Cyber4CA жобасы: Қазақстан кибербезопасность саласындағы халықаралық білім беруге қадам басты

Cyber4CA жобасы: Қазақстан кибербезопасность саласындағы халықаралық білім беруге қадам басты

Цифрлық технологиялардың жедел дамуы әлем елдерін, соның ішінде Орталық Азия мемлекеттерін де жаңа сын-қатерлерге бетпе-бет қалдыруда. Киберқауіпсіздік саласындағы мамандарға деген сұраныс күн сайын артып, жоғары оқу орындарының алдына қойылатын талаптар да күрделене түсуде. Осы аясда 22 сәуір 2026 жыл күні Алматыдағы Халықаралық ақпараттық технологиялар университетінде өткен халықаралық семинар-тренингтің нәтижелері ресми жарияланды. Семинар 31 наурыздан 2 сәуірге дейін жалғасқан болатын. Бұл іс-шара Erasmus+ KA2 «Жоғары білімдегі потенциалды арттыру» жобасы — «Орталық Азияның цифрлық еңбек нарығы үшін инновациялық жоғары оқу орнынан кейінгі киберқауіпсіздік білім бағдарламасын әзірлеу (Cyber4CA)» аясында ұйымдастырылды. Бұл жоба Орталық Азия мен Еуропа Одағы елдерінің жоғары оқу орындарын, ғылыми ұйымдарды, салалық бірлестіктер мен мемлекеттік органдарды бір шаңырақ астына топтастырып отыр.

Семинардың тақырыбы — «Еуропалық Одақ пен Орталық Азия жоғары оқу орындарының оқу бағдарламаларын әзірлеудегі киберқауіпсіздікті қолданудың салыстырмалы талдауы». Бұл тақырып кездейсоқ таңдалған жоқ. Бүгінгі таңда Орталық Азия елдерінің цифрлық инфрақұрылымы қарқынды өсуде, ал киберқауіпсіздік саласындағы білікті мамандар жеткіліксіз. ҚР Ақпарат және цифрлық даму министрлігінің мәліметтері бойынша, Қазақстанда кибершабуылдардың саны соңғы үш жыл ішінде екі есеге артты. Мұндай жағдайда жоғары білім беру жүйесінде осы саланы оқытатын заманауи бағдарламалардың болуы мемлекеттік қауіпсіздіктің кепілі болып табылады. Семинарға ЕО мен Орталық Азия елдерінің жетекші жоғары оқу орындарынан, ғылыми ұйымдардан, салалық бірлестіктер мен мемлекеттік органдардан өкілдер қатысты.

Семинардың ең маңызды сәттерінің бірі — Қорқыт ата атындағы Қызылорда университетінің «Информатика» білім бағдарламасының доценті А. Даутбаеваның баяндамасы болды. Ғалым университетте ашылуы жоспарланған инновациялық магистратура бағдарламасының оқу жоспарының кешенді талдауын ұсынды. Баяндамада пәндердің мазмұны, оқыту нәтижелері мен олардың сипаттамалары егжей-тегжейлі қарастырылды. Атап айтқанда, кәсіби пәндерге ерекше назар аударылды: желі қауіпсіздігі, деректерді қорғау, криптография, цифрлық криминалистика және т.б. бағыттар бойынша терең теориялық және практикалық дайындық берілетін болады. Ұсынылған оқу жоспары шетелдік серіктес университеттердің тәжірибесімен салыстырылып, білім бағдарламаларын жетілдіру мәселелері бойынша халықаралық пікір алмасу жүзеге асырылды. «Бізге шетелдік әріптестердің тәжірибесін тікелей тыңдап, оны өз бағдарламамызға бейімдеу мүмкіндігі өте бағалы», — деп атап өтті А. Даутбаева семинар барысында.

Параллель жұмыс топтары да жоғары белсенділікпен өтті. Университеттің доценті Н. Қонырбаев CyberLab және практикалық оқыту бағыттары бойынша талқылауларға белсенді қатысты. Зертханалық жабдықтар, оқу-зертханалық инфрақұрылым, практикалық тапсырмалар жүйесі және индустриямен ынтымақтастық мәселелері кеңінен талқыланды. Бұл талқылаулар барысында Еуропа тәжірибесінің айтарлықтай айырмашылықтары айқын байқалды: батыс университеттері кибербезопасность зертханаларына инвестицияны білім беру бюджетінің басым бағыты ретінде қарастырады. Семинар қатысушылары аталған тәжірибені Орталық Азия жағдайына бейімдеу жолдарын бірлесіп іздеді.

Cyber4CA жобасының маңызын бағалай отырып, эксперттер оның тек білім беру ғана емес, экономикалық та рөлі зор екенін атап өтеді. Дүниежүзілік экономикалық форумның болжамы бойынша, 2027 жылға қарай әлемде киберқауіпсіздік саласында 3,5 миллионнан астам маман жетіспейді. Орталық Азия аймағы бұл тапшылықтан ең көп зардап шегетін аймақтардың бірі болуы мүмкін. Осы орайда инновациялық магистратура бағдарламаларының ашылуы жергілікті IT-индустрияның дамуына, шетелдік инвестицияларды тартуға және мемлекеттік цифрлық инфрақұрылымды қорғауды күшейтуге тікелей ықпал етеді. ЕО-ның осы бастамаға белсенді қолдау көрсетуі де аймақтың стратегиялық маңыздылығын растайды.

Семинар барысында сондай-ақ аймақтағы жоғары білім беру жүйесіндегі реформалар жайлы да кең пікірталас өрбіді. Соңғы онжылдықта Қазақстан, Қырғызстан, Өзбекстан және Тәжікстан елдері STEM бағыттарындағы оқуды мемлекеттік деңгейде қолдауды күшейтті. Алайда киберқауіпсіздік оқытушылар корпусының азаюы мен оқу материалдарының ескіруі жоғары деңгейлі мамандар дайындаудың алдындағы басты кедергілер болып қала береді. Семинар қатысушылары осы мәселелерді шешудің нақты жолдарын талқылады: ортақ оқулықтар мен зертханалық кешендер жасақтау, оқытушыларды ЕО елдерінде тағылымдамадан өткізу, онлайн платформалар арқылы аралас оқытуды енгізу ұсыныстары алынды.