Аномальды ыстық Түркістан облысында жол қызметтерін күшейтілген режимде жұмыс істеуге мәжбүр етті

18 шілде 2026 жыл. Түркістан облысында жол қызметтері аномальды ыстық жағдайында күшейтілген режимде жұмыс жүргізуде. «Қазгидромет» РМК-ның дауылды ескертуі бойынша ауа температурасы +44 °C-қа дейін көтерілген аймақта республикалық маңызы бар KAZ06 автожолында цементбетон жабынының жылулық деформациясы анықталды. Бұл оқиға жол инфрақұрылымы мамандарын, сарапшыларын және жолаушыларды бірдей алаңдатып отыр.
Оқиға 16 шілде күні кешкі сағат алтыда болды. ТОО «КАЖсервис» Түркістан облыстық филиалының ДЭУ-68 қызметкерлері Шымкент – Түркістан учаскесінің кезекті жоспарлы патрульдеу барысында 2243-ші шақырымда цементбетон жабынының жергілікті жылулық деформациясын уақтылы анықтады. Жол бетінің бұлайша зақымдалуы автомобиль қозғалысы үшін айтарлықтай қауіп төндіреді, өйткені деформацияланған учаске жол апаттарына тікелей себеп болуы мүмкін. Зақым анықталғаннан кейін дереу уақытша жол белгілері орнатылып, жол қауіпсіздігін қамтамасыз ету шаралары ұйымдастырылды.
KAZ06 автожолы — ел үшін стратегиялық маңызы зор тіршілік тамыры. Ресей Федерациясының шекарасынан (Жайсан өткелі) Мартық, Ақтөбе, Қарабұтақ, Қызылорда, Шымкент, Тараз, Қордай, Алматы арқылы Қытай Халық Республикасының шекарасына (Нұр Жолы өткелі) дейін созылатын бұл магистраль — «Батыс Еуропа — Батыс Қытай» халықаралық транзит дәлізінің өзегі болып табылады. Жыл сайын осы жол бойымен миллиондаған тонна жүк және он миллиондаған жолаушы тасымалданады. Сондықтан жол жабынының кез келген зақымдалуы тек жергілікті ғана емес, халықаралық транзит қозғалысына да тікелей ықпал етеді.
Мамандардың түсіндіруінше, бетон жабынды жолдар аса жоғары температурада ерекше сынаққа түседі. Ауа температурасы +40 °C-тан асқан кезде жол бетінің температурасы +60...+70 °C-қа және одан да жоғары деңгейге жетеді. Қозғалыс қарқындылығы жоғары учаскелерде автомобильдерден бөлінетін қосымша жылу жол бетін одан да көбірек қыздырады. Бетон плиталары ысып, ұлғаяды, іштей кернеу пайда болады да, ақырында жарықшақ немесе «жарылу» деп аталатын деформация орын алады. «ҚазАвтоЖол» ұлттық компаниясының жол инженері Асқар Мұратовтың айтуынша: «Бетон жабынның жылулық деформациясы — бұл ғаламдық практикада жақсы зерттелген құбылыс. Мәселе материалда емес, ауа-райының осынша шексіз шегіне шыға беруінде. Біздің міндет — мониторингті күшейту және мүмкін зақымдарды алдын ала болжау».
Осындай жағдайлар тек Қазақстанда ғана емес, дүние жүзінің басқа да елдерінде жылу толқыны кезінде жиі тіркеледі. Мысалы, 2019 жылы Еуропадағы рекордты ыстық толқыны кезінде Францияның, Германияның және Нидерландтың бірқатар магистральдарында ұқсас деформациялар байқалды. АҚШ-тың Орта-Батыс штаттарында да жазғы температура асқан сайын жол жабынының зақымдалу статистикасы өсетіні белгілі. Сарапшылардың бағалауы бойынша, климаттың жаһандық жылынуы осы проблеманы жылдан жылға өткірлендіре түсуде: 2050 жылға қарай орташа жазғы температура Орталық Азия аймағында 2–3 °C-қа жоғарылауы мүмкін, бұл жол инфрақұрылымына тиетін жылулық жүктемені едәуір арттырады.
Түркістан облысы әкімдігінің жол шаруашылығы бөлімінің басшысы Дәурен Сейітқали: «Бізде осындай жаздарға арналған арнайы іс-шаралар жоспары бар. Жол қызметкерлері тәулік бойы патрульдеуді күшейтті, барлық республикалық маңызы бар жолдарда мониторинг жүргізілуде» деді. Ол сондай-ақ жақын арада цементбетон жабынды учаскелерде жылу кезінде жол жарықшақтарының алдын алуға арналған арнайы өңдеу технологияларын пайдалану мүмкіндігі қаралып жатқанын атап өтті.
Жергілікті тұрғындар мен жолаушылар оқиғаға өз пікірлерін білдіруде. Шымкенттен Түркістанға іссапармен жолсапарға шыққан Нұрлан Бекжанов: «Жол белгілерін дер кезінде орнатқаны дұрыс болды, біз апатты жерден бұрын ескертілдік. Бірақ ыстықта жолда ұзақ тұрып қалу да оңай емес» деп атап өтті. Транзиттік жүк тасымалдаушы компаниялар да бағытты уақытша өзгерту немесе жөндеу жұмыстары кезінде кідіртулермен бетпе-бет келуде. Кәсіпкер Серік Омаров: «Жүк тасымалдауда кідірістің экономикалық шығыны едәуір. Жол қызметтері мәселені мүмкіндігінше тезірек шешуі керек» деді.
Бүгінгі таңда жөндеу-қалпына келтіру жұмыстары толық жүргізіліп жатыр: мамандандырылған техника учаскеге жеткізіліп, жұмысқа қосылды. Жол қызметтерінің мәліметінше, зақымдалған учаскені мүмкіндігінше қысқа мерзімде жөндеп, автомобиль қозғалысын толық қамтамасыз ету жоспарланған. Сонымен қатар КАZ06 жолының цементбетон жабынды барлық учаскелерінде күшейтілген мониторинг жалғасуда. Мамандар ыстық ауа-райы жағдайларында жолды пайдаланушыларға сақтықпен жүруді, жол белгілері мен сигналдарына мұқият назар аударуды ұсынады. Бұл оқиға Қазақстанның жол инфрақұрылымын климаттың өзгеруі жағдайында қалай нығайту және бейімдеу керектігі туралы маңызды сұрақтарды күн тәртібіне қояды. Сарапшылар жылуға төзімді жаңа материалдарды пайдалану, жол жабынын жобалаудың жаңартылған стандарттарын енгізу және алдын алу мониторингін автоматтандыру мәселелерін мемлекеттік деңгейде кешенді шешу қажеттігін атап өтуде.