Шымкенттің жол инфрақұрылымы: 42 миллиард теңгенің нысаналары мен болашағы

Шымкент қаласы 2026 жылы өзінің жол инфрақұрылымын жаңартуға орасан зор қаражат бөлді. Биылғы жылы дамуға бастапқыда жоспарланған 42,3 миллиард теңге 11 ірі жобаның іске асырылуына бағытталмақ. 18 тамыз 2026 жылы Қазинформ агентстігінің хабарлауынша, қалада жалпы ұзындығы 21,5 шақырымды қамтитын ірі жол жобалары жүзеге асырылуда. Бұл — Қазақстанның оңтүстік өңірінің ең ірі орталықтарының бірі ретінде Шымкенттің кезекті даму кезеңі.
Қаланың инфрақұрылымдық дамуы соңғы онжылдықта күрт жеделдеді. 2018 жылы республикалық маңызы бар қала мәртебесін алған Шымкент өзінің логистикалық және экономикалық әлеуетін арттыру жолында үздіксіз жұмыс жүргізуде. Халқы үш миллионға жуықтаған бұл мегаполис автомобиль саны мен жолаушылар ағынының тұрақты өсуіне байланысты жол желісін кеңейтуді қажет етеді. Транспорттық инфрақұрылымға салынған инвестициялар тек қаланың ішкі мәселелерін ғана емес, сонымен бірге Алматы, Ташкент және Бішкекпен байланысты транзиттік маршруттардың тиімділігін арттыруды да көздейді.
Жалғасып жатқан ірі жобалардың ішіндегі ең ауқымдысы — ұзындығы 16,3 шақырым болатын Қонаев даңғылының жалғасы. Қазіргі уақытта осы нысанда бесінші кезеңнің құрылысы жүргізілуде. Бұдан басқа, жалпы ұзындығы 28,2 шақырым болатын А-2 автожолының реконструкциясы сегіз кезеңге бөлініп орындалуда. Байдібек би мен Төлеметов көшелерінің қиылысындағы транспорттық тораптың және әуежай ұшу-қону жолағының салынуы да осы жыл ішіндегі басым бағыттардың қатарына жатады. "Шымкент — тек оңтүстіктің орталығы ғана емес, бүкіл Орталық Азияның стратегиялық торабы болып қалыптасуда. Сондықтан мұндай инфрақұрылымдық жобалар қаланың бәсекеге қабілеттілігі үшін аса маңызды," — деп атап өтеді урбанистика саласының сарапшысы Асқар Бейсенов.
Қала басшылығы барлық нысандардың шарт бойынша белгіленген мерзімде орындалып жатқанын мәлімдеді. Дегенмен, жобалардың бір бөлігі 2027 жылға ауыстырылатын болады. Шымкент қалалық жол басқармасының басшысы орынбасары Үмір Қалыбаевтың түсіндіруінше, мұның басты себебі — ведомствоаралық кешенді мемлекеттік сараптаманың оң қорытындысында белгіленген құрылыс мерзімдері. Сарапшылар мұны заңды жағдай деп бағалайды: ауқымды инфрақұрылымдық жобаларды жылдамдата жүргізу сапаның нашарлауына әкелуі мүмкін. "Маңызды нысандарда асығыстық жіберілмеуі тиіс. Қалыпты сараптамалық мерзімдерді сақтай отырып жұмыс жасау — бұл дұрыс тәсіл," — дейді азаматтық инженерия бойынша маман Дәурен Сейітов.
Жеке автомобиль иелеріне ғана емес, жаяу жүргіншілерге де назар аударылуда. Биылғы жылы қалада 28 көшеде жалпы ұзындығы 22,6 шақырым тротуар салу жоспарланған. Тізімге Таңбалытас, Сақ елі, Ғұн елі, Байдібек би, Т.Назарбекова, Қамысты, Қалмырзаева, Ақ жол, Жеңтоқсан, Республикасы, Ерманов және тағы басқа да бірқатар көшелер енгізілген. Қалалық жаяу жолдар желісінің кеңеюі тұрғындардың қауіпсіздігін арттырумен қатар, экологиялық тепе-теңдікке де оң ықпал ететіні анық. ҚР "Жол жүрісі туралы" Заңының 10-бабының 6-тармағына сәйкес, жаяу өтпелерді жайластыру Шымкент әкімшілік полициясы басқармасының нұсқаулары бойынша жүзеге асырылуда.
Жол жөндеу жұмыстарының сапасын бақылау мәселесі де кезек күттірмейтін маңызды тақырыпқа айналып отыр. Ағымдағы және орташа жөндеу нысандарына үш жыл, ал күрделі жөндеуге, реконструкция мен жаңа құрылысқа бес жыл кепілдік мерзімі белгіленген. Осы мерзім ішінде анықталған кемшіліктерді мердігер ұйым жою міндетін алады. 2025 жылы шарттық міндеттемелерін орындамағаны үшін техникалық бақылауды жүзеге асырған ұйыммен келісімшарт бұзылды. Бұл оқиға жалпыға мәлім болып, кейбір тұрғындар мен сарапшылар тарапынан бақылау тетіктерін күшейту талабын туғызды. "Бюджет қаражатының тиімді жұмсалуы үшін мердігерлердің жауапкершілігі нақты жетілдірілуі тиіс. Бір ұйымның шартын бұзу — бұл жүйелі бақылаудың нәтижесі болуы керек, ал мұндай тексеру тізбегі тұрақты жүргізілуі шарт," — дейді жергілікті азаматтық белсенді Гүлмира Оспанова.
Мемлекеттік сатып алу порталының деректерін талдау нәтижесінде Шымкенттің ірі жол келісімшарттарын бірнеше ірі мердігер компания иеленгені анықталды. Осы компаниялардың қай бағытта қанша қаражат алғанын ашық деректер арқылы бақылауға болатынын Қазинформ тілшілері атап өтті. Сарапшылардың айтуынша, мемлекеттік сатып алу жүйесінің ашықтығы арта түскені — оң үрдіс. Инфрақұрылым жобаларындағы бәсекеліктің артуы ұзақ мерзімді перспективада жұмыс сапасының жақсаруына ықпал ететін болады деп болжануда.
Жалпы алғанда, Шымкенттің жол желісін кеңейту бағдарламасы — тек инфрақұрылымдық мәселені шешу ғана емес, экономикалық серпілістің тірегі. Транспорт желісі дамыған қала инвесторларды тартады, жұмыс орындарын жасайды және тұрғын халықтың өмір сапасын арттырады. Сондай-ақ, аймақ аралық байланыстың нығаюы Шымкентке транзиттік хаб рөлін бекіте отырып, Орталық Азиядағы маңызын одан әрі өсіруге мүмкіндік береді. Биылғы 42,3 миллиард теңгелік инвестиция — болашаққа тікелей сенімнің белгісі.