«Әділет» партиясының Іскерлік кеңесі: кәсіпкерлікке жаңа серпін

13 қазан 2026 жылы «Әділет» партиясының Іскерлік кеңесі кәсіпкерлерді қолдауға бағытталған кешенді бастамасын ресми жариялады. Бұл қадам елдің экономикалық дамуында жаңа бетбұрысты белгілеп, бизнес қоғамдастығы арасында кең резонанс тудырды. Кәсіпкерлердің ұсыныстарын жинақтап, сарапшылармен бірлесіп жұмыс істеу арқылы әкімшілік кедергілерді азайту және өндіріс орындарын кеңейту мақсатындағы бұл бастама Қазақстанның ішкі экономикасын нығайтуда маңызды рөл атқаратын болады.
Қазақстандағы кәсіпкерлікті дамыту мәселесі соңғы онжылдықта мемлекеттік саясаттың басым бағытына айналды. Алайда тәжірибе жүзінде шағын және орта бизнес өкілдері бюрократиялық кедергілер, лицензиялау рәсімдерінің күрделілігі мен қаржыландыруға қол жеткізудің шектеулілігі сияқты жүйелік проблемалармен жиі бетпе-бет келеді. Ұлттық кәсіпкерлер палатасының мәліметтері бойынша, 2025 жылы Қазақстанда тіркелген шағын бизнес субъектілерінің 18 пайызы бірінші жыл ішінде жабылып қалған, ал бұл көрсеткіш негізінен рұқсат беру жүйесінің жүктемесіне және салықтық тексерулердің жиілігіне байланысты деп сарапшылар атап өтеді. Осы жағдайда «Әділет» партиясының жаңа бастамасы уақытылы шара ретінде бағаланып отыр.
«Бізге бүгін тек заң жобалары мен жоспарлар емес, нақты жұмыс тетіктері керек. Кәсіпкер адамға мекемеден мекемеге жүгіртпей, оның ісін алға бастыратын жүйе керек», — дейді Алматы қаласының белгілі іскер әйелі, текстиль саласындағы кәсіпорын иесі Айгүл Нұрланова. Оның пікірінше, Іскерлік кеңестің форматы дұрыс: кәсіпкерлер өз мәселелерін тікелей партия арналары арқылы жеткізіп, шешімін күте алады. «Бұрын мұндай диалог алаңы жоқ болатын. Ал қазір QR-код арқылы ұсыныс жіберу мүмкіндігі — бұл технологиялық жаңашылдық емес, бұл — мемлекет пен бизнестің арасындағы алшақтықты жою әрекеті», — деп нақтылайды Нұрланова.
Экономист-сарапшы Болат Серіков бұл бастаманы макроэкономикалық тұрғыдан бағалай келе, оның ел ішіндегі жұмыспен қамту мәселесіне тікелей ықпал ететінін атап өтеді. «Қазақстанда 2026 жылдың басындағы деректер бойынша жұмыссыздық деңгейі 4,7 пайызды құрайды, бірақ жасырын жұмыссыздықты есепке алсақ, бұл көрсеткіш екі есеге дейін өседі. Жаңа өндіріс орындарын ашу, шағын зауыттар мен кластерлік кәсіпорындарды қолдау — бұл тікелей жаңа жұмыс орындарын білдіреді», — дейді ол. Серіковтың есебі бойынша, егер жобада белгіленген шаралар толық іске асырылса, алдағы үш жыл ішінде елдің өңірлерінде 120 000-нан астам жаңа тұрақты жұмыс орны пайда болуы мүмкін. Бұл цифр шамалы болып көрінуі мүмкін, алайда агломерациялық тиімділікті ескерсек, бір жұмыс орны экономикада шамамен 2–3 жанама жұмыс орнын туғызады.
Тарихи тұрғыдан қарасақ, Қазақстанда кәсіпкерлікті мемлекеттік қолдаудың алғашқы жүйелі қадамдары 2000-жылдардың ортасында жасалды. «Дорожная карта бизнеса», «Еңбек» бағдарламалары, «Бәйтерек» даму институты арқылы берілген кредиттер мен субсидиялар — бұлардың бәрі белгілі бір нәтижесін берді. Алайда жүйенің осал тұсы сол — орталықтан бағытталған шешімдер жергілікті кәсіпкерлердің нақты қажеттіліктерімен үнемі сәйкес келе бермеді. «Әділет» партиясының Іскерлік кеңесі моделі осы кемшілікті жоюға тырысады: аймақтық кеңестер арқылы жергілікті бизнестің дауысы тікелей саясат қалыптастыру деңгейіне жетеді.
Бастаманың іс жүзіндегі тетіктеріне тоқталсақ, Іскерлік кеңес үш негізгі бағытта жұмыс істейді. Біріншісі — кәсіпкерлердің ұсыныстарын жинақтау және жүйелеу, яғни QR-код арқылы немесе өңірлік кеңестерге тікелей жолданған өтініштерді өңдеу. Екіншісі — сарапшылар тобымен бірлескен талдау жұмысы: экономистер, заңгерлер, салалық мамандар ұсыныстарды бағалап, оларды нормативтік-құқықтық актілерге енгізу мүмкіндігін зерделейді. Үшіншісі — мемлекеттік органдармен, атап айтқанда Ұлттық кәсіпкерлер палатасымен, Қаржы министрлігімен және жергілікті әкімдіктермен өзара іс-қимыл жасай отырып, шешімдердің орындалуын бақылау. Осы үш деңгейлі жүйе бастаманың декларативті ниеттен нақты нәтижеге айналуын қамтамасыз ете алады деп үміттенеді партия өкілдері.
Қоғамның реакциясы алуан сипатта. Бизнес қауымдастықтарының өкілдері бастаманы жалпы қолдай отырып, оның ашықтығы мен есептілік тетіктеріне назар аударуды сұрайды. «Жақсы ниет — бастама. Бірақ біз нәтижені күтеміз. Алты айдан кейін, бір жылдан кейін нақты қандай өзгеріс болды — соны есептеп беру керек», — деп мәлімдейді Шымкент қаласының кәсіпкерлер одағы атынан сөйлеген Серік Байжанов. Азаматтық қоғам өкілдері де бастаманың маңыздылығын мойындай отырып, оның тек партиялық мүддені ғана емес, жалпыхалықтық мүддені көздеуін талап етеді.
Болашаққа болжам жасасақ, «Әділет» партиясының Іскерлік кеңесінің жұмысы Қазақстанның 2030 жылға дейінгі даму стратегиясымен тікелей байланысты. Экономиканы әртараптандыру, шикізаттан өңдеуші өнеркәсіпке көшу, экспорттық потенциалды арттыру — осы мақсаттарға жету жолында шағын және орта бизнес шешуші буын болып табылады. Іскерлік кеңес осы буынды нығайтуға арналған тұрақты диалог платформасы болатын болса, онда оның ұзақмерзімді ықпалы ел экономикасына сезілетіні сөзсіз. Кәсіпкерлікті қолдау — бұл тек статистикалық көрсеткіштерді жақсарту емес, бұл жаңа ұрпақтың еңбек мәдениетін, бастамашылдығын және экономикалық тәуелсіздігін қалыптастыру деген сөз. «Әділет» партиясының бұл бастамасы сол ұзақ жолдағы нақты қадам болып тарихта қалады деп сенуге негіз бар.