Алқожа ата кесенесі жаңғырады: тарихи ескерткіш жаңа өмір сүреді

Түркістан қаласындағы Алқожа ата кесенесінде ғылыми-реставрациялық жұмыстар жалғасуда. 18 шілде 2026 жылғы мәліметтер бойынша, «Қазреставрация» республикалық мемлекеттік кәсіпорнының мамандары ескерткіштің ішкі бөлмесін қалпына келтіруді аяқтап, зияратханының қабырғаларын, үлкен күмбезді және сыртқы ағаш бағандарды тазалап, бояу жұмыстарын жүргізді. Кесененің еден жабыны ескі үлгідегі кірпіш пайдаланылып жаңартылды. Бұл жұмыстар аймақтың мәдени мұрасын сақтау жолындағы маңызды қадам ретінде бағаланып отыр.
Алқожа ата кесенесі — Оңтүстік Қазақстанның киелі орындарының бірі. Тарихшылардың зерттеулеріне сүйенсек, бұл ескерткіш орта ғасырларда салынған және аймақтың рухани өміріндегі маңызды орынды иеленеді. Кесене Орта Азиялық сәулет дәстүрінің ерекше үлгісін бейнелейді: оның күмбезді конструкциясы, ою-өрнекпен безендірілген қабырғалары мен нәзік іші-сырты сол дәуірдің шеберлерінің жоғары кәсіби деңгейінен хабар береді. Жергілікті тұрғындар мен зерттеушілер үшін бұл жер тек тарихи ескерткіш емес, ұрпақтан ұрпаққа жетіп келе жатқан рухани байланыстың тірегі.
«Қазреставрация» мамандары жұмысты кезең-кезеңімен жүргізуде. Бірінші кезеңде атқарылған жұмыстардың ауқымы өте зор болды. Зияратхананың ішкі кеңістігі жан-жақты тексерілді, қабырғалардағы зақымданған жерлер анықталды және оларды түзету үшін арнайы материалдар қолданылды. Тарихи ескерткіштерді реставрациялауда заманауи технологиялар мен дәстүрлі шеберлік тәсілдерін ұштастыру аса маңызды болып табылады. Кесененің еден жабынын жаңартуда ескі үлгідегі кірпіш пайдаланылуы да осы тәсілдің айқын мысалы — мамандар объектінің тарихи аутентиктілігін толығымен сақтауды мақсат тұтады.
«Қазреставрация» кәсіпорнының бас маманы Серік Әбенов бұл жұмыстың маңыздылығын атап өтті: «Алқожа ата кесенесі — тек Түркістан өңірінің ғана емес, бүкіл Қазақстанның мәдени мұрасының ажырамас бөлігі. Біз мұнда қолданатын әрбір материал, әрбір техника тарихи дәлдік принципіне сай таңдалады. Ескерткіштің сәулеттік және көркемдік ерекшеліктерін бұзбай, оны болашақ ұрпаққа сақтап жеткізу — біздің басты міндетіміз». Маманның бұл сөздері реставрация жұмысының тек техникалық емес, рухани мәні де зор екенін айқын аңғартады.
Алдағы кезеңдерде тіреуіш бағандарды, фасадтарды, кірпіш қалауды және сақталып қалған безендіру суреттерін қалпына келтіру жоспарлануда. Күмбез бен сыртқы беттер арнайы өңдеуден өтеді, айванның жекелеген учаскелері жөнделеді, ал іргелес аумақтар абаттандырылады. Түркістан облысының мәдени мұраны қорғау басқармасының өкілі Гүлнар Сейтқали жоспарланған жұмыстардың мәніне тоқталды: «Безендіру суреттерін қалпына келтіру — аса нәзік және жауапты процесс. Бұл суреттер ғасырлар бойы ауа-райының жағымсыз әсеріне ұшырады. Оларды реставрациялау үшін арнайы дайындықтан өткен өнер тарихшылары мен химиктер бірлесіп жұмыс істейді».
Түркістан — Қазақстанның мәдени астанасы мәртебесіне ие қала. Мұнда Қожа Ахмет Яссауи кесенесінен бастап көптеген тарихи ескерткіштер шоғырланған. ЮНЕСКО мәліметтеріне сүйенсек, Орта Азиядағы тарихи ескерткіштердің жартысынан астамы уақыт өткен сайын бүлінуге ұшырайды, ал дер кезінде жүргізілген реставрация жұмыстары олардың қызмет ету мерзімін екі-үш есеге ұзартады. Алқожа ата кесенесіндегі жұмыстар да осы жалпы үрдістің бір бөлігі. Қазақстан соңғы жылдарда тарихи мұраны қорғауға мемлекеттік бюджеттен бөлінетін қаражатты айтарлықтай ұлғайтты. 2025–2030 жылдарға арналған мәдени мұраны қорғау бағдарламасы аясында елде жүздеген тарихи нысан реставрациялануда. Бұл бағдарламаның жалпы қаржыландыру көлемі бірнеше миллиард теңгені құрайды.
Жергілікті тұрғындар мен дін қайраткерлері реставрация жұмыстарын жылы қарсы алды. Түркістандық имам Дәурен Қасымов пікірін ортаға салды: «Алқожа ата — біздің бабаларымыздың рухани мұрасы. Оның жөнделіп, жаңарып жатқанын көргенде жүрек жылып кетеді. Бұл жерге жыл сайын мыңдаған адам зиярат жасайды. Енді олар таза, жаңартылған кесенені тамашалай алады». Туристік нарық өкілдері де бұл жұмыстардың аймақтың туристік тартымдылығын арттыратынына сенімді. Статистикалық мәліметтерге сәйкес, реставрациядан өткен тарихи нысандарға туристердің ағыны орта есеппен 30–40 пайызға өседі.
Алқожа ата кесенесіндегі реставрация жұмыстары — Қазақстанның өзінің тарихи мұрасына деген жауапкершілік сезімінің айқын көрінісі. Бұл жоба аяқталғаннан кейін кесене өзінің бастапқы сән-салтанатын қайтарып алып, тек аймақтың ғана емес, бүкіл елдің мақтанышына айналады. Мамандардың болжауынша, жұмыстар толығымен аяқталғаннан кейін Алқожа ата кесенесі ұлттық мәдени туризмнің маңызды нысанына айналады. Ежелгі тас пен заманауи ғылымның ұштасуынан туған бұл ескерткіш ғасырлар бойы халықтың рухани тірегі болып қала береді. Тарих пен болашақтың тоғысар нүктесінде тұрған Алқожа ата кесенесі — Қазақстан халқының жадын, мәдениетін және ұлттық болмысын бейнелейтін мәңгілік тіршіліктің символы.