Шымкент болашаққа қадам жасайды: Бас жоспарға өзгерістер және қала дамуының жаңа кезеңі

Қазақстанның үшінші ірі қаласы — Шымкент қалалық даму мен сәулет саласында жаңа бетбұрысқа келді. 16 қазан 2026 жылы қала әкімдігінің сәулет және қала құрылысы басқармасы өзінің жүйелі жұмысы туралы есеп жариялады. Онда аумақты жоспарлау, құрылыс саласын реттеу, мемлекеттік қызметтер сапасын арттыру және қаланың сәулеттік келбетін жаңарту бағытындағы іс-шаралар нақты баяндалды. Бұл хабарлама Шымкент тарихындағы маңызды кезеңнің куәсі болып табылады — үш миллионнан астам тұрғыны бар мегаполис жан-жақты жаңарту жолына түсіп отыр.
Шымкенттің Бас жоспары Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2023 жылғы 17 қазандағы №916 қаулысымен бекітілген болатын. Бұл стратегиялық құжат қаланың кеңістіктік дамуын 2040 жылға дейінгі кезеңді қамтитын жоспармен белгіледі. Алайда Шымкент соңғы жылдары өте қарқынды дамып келеді: тұрғын үй кварталдары кеңейіп, халық саны артып, инвестициялық жобалар белсенді іске асырылуда. Осы жағдайлар Бас жоспарға нақтылаулар енгізуді объективті қажеттілікке айналдырды. Сарапшылардың бағалауынша, соңғы үш жыл ішінде ғана Шымкентте 4,5 миллион шаршы метрден астам тұрғын үй пайдалануға берілген, бұл бастапқы жоспарлаудан едәуір асып түседі.
Қала құрылысы саласының белгілі маманы, сәулетші Бекзат Нұрланов бұл туралы өз пікірін былайша білдірді: "Шымкент — тірі организм. Ол өседі, өзгереді, жаңа міндеттер туындайды. Бас жоспарды уақтылы өзектендіру дегеніміз — қалаға алдын ала көру қабілетін беру деген сөз. Егер жоспар нақты өмірден артта қалып отырса, онда хаос орнайды: инфрақұрылым жүктемеге төтеп бере алмайды, жол торабы тығырыққа тіреледі, тұрғындар ыңғайсыздық сезеді." Маманның сөзі аймақта кең резонанс тудырды, себебі Шымкент тұрғындары өздері де осы мәселелерді күнделікті сезінуде.
Басқарманың алдағы кезеңге қойып отырған мақсаттары кең ауқымды. Бірінші бағыт — мемлекеттік қызметтер сапасын арттыру. Қазіргі таңда сәулет-жоспарлау тапсырмаларын алу, құрылыс рұқсаттарын ресімдеу, пайдалануға беру актілерін алу сияқты бюрократиялық рәсімдерді азаматтар мен кәсіпкерлер ұзақ уақыт күтіп жүретін кедергіге балайды. Басқарма 2026 жылдың соңына дейін рұқсаттар мен анықтамаларды беру мерзімін орта есеппен 30 пайызға қысқартуды жоспарлап отыр. Бұл мақсат орындалса, Шымкент Қазақстандағы ең жылдам және ашық қала әкімшіліктерінің бірі атануы мүмкін.
Екінші маңызды бағыт — заңсыз құрылыс пен ретсіз жарнаманың алдын алу. Мәселе аса өткір: соңғы бес жыл ішінде тек 2025 жылдың өзінде ғана Шымкент бойынша 1 200-ден астам рұқсатсыз нысан анықталған. Олардың бір бөлігі бұзып тасталды, бірақ едәуір үлесі заңдастыру процесінде. Сонымен қатар қала бойынша хаотикалық орналасқан жарнамалық конструкциялар сәулеттік ортаны бұзып, жол қауіпсіздігіне де нұқсан тигізеді. "Біз Шымкентті тұрғыны мақтанатын, қонағы таңданатын қалаға айналдырғымыз келеді. Бұл үшін тәртіп, жүйелілік және заңның үстемдігі қажет," — деді басқарма басшысы Айгүл Сейткали баспасөзге берген сұхбатында.
Шымкент тәжірибесі Қазақстанның басқа ірі қалалары үшін де бағдар болуы мүмкін. Астана 2019 жылы, Алматы 2022 жылы өз бас жоспарларына ірі өзгерістер енгізді. Астана жағдайында жоспарды жаңарту нәтижесінде қала аумағы 60 мың гектарға ұлғайып, жаңа транспорт желілері мен тұрғын аудандары дамыды. Алматыда жер сілкінісіне қарсы қорғаныс нормаларын күшейту және жасыл аймақтарды кеңейту негізгі басымдыққа айналды. Шымкент бұл тәжірибеден сабақ алып, өзіне тән ерекшеліктерді — оңтүстік климатын, демографиялық қарқынды өсімін және экономикалық әлеуетін — ескере отырып алға жылжуда.
Қала тұрғындарының реакциясы да оптимистік. "Мен Шымкентте туып өстім. Балалық шағымда мұнда аз ғана ғимарат болатын, жер кең еді. Ал қазір қала тіпті тамаша болды, бірақ кей жерлерде тәртіп жетіспейді. Бас жоспар жаңартылса, нақты жоспармен жұмыс жүрсе — бұл тек жақсылыққа апарады," — дейді 42 жастағы кәсіпкер Серік Байжанов. Жергілікті сарапшылар мен азаматтық белсенділер де жалпы алғанда бастаманы қолдайды, алайда олар ашықтық пен қоғамдық бақылаудың маңыздылығын атап өтеді.
Болашақ перспективалары жарқын. Егер Бас жоспарға жоспарланған өзгерістер сәтті іске асырылса, Шымкент 2030 жылға қарай заманауи инфрақұрылыммен, ұйымдасқан транспорт желісімен, табиғи және жасанды жасыл кеңістіктерімен ерекшеленетін оңтүстік Қазақстанның нағыз мегаполисіне айналады. Инвестициялар үшін қолайлы орта қалыптасып, жұмыс орындары артады, тұрғындардың өмір сапасы жоғарылайды. Сәулет және қала құрылысы басқармасының бүгінгі жүйелі жұмысы — бұл ертеңгі Шымкенттің іргетасы. Тарих дәлелдегендей, ұлы қалалар кездейсоқ пайда болмайды: олар ұзақ мерзімді стратегиялық ойлаудың, нақты жоспарлаудың және азаматтар мен биліктің ортақ еңбегінің жемісі болады. Шымкент дәл осы жолда.