Шымкенттен солтүстік пен шығысқа: 817 адам жаңа өмір бастады

9 қараша 2026 жыл. Шымкент қаласынан Қазақстанның солтүстік және шығыс өңірлеріне 2026 жылдың он айында 196 отбасы, яғни 817 адам ерікті түрде қоныс аударды. Бұл — еңбек ресурстарының тапшылығын сезінетін аймақтарды жұмыс күшімен қамтамасыз етуге бағытталған мемлекеттік бағдарламаның шеңберінде жүзеге асырылған іс. Шымкент қала әкімшілігінің мәліметтері бойынша, бағдарлама аясында азаматтарды ерікті қоныс аударуға жәрдемдесу жұмыстары үздіксіз жалғасуда.
Жылжыған отбасылар ең алдымен Солтүстік Қазақстан, Павлодар және Шығыс Қазақстан облыстарын таңдаған. Солтүстік Қазақстан облысы ең көп қоныс аударушыны қабылдаған өңір болды: бұл жерге 81 отбасы, яғни 375 адам келді. Оны Павлодар облысы қуып отыр — 53 отбасы немесе 192 адам. Шығыс Қазақстан облысына 33 отбасы, 121 адам орналасты. Қостанай облысына 16 отбасы (62 адам) қоныс тепті. Абай облысына 7 отбасы, 37 адам келді. Қарағанды облысына 3 отбасы (16 адам) және Ұлытау облысына 3 отбасы (14 адам) орналасты.
Қоныс аударушылардың жалпы санына — 817 адамға — үңілсек, олардың ішкі құрамы мынадай суретті береді: 473 адамы — балалар, 234 адамы — еңбекке қабілетті жастағы азаматтар, ал қалған 110 адамы үй шаруасымен айналысады. Бұл деректер бағдарламаның тек жекелеген жұмысшыларды ғана емес, тұтас отбасыларды солтүстік пен шығыс өңірлерге тартуға бағытталғанын айқын аңғартады. Отбасылардың орташа мүшелер санына назар аударсақ, әрбір қоныс аударушы отбасында шамамен төрт-бес адам болған. Бұл — жаңа мекенде берік тамыр жаюға ниеттенген, тұрақты қоныс іздеген адамдардың суреті.
Мемлекеттік бағдарламаның басты мақсаты — халықты еңбек ресурстарының жетіспеушілігін сезінетін өңірлерге тарту, қоныс аударушыларға жұмысқа орналасуға жағдай жасау және елдегі жұмыс күшін аймақтар бойынша біркелкі бөлу. Бағдарлама сонымен қатар ішкі миграцияны қолдауға және қосымша еңбек ресурстарын қажет ететін өңірлерді дамытуға бағытталған. Солтүстік пен шығыс Қазақстандағы демографиялық ахуал, ауылдық аймақтардың жұмыс күшіне деген мұқтаждығы — осының бәрі мемлекетті ішкі миграцияны реттеуші тетіктерді жетілдіруге итермелейтін факторлар болып табылады.
Шымкент қаласының жұмысы тек ерікті қоныс аударуды ұйымдастырумен ғана шектелмейді. Қала аумағында кандастарды — тарихи отанына оралған этникалық қазақтарды — қолдау бойынша да жұмыс жүргізіліп жатыр. 2026 жылдың қаңтар-ақпан айларында 68 отбасы, яғни 142 адам кандас мәртебесін алды. Бұрын берілген мәртебесінің мерзімі өткен тағы төрт азаматқа мәртебе алты айға ұзартылды. Осы екі бағыт — ерікті қоныс аудару және кандастарды қабылдау — Шымкент аумағында бір мезгілде, бірін-бірі толықтыра отырып жүзеге асырылуда.
Алайда кандас мәртебесіне қатысты ескеретін бір маңызды ереже бар. Қолданыстағы тәртіпке сәйкес, кандас мәртебесі Қазақстан Үкіметі айқындаған өңірлерге қоныстанған жағдайда ғана бес жыл мерзімге беріледі. Шымкент қаласы қоныс аударушыларды қабылдайтын өңірлер тізіміне кірмейді. Осыған байланысты аталған тетік шеңберінде қалада кандас мәртебесін беру мүмкіндігі заңнамалық тұрғыдан қарастырылмаған. Бұл норма кандасты бағдарламасы мен ерікті ішкі қоныс аудару бағдарламасының аймақтық мақсаттарының сәйкестігін қамтамасыз ететін тетік ретінде жұмыс істейді.
Үкімет ерікті қоныс аударуды қабылдау үшін сегіз өңірді белгілеген: Солтүстік Қазақстан, Павлодар, Қостанай, Шығыс Қазақстан, Ақмола, Қарағанды облыстары, сондай-ақ Абай облысы мен Ұлытау облысы. Бұл өңірлердің географиясы Қазақстанның солтүстігі мен шығысын қамтиды — халықтың тығыздығы оңтүстікпен салыстырғанда едәуір төмен аймақтар. Нақ осы өңірлерге 2026 жылы Шымкенттен шыққан 196 отбасы жол тартты.
Он ай ішінде тіркелген 196 отбасының қозғалысы — бұл жай ғана статистика емес. Бұл жалпыұлттық деңгейде аймақтарды теңгерімді дамытуға бағытталған саясаттың іс жүзіндегі көрінісі. Ерікті қоныс аудару бағдарламасы еңбек ресурстарын тапшы өңірлерге тарту арқылы мемлекет алдында тұрған демографиялық және экономикалық міндеттерді шешудің нақты тетігіне айналуда.