Шымкент қаласында заңсыз құрылысқа қарсы күрес жаңа белеңге шықты: биылғы жылы 74,3 миллион теңге айыппұл салынды

Шымкент қаласының сәулет және қала құрылысы басқармасы 2026 жылдың 9 айы ішінде заңсыз құрылыс белгілері анықталған 291 нысан бойынша материалдарды уәкілетті органдарға жолдап, жалпы сомасы 74,3 миллион теңгеден астам айыппұл салды. 16 қазан 2026 жыл күні жарияланған ресми мәліметтерге сүйенсек, бұл жұмыстар қала аумағын жоспарлау, құрылыс саласын реттеу және Шымкенттің жалпы сәулеттік келбетін жақсарту бағытындағы кешенді саясаттың бір бөлігі болып табылады. Басқарма заңсыз құрылыстармен қатар жарнама нысандарын да реттеу арқылы бюджет түсімдерін ұлғайту жолында жүйелі іс-шаралар жүргізіп келеді.
Шымкент — Қазақстанның республикалық маңызы бар үшінші қаласы ретінде соңғы жылдары қарқынды демографиялық өсімді басынан кешіруде. Халықтың санының тез артуы, оңтүстіктен келетін ішкі миграция ағыны және жер учаскелеріне деген сұраныстың өсуі — мұның барлығы заңсыз не рұқсатсыз құрылыс мәселесін ушықтырды. Тек соңғы бірнеше жылда ғана қалада тіркелмеген, жобасыз немесе бекітілмеген жер аумағына салынған ғимараттар мен уақытша құрылыстар айтарлықтай көбейген болатын. Бұл жағдай қалалық коммуникацияларға, жол инфрақұрылымына және жалпы қалалық ортаның тәртібіне елеулі кері әсер ете бастады. Сондықтан да басқарманың алдына тек бақылаушылық емес, нағыз тәртіп орнатушылық рөл жүктелді.
2025 жылғы нәтижелерге жүгінетін болсақ, ол жыл да заңсыз құрылысқа қарсы күрестің жанданған кезеңі болды. Сол жылы 545 нысан бойынша тиісті материалдар уәкілетті органдарға жолданып, жиынтық айыппұл сомасы 117,2 миллион теңгеден асты. Бір жылдың ішіндегі бұндай көрсеткіш — бұл мемлекет тарапынан қала ішіндегі тәртіпті қалпына келтіруге деген нақты саяси еріктің белгісі. Салыстырмалы түрде алғанда, 2026 жылдың тоғыз айында 291 нысан тіркелген болса, бұл жылдың соңына дейін жалпы сан 2025 жылғы деңгейге жетуі немесе одан асып түсуі де мүмкін деп болжануда. Демек, жұмыстың қарқыны баяулаған жоқ, керісінше — тұрақты деңгейде ұсталуда.
Сәулет және қала құрылысы басқармасының өкілдерінің айтуынша, бақылау жұмыстары тек айыппұл салумен шектелмейді. «Біздің мақсатымыз — жазалау емес, алдын алу. Заңсыз құрылыс иелеріне алдымен ескерту жасалады, олардың бұзушылықтарды өз еріктерімен жоюына мүмкіндік беріледі. Тек осыдан кейін ғана материалдар уәкілетті органдарға жолданады», — деп атап өтті басқарманың бір өкілі. Бұл тәсіл заңды қолдануды азаматтарға деген сыйластықпен ұштастырады. Сонымен бірге басқарма жарнама нысандарын реттеу саласында да белсенді жұмыс жүргізіп, заңсыз орнатылған жарнамалық щиттер мен конструкциялар бойынша шаралар қолдануда.
Қала сарапшылары мен азаматтық белсенділер бұл жұмыстарды оң бағалайды, алайда кейбір мәселелер де көтерілуде. Қалалық ортаны зерттеуші сарапшы Айгүл Нұрмаханованың пікірінше, заңсыз құрылыспен күрес тиімді болуы үшін бақылаудың ашықтығы маңызды: «Қандай нысандар тізімге алынғаны, олардың орналасуы, бұзушылықтың сипаты — осылардың барлығы жұртшылыққа ашық болуы тиіс. Сонда ғана азаматтар бақылаушы функцияны өздері де атқара алады». Урбанист мамандардың пікіріне сүйенсек, егер заңсыз құрылыстарға қатысты жаппай тіркеу жүйесі цифрландырылып, онлайн картаға шығарылатын болса, бұл бақылау тиімділігін бірнеше есе арттыратын еді.
Халықтың бір бөлігі арасында, әсіресе шеткі аудандардың тұрғындары арасында, заңсыз немесе рұқсатсыз деп саналатын нысандардың кейбірі шын мәнінде тұрмыстық қажеттіліктен туындағанын да айту керек. Кедей отбасылар жасайтын шағын кеңейтулер мен тіркелмеген қосымша бөлмелер — бұлардың бәрін бірдей ірі заңбұзушылықпен теңестіру орынды ма? Мамандар осы мәселеде диференциалды тәсіл қолдануды ұсынады: іргелі бұзушылықтар мен ауыр айыппұл арасындағы шекараны нақты белгілеу, ал шағын рұқсат бұзушылықтар үшін жеңілдетілген заңдастыру тетіктерін іске қосу. Бұл ұсыныстар биліктің назарынан тыс қалмаған сияқты, себебі жуырда заңсыз нысандарды заңдастыру бойынша кешенді жұмыс жүргізілетіні туралы хабарлар да жарияланды.
Жарнама нысандарын реттеу бағытындағы жұмыстар да бюджет пен қала ортасы тұрғысынан маңызды. Рұқсатсыз орнатылған жарнамалық конструкциялар бір жағынан қалалық кеңістіктің эстетикасын бұзса, екінші жағынан бюджетке түсетін ресми төлемдерді азайтады. Басқарманың жарнама нысандарын реттеуге бет бұруы — бұл қаланың сыртқы бейнесіне де, қаржылық тұрақтылығына да қызмет ететін екіжақты саясат. Шымкенттің жылдан жылға ірі іскерлік орталыққа айналып бара жатқанын ескерсек, жарнамалық нарықты заңды арнаға бағыттаудың стратегиялық маңызы зор.
Қорытындылай келе, Шымкент қаласының сәулет және қала құрылысы басқармасы заңсыз құрылысқа қарсы күресте нақты нәтижелер көрсетіп отыр. 2025 және 2026 жылдардағы статистика осы жұмыстың тұрақты сипат алғанын дәлелдейді. Алайда сарапшылар мен азаматтар тарапынан ашықтық пен диалогқа деген талаптар да артып отыр. Заңды бекем ұстай отырып, азаматтардың мүддесін де ескерген, технологиялық мүмкіндіктерді де пайдаланған жағдайда ғана Шымкент өзінің сәулеттік келбетін шынайы мәнде жаңарта алмақ. Бұл мақсатқа жетудің жолы — тек айыппұл мен бақылауда ғана емес, жоспарлау мәдениетін қалыптастыруда жатыр.