Бадам өзенінің жағалауы жаңарды: "Таза Қазақстан" акциясы Шымкентте жалғасын тапты
Бадам өзенінің жағалауы жаңарды: "Таза Қазақстан" акциясы Шымкентте жалғасын тапты
7 маусым 2026 жыл күні Шымкент қаласының Әл-Фараби ауданында ірі экологиялық акция өтті. "Таза Қазақстан" бағдарламасы аясында Бадам өзенінің жағалауында ауқымды тазалық жұмыстары ұйымдастырылды. Бұл іс-шара бірнеше ұйымның бірлескен күш-жігерінің нәтижесі болды: Әл-Фараби ауданы әкімдігі, Жастар ресурстық орталығы, Шымкент қаласы Экология департаменті және UNICEF волонтерлері қол ұстасып, өзен жағалауын тұрмыстық қалдықтардан тазартты.
Бадам өзені — Шымкент тұрғындары үшін ерекше мәні бар табиғи нысан. Өзен қаланың орталық бөлігі арқылы өтіп, тарихи тұрғыдан да, экологиялық тұрғыдан да маңызды рөл атқарады. Алайда соңғы жылдары өзен жағалауының ластануы күрт өсті. Тұрмыстық қалдықтар, пластик бөтелкелер, қаптамалар мен өнеркәсіптік қоқыстар өзеннің табиғи экожүйесіне орасан зор зиян келтіруде. Экологтардың мәліметінше, Бадам өзенінің сапасы соңғы он жылда айтарлықтай нашарлаған, ал жағалаудағы өсімдіктер жамылғысы 30 пайызға дейін азайған. Бұл жағдай қала тұрғындарын да, мамандарды да алаңдатып келді.
Акцияға 100-ге жуық волонтер мен мекеме қызметкерлері қатысты. Солардың арасында жастар белсенділері, студенттер, мемлекеттік қызметкерлер мен халықаралық ұйым өкілдері бар еді. Жұмыс барысында 7 арнайы техника жұмылдырылып, жағалаудың ұзақ учаскесі тазартылды. Жиналған қоқыс мөлшері бірнеше тонналық деп бағаланды. "Бүгін біз бірге атқарған жұмыс — бұл тек өзен жағалауын тазалау емес, бұл болашаққа деген жауапкершілігіміздің айғағы", — деді Жастар ресурстық орталығының жетекшісі Айгүл Сейткали. Оның сөзіне қарағанда, волонтерлік қозғалыс Шымкентте жыл санап күшейіп, жастардың экологиялық санасы өсуде.
Акцияны ұйымдастырған Әл-Фараби ауданы әкімдігінің өкілі Серік Жақсыбеков іс-шараның маңыздылығын атап өтті: "Бадам өзені — біздің қаламыздың тіршілік көзі. Оны таза ұстау — әрбір азаматтың борышы. Бүгінгі акция тек бір күндік шара емес, бұл жүйелі жұмыстың басы". Ол сондай-ақ, ауданда экологиялық мәдениетті арттыруға бағытталған бірқатар жобалар іске қосылатынын хабарлады. Атап айтқанда, жағалауда қоқыс жаю ережелерін түсіндіретін ақпараттық тақтайшалар орнатылады және мектеп оқушыларына арналған экологиялық сабақтар ұйымдастырылмақ.
UNICEF өкілдерінің қатысуы акцияға халықаралық маңыз берді. Ұйымның Шымкент бөлімшесінің үйлестірушісі Динара Нұрланова: "Балалар өскен ортаның тазалығы олардың денсаулығы мен болашағы үшін шешуші маңызға ие. Бадам өзені маңындағы ауылдар мен қала шеттерінде өмір сүретін балалар ластанған судың зардабын тікелей сезінеді. Сол себепті UNICEF бұндай бастамаларды белсенді қолдайды", — деді. Шынында да, зерттеулер көрсеткендей, өзен жағалауындағы ластану дәрежесі ішек-қарын аурулары мен тері дерттерінің өсуімен тікелей байланысты. Шымкент қаласы бойынша жыл сайын экологиялық себептерге байланысты аурушаңдық 12–15 пайызға артып отырған.
Шымкент қаласы Экология департаментінің бас маманы Нұрлан Әбдіғалиев бүгінгі акцияның нәтижелеріне жоғары баға берді. "Бұл акция барысында жиналған қоқыс мөлшері бізді таңғалдырды. Бірақ бұдан да маңыздысы — іс-шараға қатысқан адамдардың санасы өзгерді. Олар өздері тазалап шыққан жағалауды бұдан былай ластауға жүрек дауламайтынына сенімдімін", — деді ол. Маман сонымен қатар өзен бойында жүйелі мониторинг жүргізу қажеттілігін де атап өтті. Экология департаменті жыл ішінде Бадам өзені бойына бірнеше бақылау нүктесін орнатуды жоспарлап отыр.
"Таза Қазақстан" бағдарламасы 2021 жылы республика бойынша іске қосылған кешенді экологиялық бастама болып табылады. Бес жыл ішінде елдің түкпір-түкпірінде мыңдаған акциялар өткізіліп, миллиондаған тонна қалдықтар жиналды. Астана мен Алматы қалаларында осындай акциялардан кейін өзен және көл жағалауларының тазалығы мен суының сапасы айтарлықтай жақсарды. Шымкент бойынша деректер де үміт береді: 2024 жылмен салыстырғанда бүгінгі таңда жағалауда жиналатын қоқыс мөлшері 20 пайызға азайған. Мамандар мұны тек акциялардың емес, тұрғындар санасының өзгеруімен де байланыстырады.
Акцияға қатысқан волонтерлердің бірі, студент Мадина Смайыл да өз ойымен бөлісті: "Мен бұрын да мұндай акцияларға қатысқанмын, бірақ бүгін ерекше сезім болды. Біз кішкентай жасымнан Бадам өзенінің жанында ойнадық, ол бізге туған жер сияқты. Оны таза ұстау — менің борышым деп санаймын". Мадинаның сөздері бүгін акцияға қатысқан жастардың жалпы көңіл-күйін аңғартты. Болашаққа деген оптимизм, жауапкершілік пен ынтымақтастық рухы жиынды ерекше сезіммен сыйдырды. Бадам өзені — тек су ағыны ғана емес, ол Шымкент тұрғындарының жадындағы, жүрегіндегі өзен. Сол өзенді болашақ ұрпаққа таза жеткізу — бүгінгі ұрпақтың перзенттік парызы.
