Түркістанда есірткі қылмысына қарсы күрестің жаңа бағыттары талқыланды

1 шілде 2026 жыл. Түркістан облысында есірткіге қарсы күрес жөніндегі өңірлік ведомствоаралық штабтың кезекті отырысы өтті. Облыс әкімі Нұралхан Күшеровтің төрағалығымен өткен бұл жиын есірткі қылмасының алдын алу, мемлекеттік шекара арқылы заңсыз трафикті тоқтату және синтетикалық есірткілерге қатысты сот сараптамаларының сапасын арттыру мәселелерін қамтыды. Шара Қазақстанның оңтүстік аймағында есірткіге қарсы мемлекеттік саясатты жандандырудың маңызды кезеңі болып табылады.
Түркістан облысы өзінің географиялық орналасуына байланысты есірткі транзиті мәселесінде ерекше тәуекел аймағы болып саналады. Орта Азия мемлекеттерімен шектесіп жатқан облыс, атап айтқанда Өзбекстан мен тарихи Жібек жолының тоғысқан бағыттарымен жалғасқан өңір, бұрыннан да контрабандашылардың назарында болып келеді. Сарапшылардың бағалауынша, Орта Азия арқылы өтетін есірткі маршруттары жыл сайын жаңа тармақтармен толығып, жетілдірілген тасымалдау тәсілдерімен күрделене түсуде. Осы тұрғыдан алғанда, Түркістан облысының есірткіге қарсы күресті кешенді жүргізуі — тек аймақтық емес, жалпыұлттық маңызы бар стратегиялық қадам.
Жылдың басынан бері тіркелген нәтижелер жиынтығы елеулі жұмыс атқарылғанын дәлелдейді. Құқық қорғау органдары мемлекеттік шекара арқылы есірткі өткізуге жасалған 30 әрекетті бейтараптандырды. Заңсыз есірткі айналымымен байланысты 155 құқық бұзушылық анықталды. Аталған статистика бір қарағанда аз сияқты көрінгенімен, оның артында жүздеген жедел іс-шаралар, бірнеше апталық бақылау және ондаған қызметкердің ұйқысыз түндері жатқанын ескеру қажет. Облыстық ішкі істер басқармасының өкілі Бекзат Оразовтың сөзіне сүйенсек: «Біз тек ұсталғандарды санамаймыз. Ең маңыздысы — олардың артындағы желіні ашу және бүкіл тізбекті бейтараптандыру. Жыл басынан бергі жұмыс нәтижесі алдыңғы жылдың сол кезеңімен салыстырғанда 18 пайызға жоғары».
Отырыста ерекше назар аударылған мәселелердің бірі — интернет кеңістігіндегі синтетикалық есірткілер жарнамасына қарсы күрес. Цифрлық дәуірде есірткі нарығы да виртуалды платформаларға ауысқан: Telegram арналары, жабық форумдар, шифрланған мессенджерлер арқылы тарататын хабарламалар кез келген смартфоны бар жасөспірімге де жетіп тұр. «Киберқадағалау» жүйесі арқылы жыл басынан бергі уақытта 537 интернет-ресурс бұғатталды. Бұл — белгілі бір жетістік, алайда сарапшылар оның жеткіліксіздігін де ескертеді. Цифрлық қауіпсіздік саласының зерттеушісі Айнұр Сейткалиеваның пікірінше, «бұғаттау — мәселенің симптомын емдейтін шара. Негізгі ем — жастардың ақпараттық сауаттылығын арттыру және отбасылық тәрбиені нығайту. Технологиялық шешімдер бар, бірақ олар адами фактормен толықтырылмаса, нәтиже уақытша болады».
Кешенді алдын алу жұмысы оқу орындарын да қамтыды. Мектептерде, колледждерде, жоғары оқу орындарында және аудандардың елді мекендерінде 883 профилактикалық іс-шара ұйымдастырылды. Жасөспірімдермен жүргізілген сұхбаттар, дәрістер, тренингтер, бейне материалдармен қоса психологтардың тікелей қатысуымен өткен іс-шаралар жастардың санасына есірткінің зияны туралы ақпаратты жеткізуге бағытталды. Сонымен қатар 60 рейд барысында қоғамдық орындардағы 225 граффити-сурет бояумен жабылды. Бұл суреттер есірткіні жарнамалайтын нышандар мен мекен-жайларды насихаттаған. Облыс орталығы Түркістан қаласының педагогы Гүлнар Мәмбетованың айтуынша, «балалар граффитиді тыйым салынған нәрсенің белгісі ретінде қабылдайды, яғни ол оларды тарта бастайды. Сондықтан бояп жабу — тек эстетикалық емес, психологиялық мақсатты да көздейді».
Отырысты басқарған облыс әкімі Нұралхан Күшеров есірткіге қарсы күрестің тек жазалаушы сипатта болмауы керектігін атап өтті. «Жастарымыздың болашағы үшін жұмыс істейміз. Есірткі қылмысын тоқтату — полицияның ғана міндеті емес. Мектеп, отбасы, мешіт, жергілікті билік — барлығы бірлесіп жұмыс істеуі тиіс. Бізде нәтиже бар, бірақ жол әлі алда», — деді ол жиынның қорытынды сөзінде. Жиында сондай-ақ синтетикалық есірткілерге жасалатын сот сараптамасының мерзімі мен дәлдігін арттыру мәселесі көтерілді. Заңгерлер мен сарапшылар сараптама нәтижелері кешіктірілгенде іс-қараудың созылып кететінін және кінәлілерді жазадан жалтаруға мүмкіндік беретінін мәлімдеді.
Алдағы кезеңде облыс басшылығы бірнеше стратегиялық бағытты күшейтуді жоспарлауда. Біріншіден, шекаралық бақылауды технологиялық тұрғыдан жаңғырту — дрондар, термовизорлар және биометриялық жүйелерді кеңінен қолдану мәселесі қаралуда. Екіншіден, сот сараптама зертханаларының жабдықтарын жаңарту және мамандарды даярлау бағдарламасы іске қосылмақ. Үшіншіден, ата-аналармен жұмыс жасайтын психологиялық орталықтардың санын арттыру жоспарланып отыр. Аймақтағы наркологтардың мәліметі бойынша, есірткіге тәуелділіктің ең жастайынан басталатын жасы соңғы бес жылда екі жасқа төмендеген — бұл статистика қоғамдық дабыл болып саналады және алдын алу жұмысын жеделдетудің қажеттілігін дәлелдейді.
Түркістан облысында жүргізіліп жатқан кешенді жұмыс — мемлекеттің есірткі мәселесіне кең ауқымды әдіспен келіп жатқанын айғақтайды. Тек ұстау мен жазалаудан тұрмай, санаға, білімге, цифрлық кеңістікке және қоғамдық ортаға бағытталған шаралардың үйлесімді жиынтығы нақты нәтиже беруге қабілетті. Алайда сарапшылар бірауыздан атап өтетіні: бұл күрестің табысы ұзақ мерзімді тұрақтылықпен, жеткілікті қаржыландырумен және қоғамдық еріктің бірлігімен ғана мүмкін болады. Өңірдің бастамасы — басқа облыстар үшін де үлгі болуға лайық.