі жалпы халықтың жұмыссыздық деңгейіне қарағанда айтарлықтай жоғары болып қалуда. Сол себепті осындай іс-шаралар тек студенттерге ғана емес, жалпы жастар ортасына бағытталған жүйелі шешім ретінде қарастырылады.
Зауытта қазіргі уақытта шамамен 150 адам жұмыс істейді. Кәсіпорын өкілдері экскурсия өткізуге ашық қарап, жас мамандармен диалогқа дайын екендіктерін білдірді. Жастар ресурстық орталығының басшысының орынбасары Қуаныш Серікбай бастаманың мақсатын анық тұжырымдады: «Біздің негізгі мақсатымыз — жастар жұмыссыздығын алдын ала болдырмау. Студенттер тек теорияны зерделеп қана қоймай, өндіріске практикалық тұрғыдан да қанығуы тиіс. Кәсіпорын басшылығы бос орындар болған жағдайда түлектерді жұмысқа алуды қарастыруға дайын». Оның сөзі экскурсияның таза танымдық сипатпен шектелмей, нақты жұмысқа орналасу перспективасымен байланысты екенін айғақтайды. Іс-шара соңында қатысушылардың бірқатары жұмысқа орналасуға деген ықыласын білдіргені де осыны дәлелдейді.
Бұл бастаманы аймақтың кәсіпкерлер бірлестігі де жылы қабылдады. «Өндіріс орнын тікелей танып-білген студент пен мұндай тәжірибесі жоқ түлектің арасындағы айырмашылық — екі бөлек дүние. Жұмыс берушілер тарапынан алғанда, кәсіпорынмен таныс, қандай жабдықпен жұмыс істейтінін білетін жас маман бастапқы кезеңде едәуір тиімдірек болады», — деп пікір білдірді өңірлік кәсіпкерлер бірлестігінің өкілі. Шынында да, дамыған елдердің тәжірибесіне үңілсек, Германияның «дуальды оқыту» жүйесі мен Жапониядағы кәсіпорын-университет ынтымақтастығы моделі дәл осы қағидатқа — теория мен практиканың үздіксіз ұштасуына — негізделген.
Шымкентте осындай экскурсияларды жүйелі, апта сайынғы форматта ұйымдастыру жоспарланып отыр. Өткен оқу жылында студенттер «Оңтүстік» индустриалдық аймағының кәсіпорындарына сапар шеккен болатын. Енді мұндай шығулар тереңдетілген түрде, қатысушылардың мамандықтарына сай кәсіпорындар іріктеліп, жоспарлы негізде жүргізілмек. Егер бұл үлгі жалғасын тапса, Шымкенттің өнеркәсіп алаңдары мен жоғары оқу орындары арасындағы алшақтық біртіндеп жойылар еді. Бұл аймақтың жастар еңбек нарығын сауықтыруға да, жергілікті өндіріске қажетті кадрларды уақытында даярлауға да нақты үлес болмақ. Теория мен практиканың арасындағы сол ұзақ жылдардан бері жалғасып келе жатқан олқылықты жою жолындағы бұл қадам — шағын болса да, мазмұны бар нақты бастама.