Ақжайық шағынауданына табиғи газ: қауіпсіздік — бірінші кезекте

Шымкент қаласының Ақжайық шағынауданында табиғи газды тұрғын үйлерге қосу жұмысы кезең-кезеңімен жалғасып жатыр. 19 қыркүйек 2026 жылы мамандар № 16 үйдің 27 абонентіне газ беруді бастады — бұл ауданды толық газдандыру жобасындағы маңызды кезең болып табылады. Аталған абоненттер барлық қауіпсіздік талаптарын орындап, бұрын анықталған кемшіліктерді уақытылы жойған тұрғындар қатарынан іріктелді. Осы оқиға Шымкент сияқты ірі қалалардың инфрақұрылымын жаңғырту бағытында атқарылып жатқан жүйелі жұмыстың айқын көрінісі болды.
Ақжайық шағынауданын газдандыру жобасы бірнеше жылдан бері жоспарланып келе жатқан ауқымды іс-шаралар тізбегінің бір бөлігі болып есептеледі. Шымкент — Қазақстанның оңтүстігіндегі ең ірі қала және еліміздің үш республикалық маңызы бар қаласының бірі. Халқының саны жыл санап өсіп, тұрғын үй нысандарының саны артып жатқан бұл мегаполисте газ желілерін кеңейту мен жаңарту мәселесі ерекше өзектілікке ие. Қала тұрғындарының едәуір бөлігі бұрын баламалы жылыту мен пісіру жүйелеріне — электр плиталарына, қатты отынға немесе сұйытылған газ баллондарына сүйенген еді. Ал табиғи газға көшу — бұл тек ыңғайлылық мәселесі ғана емес, сонымен бірге экономикалық тиімділік пен экологиялық тазалық тұрғысынан да маңызды қадам.
Қазіргі таңда Ақжайық шағынауданының 26 үйіндегі 780 пәтерде жеке шоттар ашылып, газ жүйелерін техникалық тексеру және сығымдау жұмыстары жүргізілуде. Бұл — жобаның ауқымын анық көрсететін цифр. «Біз тек газ құбырын тартып қоймаймыз, — деді жобаның техникалық жетекшісі Бауыржан Сейітов. — Ең бастысы — тұрғындардың газды дұрыс, қауіпсіз пайдалануын қамтамасыз ету. Бір ғана абоненттің немқұрайды қарауы бүкіл үйді қауіп-қатерге ұшыратуы мүмкін». Осы сөздер газдандыру жобасының тек техникалық ғана емес, адами-әлеуметтік өлшемін де айқын бейнелейді.
Үйлерді тексеру барысында газ инспекторлары бірқатар жүйелі бұзушылықтарды анықтаған. Олардың ішіндегі ең жиі кездесетіні — газ есептегіштерінің орнын тұрғындардың өз бетінше ауыстыруы. Бұл — заңнамаға тікелей қайшы келетін әрекет, өйткені есептегішті тек лицензиясы бар маман ғана орната алады. Сондай-ақ тексеру кезінде газ крандарының жиһаз немесе басқа заттармен жабылып қалуы — яғни оларға еркін қолжеткізудің болмауы — да тіркелген. Авария немесе ағу жағдайында мұндай кемшілік өлімге әкелетін апатқа ұласуы ықтимал. Тағы бір таралған проблема — газ плитасының балконға шығарылуы. Бұл тәжірибе Қазақстанда ғана емес, постсоветтік кеңістіктегі көптеген елдерде кеңінен тараған, алайда ол өрт қауіпсіздігі нормаларын өрескел бұзады. Мамандар кемшіліктерді анықтаған тұрғындарға барлық талаптарды орындамайынша газ берілмейтіні жайлы нақты ескерткен.
Шымкент газ қызметінің басшысы Айгүл Нұрланова осыған байланысты: «Біз тұрғындарды жазалау мақсатын көздемейміз. Керісінше, мақсатымыз — олардың өздері мен жақындарының қауіпсіздігін қамтамасыз ету. Газ — жайлылықтың кепілі, бірақ дұрыс пайдаланбаған жағдайда ол үлкен қауіпке айналады», — деп атап өтті. Оның айтуынша, анықталған кемшіліктерді жоюға дайын болған тұрғындарға мамандар тегін кеңес беріп, жекелеген жағдайларда жедел көмек те ұсынған.
Газ қауіпсіздігі мәселесі Қазақстан үшін өзекті тақырып болып қала береді. Статистикаға жүгінсек, елімізде жыл сайын тұрмыстық газды дұрыс пайдаланбаудан туындаған жүздеген оқиға тіркеледі. Соңғы бес жылдың мәліметтері бойынша тұрмыстық газбен байланысты жазатайым оқиғалардың 60 пайызға жуығы дәл осындай алдын алуға болатын бұзушылықтардан туындайды: желдетудің болмауы, тозған шлангтар, рұқсатсыз жөндеу жұмыстары. Сондықтан Ақжайық шағынауданындағы инспекторлардың жүргізіп жатқан тексерісі — формальдылық емес, нақты қажеттіліктен туындаған шара деп бағалауға болады.
Тұрғындардың реакциясы да назар аударарлық. Үйдің тұрғыны Зауреш Бекова: «Ұзақ уақыт күттік, бірақ мамандар кемшіліктерді дұрыстап жойды. Енді үйімізде шынайы жайлылық болады деп сенімдімін», — деп бөлісті. Алайда кейбір тұрғындар сыртынан наразылығын білдіріп, талаптарды тым қатаң деп санайды. Мамандар мұндай пікірлерге түсіністікпен қарай отырып, қауіпсіздік нормаларынан ешқандай жеңілдік жасалмайтынын нақты ескертуде.
Жобаның алдағы перспективасы оптимистік бағытта. Барлық 780 пәтерге газ толық қосылғаннан кейін Ақжайық шағынауданы Шымкенттің газдандырылған аудандары қатарын толықтырады. Бұл тұрғындар үшін жылыту шығындарын орта есеппен 30-35 пайызға қысқартуға, ал қоршаған ортаға залалды азайтуға мүмкіндік берері сөзсіз. Қала әкімдігінің мәліметіне сүйенсек, 2027 жылдың соңына дейін Шымкенттің барлық жаңа тұрғын үй кешендерін орталықтандырылған газ желісіне қосу жоспарланған. Ақжайық шағынауданындағы тәжірибе — бұл жалпы қалалық стратегияның алғашқы және маңызды буыны. Басты мақсат өзгермейді: тұрғындарды табиғи газбен қауіпсіз әрі тұрақты қамтамасыз ету — бүгін де, ертең де.