Шымкентте жер учаскелері мемлекет мұқтажына заң аясында қайтарылуда: қала дамуы жолындағы жаңа кезең
Шымкентте жер учаскелері мемлекет мұқтажына заң аясында қайтарылуда: қала дамуы жолындағы жаңа кезең
22 мамыр 2026 жыл. Шымкент қаласының Жер қатынастары басқармасы қала Бас жоспарын іске асыру шеңберінде жер учаскелері мен жылжымайтын мүліктерді мемлекет мұқтажына мәжбүрлеп иеліктен шығару жұмыстарын белсенді түрде жалғастыруда. Бұл шаралар қаланың жол инфрақұрылымын жаңарту, транспорттық жүктемені азайту және тұрғындардың өмір сапасын арттыру мақсатында жүзеге асырылып жатыр.
Шымкент — Қазақстанның үшінші ірі қаласы және республикалық маңызы бар мәртебесі бар аймақтық орталық. Соңғы он жылда қала халқы қарқынды өсіп, қазіргі кезде екі миллионнан асты. Мұндай демографиялық өсу, өз кезегінде, жол инфрақұрылымына деген сұранысты күрт арттырды. Ескі көшелер мен тар жолдар ұлғайған автомобиль ағынын өткізе алмай, кептелістер күнделікті мәселеге айналды. Осы жағдайды шешу мақсатында қала әкімдігі жаңа магистральдық жолдарды салу жоспарын Бас жоспарға енгізді. Аталмыш жоспарды іске асыру барысында белгілі бір жер учаскелерін мемлекет мұқтажына алу қажеттілігі туындады.
Бүгінгі таңда аяқталған немесе белсенді түрде жүргізіліп жатқан ең ауқымды жобалардың бірі — С.Бәйтереков көшесінің жалғасы болып табылатын Ы.Алтынсарин көшесін қайта құру. Бұл жол Алматы көшесінен Тұран шағынауданына дейін созылып, Бәйдібек би даңғылына балама бағытты қамтамасыз ету үшін жобаланған. Аталған бағыттағы барлық жер учаскелері толық мемлекет мұқтажына қайтарылып, үйлер мен ғимараттар бұзылды, ал жол құрылысы қазіргі уақытта қарқынды жүргізілуде. Мамандардың бағалауынша, бұл жол іске қосылғаннан кейін орталық бағыттардағы автомобиль ағыны кемінде 30–35 пайызға төмендейді деп күтілуде. Бұл ретте жобалау барысында қазіргі заманғы талаптар толық ескерілген: велосипедшілерге арналған жолақтар, жаяу жүргіншілер аймақтары, жасыл желектер және жарық беру жүйелері.
Таскен тұрғын алабындағы Ақсүмбе көшесін жалғастыру жобасы да дәл осындай маңыздылыққа ие. Шымкент қаласы әкімдігінің арнайы қаулысымен 37 жер учаскесі мен жылжымайтын мүліктерді мемлекет мұқтажына алу туралы шешім ресімделіп, тиісті жұмыстар бастала бастады. Бұл аудан соңғы жылдары жылдам дамып, халық тығыздығы жоғары аймаққа айналды. Қолданыстағы жол желісінің тұрғындар санына сай келмеуі транспорттық қолжетімділік мәселесін туындатқан еді. Ақсүмбе көшесінің жалғасы іске қосылса, бұл аудан тұрғындары қалалық инфрақұрылымға едәуір жеңіл қосыла алатын болады.
Жол нысандарының жобасына өзгерістер енгізілу мәселесіне де назар аудару қажет. Шымкент қаласының жолаушылар көлігі және автомобиль жолдары басқармасы тұрғындардың өтініштерін мұқият зерделеп, жолдың бастапқы жобасына бірқатар түзетулер енгізді. Бұл — азаматтық қоғамның белсенділігі мен мемлекеттің диалогқа дайын екенін көрсететін маңызды мысал. Тұрғындардың пікірі ескерілді, жобалар жетілдірілді, соның нәтижесінде алынатын нәтиже де жақсарады деп күтілуде. Басқарма өкілдерінің айтуынша, «жергілікті тұрғындар — ең маңызды мүдделі тарап. Олардың өтініштері мен ескертулері жобаны өмірге икемдеу үшін аса қажет».
Мемлекет мұқтажына жер алу процедурасы заңмен қатаң реттелген. Қазақстан Республикасының Жер кодексіне және «Жер қатынастары туралы» заңға сәйкес, иеліктен шығару тек ерекше мемлекеттік қажеттіліктер болған жағдайда ғана жүргізіле алады және меншік иелеріне толыққанды өтемақы берілуі тиіс. Шымкент Жер қатынастары басқармасы бұл процестің ашық жүргізілуіне ерекше мән беруде. Тәуелсіз бағалаушылар тарапынан меншіктің нарықтық бағасы анықталып, иелеріне заңда белгіленген мерзімде өтемақы төленуде. «Ашықтық — біздің жұмысымыздың негізі. Әр учаскенің иесі не алатынын, қашан алатынын және қай органға жүгінуге болатынын нақты білуі тиіс», — деп атап өтті басқарма басшысы.
Алайда мұндай жобалар әрқашан бірдей оңай жүре бермейтіні белгілі. Меншіктен айырылу — кез келген адам үшін ауыр шешім. Кейбір тұрғындар өтемақы мөлшерімен келіспеу жағдайлары да орын алуда. Мұндай дауларды шешу үшін заңнамада сот арқылы даулау мүмкіндігі бекітілген. Сарапшылардың пікірінше, осындай ірі инфрақұрылымдық жобалар кезінде мемлекеттің халықпен ашық диалог жүргізуі, жобалардың мақсаттары мен өтемақы тетіктерін түсіндіруі өте маңызды. Бұл сенімді нығайтады және қарсылықты азайтады.
Тарихи тұрғыдан алғанда, Шымкент тәуелсіздік жылдарында бірнеше рет ірі қайта құру жобаларын жүзеге асырды. 2000 жылдардың басындағы орталық бөліктің жаңартылуы, 2010 жылдардағы жаңа аудандар мен магистральдардың салынуы — осының бәрі де ұқсас процестерді: жер алуды, меншік иелерімен келіссөздерді, өтемақы төлеуді қамтыды. Бүгінгі жобалар да сол дәстүрді жалғастырады, алайда анағұрлым күрделі заңнамалық база мен жетілдірілген өтемақы тетіктерімен. Болашаққа қарасақ, Шымкент Бас жоспарының 2030 жылға дейінгі кезеңінде бірнеше ірі транспорттық жоба іске асырылуы тиіс. Оларды жүзеге асыру барысында да жер алу мәселелері туындайды. Осы тұрғыдан алғанда, бүгінгі тәжірибе мен туындайтын сабақтар өте маңызды. Мемлекет пен азаматтардың өзара сенімі, ашық диалог және заңның үстемдігі — осы үш қағидаттың берік сақталуы ғана қаланың гүлдену жолындағы ең тиімді кепіл бола алады деп есептейді сарапшылар.
