Тоқаев өңірлік экологиялық саммитте: «Табиғатты қорғау — болашақ ұрпаққа деген міндетіміз»

Тоқаев өңірлік экологиялық саммитте: «Табиғатты қорғау — болашақ ұрпаққа деген міндетіміз»

Қазақстан Республикасының Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев 25 сәуір 2026 жылы Өңірлік экологиялық саммиттің пленарлық отырысында маңызды баяндама жасады. Мемлекет басшысының сөзі тек Қазақстан үшін ғана емес, бүкіл Орталық Азия аймағы үшін стратегиялық маңызы бар экологиялық мәселелерге арналды. Саммитке қатысушылар арасында аймақтық мемлекеттер басшылары, халықаралық ұйымдардың өкілдері, ғалымдар мен экологтар болды.

Өңірлік экологиялық саммит бірнеше жылдық дайындықтың нәтижесінде ұйымдастырылды. Орталық Азия экологиясының нашарлауы — Арал теңізінің тартылуы, шөлейттенудің күшеюі, ауаның және судың ластануы — аймақтық деңгейде жүйелі шешім талап ететін мәселелерге айналды. БҰҰ мәліметтері бойынша, Орталық Азияда соңғы отыз жылда орташа температура 1,5 градусқа жоғарылап, жауын-шашын мөлшері 15–20 пайызға азайған. Мұз басқан таулардың еруі жылдамдап, өңірдің бірнеше елі өткір су тапшылығына тап болуда. Осы күрделі жағдай аймақтық ынтымақтастықты күн тәртібінің өзекті мәселесіне айналдырды.

Президент Тоқаевтың пленарлық отырыстағы сөзі бірнеше негізгі бағытты қамтыды. Мемлекет басшысы ең алдымен климаттық өзгерістердің Қазақстанға тигізіп отырған нақты зардаптарын атап өтті. «Біздің еліміздің аумағының 66 пайызы шөлейттену қаупіне ұшырап отыр. Бұл — тек статистика емес, миллиондаған қазақстандықтардың тіршілігіне тікелей қатысты шындық», — деді Президент. Сондай-ақ ол Қазақстанның 2060 жылға қарай көміртекті бейтараптылыққа қол жеткізу міндеттемесін растады және осы мақсатқа жету жолындағы нақты қадамдарды санамалады.

Президент баяндамасының ерекше назар аударған бөлімі — жасыл экономикаға көшу мәселесі болды. Тоқаев Қазақстанның жаңартылатын энергетика саласындағы серпінді дамуын атап өтті: 2025 жылдың соңына дейін елдің жалпы энергетикалық балансындағы жаңартылатын энергия үлесі 15 пайызға жеткен. 2030 жылға қарай бұл көрсеткішті 30 пайызға жеткізу жоспарланып отыр. Осы мақсатта жел, күн және су электр станцияларын салу бойынша жүздеген жоба іске қосылған. Тек соңғы үш жылда жаңартылатын энергетикаға 4 миллиард доллардан астам шетелдік инвестиция тартылды.

Саммитте экологиялық мәселелерді шешуде аймақтық ынтымақтастықтың маңыздылығы да ерекше атап өтілді. Президент Тоқаев суды бірлесіп пайдалану, ормандарды қалпына келтіру және климаттық деректермен алмасу бойынша жаңа аймақтық механизмдер құруды ұсынды. «Экологиялық апат шекара танымайды. Сондықтан оны жеңу де тек бірлескен күш-жігермен мүмкін», — деп атап өтті мемлекет басшысы. Оның бұл сөзі зал тарапынан қолдаулы жауап тапты. Аймақ елдерінің басшылары ұсынылған бастамаларды жалпылай қолдайтынын білдірді.

Экологтар мен ғылыми қауымдастық өкілдері де саммит қорытындыларына жоғары баға берді. «Бүгінгі пленарлық отырыс Орталық Азия экологиясы тарихындағы маңызды бетбұрыс болды. Президент Тоқаевтың ұсынған бастамалары нақты, өлшенетін мақсаттарға негізделген», — деді Халықаралық экология институтының директоры, профессор Айдар Сейткали. Оның пікірінше, аймақтық деңгейде мониторинг жүргізетін ортақ экологиялық платформа құру климаттық өзгерістерге бейімделу жылдамдығын едәуір арттыра алады. Қазақстандық ғалымдар Арал теңізі аймағын қалпына келтіру бойынша жаңа технологиялық шешімдер ұсынып отырғанын да ерекше атап өтті.

Қоғамдық реакция да жағымды болды. Саммит барысы Қазақстан азаматтарының назарын ерекше аударды. Экологиялық белсенділер мен жастар ұйымдары Президенттің мәлімдемесін жылы қарсы алды. «Біз ұзақ жылдар бойы осы мәселелерді мемлекет деңгейінде жүйелі түрде шешуін күтіп келдік. Бүгінгі саммит сол ұзақ күтудің жемісі», — деді «Жасыл Қазақстан» экологиялық ұйымының жетекшісі Мадина Әбенова. Азаматтық қоғам өкілдері жасыл экономикаға көшу процесіне белсенді қатысуға дайын екенін мәлімдеді.

Саммит аясында Қазақстан бірнеше маңызды екіжақты және көпжақты келісімдерге қол қойды. Сулы ресурстарды тиімді пайдалану, трансшекаралық ластануды азайту және климаттық мониторинг саласындағы бұл келісімдер өңірлік ынтымақтастықтың жаңа бетін ашты. Эксперттердің бағалауынша, қабылданған шешімдердің толық іске асырылуы Орталық Азия елдерінің жиынтық экологиялық жүктемесін 2030 жылға қарай 25–30 пайызға азайтуға мүмкіндік береді. Президент Тоқаев пленарлық отырысты жабу сөзінде аймақтың болашағы — осы күн қабылданатын батыл шешімдерде екенін, экологиялық саясаттың бүгіннен бастап мемлекеттік басымдыққа айналуы тиіс екенін тағы да ерекше атап өтті. Бұл саммит тек сөз алмасу алаңы болып қалмай, нақты міндеттемелер мен іс-қимыл жоспарларының қабылданған форумына айналды деп бағаланды. Өңірлік экологиялық саммит тарихта Орталық Азия елдерінің бірлесіп жасыл болашаққа қадам жасаған күні ретінде қалады деген сенім туды.