Шымкент тұрғындары жер сілкінісіне дайын: биыл 496 сейсмикалық жаттығу өткізілді
Шымкент тұрғындары жер сілкінісіне дайын: биыл 496 сейсмикалық жаттығу өткізілді
Шымкент қаласы Қазақстанның ең ірі және халқы тығыз орналасқан мегаполистерінің бірі болып табылады. 2 миллионнан астам тұрғыны бар бұл қала сейсмикалық белсенді аймақта орналасқандықтан, жер сілкінісіне дайындық мәселесі мұнда ерекше өзектілікке ие. 10 маусым 2026 жылы қала басшылығы мен азаматтық қорғаныс органдары биылғы жылдың алғашқы бес айында жүргізілген жаттығулардың қорытындысын жарияласа, нәтижелер бүкіл елде кеңінен талқыланды.
Қаланың жұмылдыру дайындығы, аумақтық және азаматтық қорғаныс басқармасының мәліметінше, ағымдағы жылдың қаңтарынан мамыр айына дейінгі кезеңде мектептерде, медициналық мекемелерде, мәдени ұйымдарда және ірі кәсіпорындарда барлығы 496 сейсмикалық жаттығу өткізілді. Бұл іс-шараларға 148 мыңнан астам адам қатысып, шамамен 2400 бірлік техника тартылды. Бұл — тек сан ғана емес, бұл жүйелі жұмыстың, мақсатты саясаттың нақты нәтижесі.
Шымкенттің сейсмикалық қауіп аймағында орналасуы тарихи фактпен расталады. Орта Азия мен Оңтүстік Қазақстан аймағы ондаған жылдар бойы жер сілкінісіне ұшырап келеді. 1966 жылы Ташкентте болған жер сілкінісі, 1948 жылғы Ашғабат апаты — осы аймақ үшін ескерту болып табылатын тарихи оқиғалар. Сарапшылардың бағалауы бойынша, Шымкент 8 балдық сейсмикалық аймақта орналасқан, бұл жер сілкінісінің жоғары қауіп деңгейін білдіреді. Сол себепті тұрғындарды дайындау жұмысы — бұл мемлекеттің алдын ала ескерту саясатының маңызды бөлігі.
Жаттығулар барысында қатысушылар жер сілкінісі кезіндегі іс-қимыл алгоритмін меңгерді: қауіпсіз орын табу, үйді немесе мекемені тез арада қалдыру, отбасын немесе ұжымды ұйымдастыру, апат аймағында медициналық алғашқы көмек көрсету. Жаттығулар тек теориялық деңгейде ғана емес, толыққанды практикалық сценарийлер бойынша өтті. Мектеп оқушылары эвакуациялық жоспарды игеріп, медицина мекемелерінің қызметкерлері ауыр науқастарды уақытылы көшіру мәселелерін жаттықты, ал кәсіпорын жұмысшылары өндірістік апат кезіндегі тәртіпті қайталады.
Қалалық азаматтық қорғаныс бөлімінің бастығы Серік Жақсылықов бұл жұмыстың маңыздылығын атап өтті: «Жер сілкінісі деген оқиға ескертусіз болады. Адамның дайындығы, рефлексі — міне, осы сәтте тіршілікті сақтайды. Біз тек машықтанып қана қоймай, халықтың санасында қауіпсіздік мәдениетін қалыптастырамыз». Оның сөзінше, жыл сайын жаттығуларға қатысатын азаматтардың саны артып келеді, бұл қоғамның жауапкершілік деңгейінің өсіп жатқанын дәлелдейді.
Маман-сейсмолог, Алматы техникалық университетінің доценті Болатхан Есімов та бұл мәселеге ерекше назар аударды: «Шымкенттің топырақ құрылымы өте күрделі. Тау бөктерінде орналасқан аудандар сейсмикалық толқынды күшейтіп жіберуі мүмкін. Сондықтан жаттығулар мен эвакуациялық жоспарлардың нақты болуы өте маңызды». Сарапшы сонымен қатар мұндай жаттығулардың халықтың психологиялық дайындығына да оң ықпал ететінін, паниканы азайтып, дұрыс іс-қимылды рефлекске айналдыратынын атап өтті.
Тұрғындардың пікірі де ынтымақтастықты білдіреді. «Шымкент-2» мектебінің оқытушысы Айнұр Бекова: «Балалармен бірге жаттығу өткізген кезде, мен өзімнің де осынша нәрсені білмегенімді түсіндім. Қазір сынып бөлмесінде қауіпсіз аймақты анықтаймын, дабыл кезінде оқушыларды жинауды жаттықтырдым. Бұл маған да, балаларға да сенімділік берді» деп бөлісті. Ал №7 қалалық ауруханасының бас дәрігері Дәулет Нұрланов: «Ауруханадағы жаттығулар ерекше күрделі, себебі науқастарды эвакуациялау арнайы тәртіпті талап етеді. Алайда жаттығулар нәтижесінде персонал бұл процесті едәуір жетілдірді» деп мәлімдеді.
Жаттығулардың тікелей нәтижесі ретінде бірнеше маңызды жаңалықты атауға болады. Қалада жаңа эвакуациялық маршруттар белгіленді, мектептерде апаттан кейінгі жинақ орындары нақтыланды, ал жедел жәрдем мен өртке қарсы күрес бөлімшелерінің өзара үйлестіру деңгейі айтарлықтай жақсарды. Осыған қоса, биыл алғаш рет жаттығуларға арнайы мүмкіндіктері шектеулі адамдар мен қарттар үшін арнайы бағдарлама енгізілді.
Болашаққа қарайтын болсақ, азаматтық қорғаныс органдары жыл аяғына дейін жаттығулар санын 1000-нан асыруды жоспарлап отыр. Сонымен қатар жақын арада мектептерде «Жер сілкінісіне дайын боламыз» атты арнайы оқу бағдарламасы енгізілмек. Цифрлық технологиялар да жұмысқа тартылады: мобильді қосымша арқылы тұрғындарға апат кезіндегі нұсқаулық жіберу жүйесі сыналуда.
Шымкенттің осы бастамасы республикалық деңгейде де мойындалды. Қазақстанның төтенше жағдайлар министрлігі бұл тәжірибені үлгілі деп таныды және оны басқа облыстарда тарату туралы ұсыныс енгізді. Алматы мен Астана қалаларының азаматтық қорғаныс органдары да Шымкент моделімен танысу үшін іссапар ұйымдастырды. Бұл мегаполистің тәжірибесі бүкіл ел үшін маңызды сабаққа айналып жатыр.
Қорыта айтқанда, жер сілкінісіне дайындық — бұл тек қолданбалы жаттығу ғана емес, ол азаматтық жауапкершілік пен мемлекеттік болжалдылықтың белгісі. Шымкент халқының 148 мыңнан астамы бес ай ішінде бұл жаттығуларға қатысуы — қаланың апатқа төзімділігін сөзсіз арттырып отырған фактор. Әр жаттығу — болашақта бір өмірді сақтап қалуы мүмкін дайындық деп қарауымыз керек.
