Шымкент генжоспарын жаңартады: қала тұрғындары өз сөздерін айта алады

Қазақстанның оңтүстік өңірінің мегаполисі — Шымкент қаласы жаңа даму кезеңіне қадам басуға дайындалуда. Биыл 6 қарашада қалада бас жоспарды түзетуге байланысты қоғамдық талқылаулар өтеді. 13 қазан 2026 жылы жарияланған хабарламаға сәйкес, шара «Көрме орталығы» атты көрме орталығында — Нұрсұлтан Назарбаев даңғылы, 12 мекенжайында — таңғы сағат 11:00-де өтеді. Шымкент тұрғындарының барлығы бұл жиынға қатысып, қалаларының болашағын бірге айқындауға шақырылуда.
Шымкент архитектура және қала құрылысы басқармасы мәліметтеріне сүйенсек, жобамен алдын ала танысқысы келген азаматтар У. Арғынбеков көшесі, 313 мекенжайындағы басқарманың 5-ші қабатына барып, материалдарды өз көздерімен көре алады. Бұл — тек бюрократиялық рәсім емес, қала тұрғындарының өз іс-мүдделеріне тікелей қатысуына берілген нақты мүмкіндік.
Бас жоспар — кез келген ірі қала үшін іргелі құжат. Ол аумақтық жоспарлаудың, инфрақұрылымды дамытудың, тұрғын үй аудандарын орналастырудың және өнеркәсіптік аймақтардың шекарасын айқындайтын стратегиялық негіз болып табылады. Шымкент үшін бұл мәселе ерекше өзекті: қала соңғы онжылдықта елдің ең қарқынды дамыған орталықтарының біріне айналды. 2018 жылы республикалық маңызы бар қалаға айналған Шымкент бүгінде халқы жөнінен Алматы мен Астанадан кейінгі үшінші орынды алып отыр. Жергілікті демографтардың деректеріне қарағанда, соңғы бес жылда қалаға ауылдан қоныс аударушылардың ағыны едәуір артқан — жыл сайын мұнда 25-30 мың адам тіркелуде. Мұндай демографиялық қысым инфрақұрылымға, жол желісіне, мектептер мен балабақшаларға, медициналық мекемелерге ауыртпалық түсіреді.
Қала архитектурасы саласының маманы, сәулетші Бауыржан Сейітов бұл қадамның маңыздылығын атап өтеді: «Бас жоспарды түзету — бұл жай ғана сызбаларды өзгерту емес. Бұл қала болашағының концепциясын қайта қарау деген сөз. Шымкент соңғы жылдары өте тез өсті, сол себепті қолданыстағы жоспарлау шешімдерінің бір бөлігі бүгінгі шындыққа сай келмей қалды. Жаңа түзетулер бүгінгі мәселелерді шешуге, сонымен бірге алдағы 20-25 жылға арналған дамудың негізін қалауға тиіс».
Тарихи тұрғыдан алғанда, Шымкент — Ұлы Жібек жолының маңызды торабы болған ежелгі қала. Ол ғасырлар бойы сауда, мәдениет және өркениеттің тоғысу нүктесі ретінде дамыды. Кеңес дәуірінде қала өнеркәсіп орталығына айналса, тәуелсіздіктен кейінгі кезеңде оның бет-бейнесі түбегейлі өзгерді. Бүгінгі Шымкент — заманауи мегаполис пен тарихи мұраның, инновациялық жобалар мен дәстүрлі тіршіліктің ерекше үйлесімі. Дәл осы күрделі сипат бас жоспарды жасауды да қиындата түседі: жаңаны салғанда ескіні сақтай білу — сәулеттік пен ізгіліктің бірлігін талап ететін міндет.
Қоғамдық талқылаулардың форматы да назар аударарлық. Шымкент тәжірибесі бірқатар өзге қазақстандық қалалармен салыстырылатын болса, бұл модельдің артықшылықтары айқын байқалады. Алматыда 2023-2024 жылдары өткен ұқсас шаралар тұрғындардың белсенді қатысуының нақты мысалын берді: сол кезде 3 мыңнан астам ұсыныс жиналып, олардың елеулі бөлігі жобаға енгізілді. Азаматтық белсенді, урбанист Айгүл Мамытбекова осындай тәжірибенің маңызын ерекше атап өтеді: «Адамдар тұратын кеңістікті жобалауға тікелей қатысқан кезде, олар нәтижеге жауапкершілікпен қарайды. Бұл тек демократияның символы ғана емес — бұл тиімді басқарудың практикалық құралы».
Талқылауда қозғалуы күтілетін мәселелердің ішінде жол инфрақұрылымын кеңейту, жасыл желекті аймақтарды қалпына келтіру, тұрғын үй кварталдарының тығыздығын реттеу, сондай-ақ өнеркәсіптік аймақтардың орналасу мәселесі бар деп болжануда. Шымкент тұрғындарының ерекше алаңдаушылық білдіретін мәселелерінің бірі — бүгінгі күні қаладағы жасыл алаңдардың жеткіліксіздігі. Статистикаға сүйенсек, халықаралық нормалар бойынша бір тұрғынға кемінде 12-15 шаршы метр жасыл аймақ тиесілі болуы керек. Шымкентте бұл көрсеткіш белгіленген деңгейге жетпейді, бұл ауа сапасы мен тұрғындардың өмір сүру сапасына тікелей ықпал етеді.
Шымкент қаласы әкімдігінің өкілі Нұрлан Қасымов бұл жоба туралы: «Біз тұрғындардың үніне, олардың пікірлеріне шынайы мән береміз. Жоба материалдарымен алдын ала танысу мүмкіндігі берілген, ал қарашадағы ашық жиын — нақты ұсыныстарды жинақтаудың тиімді алаңы болады. Мақсатымыз — бас жоспарды тек мамандар ғана емес, осы қалада тұратын әрбір адам бірлесіп жасаған құжатқа айналдыру» — деп атап өтті.
Алдағы оқиғаның маңызы тек жергілікті деңгеймен шектелмейді. Шымкенттің урбанистикалық тәжірибесі Қазақстанның барлық өңірлік орталықтары үшін үлгіге айналуы мүмкін. Ел Президентінің «Жаңа Қазақстан» тұжырымдамасы аясында адам орталығы болатын, экологиялық тұрақты және технологиялық жағынан алға басқан қалалар жасау мақсат етіп қойылған. Шымкент осы мақсаттың нақты іске асырылуына бел буып отыр. Сондықтан 6 қарашадағы жиынға барудан тайынбаған әрбір тұрғын — тек өз кварталының болашағы үшін ғана емес, бүкіл қаланың, тіпті елдің даму жолы үшін маңызды шешімге үлес қосады. Мүмкіндікті қолдан жібермеу керек.