Шымкентте әлеуметтік осал отбасыларға газ датчиктері тегін орнатылуда

2 қазан 2026 жыл. Шымкент қаласында көміртегі тотығымен улану қаупінің алдын алу мақсатында жүйелі профилактикалық жұмыс жүргізілуде. Газ қызметінің мамандары көпқабатты үйлердің тұрғындарына қауіпсіздік ережелерін түсіндіріп, сонымен қатар әлеуметтік жағынан осал отбасылардың пәтерлеріне арнайы газ датчиктерін тегін орнатып жатыр. Бұл шара қаладағы газбен улану оқиғаларының санын азайтуға бағытталған кешенді бағдарламаның бір бөлігі болып табылады.
«Спортивный» шағын ауданындағы тұрғын Бейбіт Әбдіқайыр екі баласымен бірге тіршілік ететін пәтеріне осындай прибор тегін орнатылған азаматтардың бірі. Ол газ ағып кетуі мүмкін деген қорқынышпен өмір сүргенін жасырмайды. «Бұрын біз мұнан өте қаттты қорқатынбыз. Балалар газды аша салуы мүмкін. Мұндай жағдайлар болып жатады ғой. Осындай приборды іздеп таба алмай жүрген едік. Рахмет, бізге оны тегін орнатып берді», — деп бөлісті ол өз сезімімен. Оның айтқаны жай алғыс қана емес — газ датчиктерінің мәні нақты бір отбасы үшін қаншалықты зор екенін айқын көрсетеді.
«Спортивный» шағын ауданының ерекшелігі — мұндағы пәтерлердің басым бөлігі жалға беріледі. Аудандағы тұрғындар арасында студенттер мен жалдамалы жұмысшылардың үлесі жоғары. Тиісінше, бұл жерде уақытша тұратын адамдар қауіпсіздік ережелерімен жеткілікті таныс болмауы мүмкін, ал үй иелері жарамсыз жабдықтар туралы хабарламауы ықтимал. Дәл осы себептен аудандағы қауіпсіздік мәселелеріне ерекше назар аударылуда. Шымкент қалалық газ техникалық қызметінің басшысы орынбасары Жандос Ордабаевтың айтуынша, өткен жылы осы шағын ауданның үйлерінің бірінде газбен байланысты оқиға тіркелген болатын. Сол оқиғадан кейін үйге газ және көміртегі тотығы сигнализаторлары орнатылды. Биылғы жылдың басынан бастап арнайы датчиктер кедей-кепшік отбасылардың үйлеріне де орнатыла бастады.
Мамандардың пікірінше, газбен улану қаупін арттыратын бірнеше негізгі себеп бар. Газ жабдықтарын рұқсатсыз орнату, желдеткіштердің дұрыс жұмыс істемеуі, жылыту приборларын заңсыз жалғау — осының барлығы ауыр зардаптарға әкелуі мүмкін. Тексеру барысында мамандар бірнеше тәртіп бұзушылықты анықтады. Солардың бірі — тұрғындардың өздігінен автономды жылыту пештерін орнатуы. Мұндай құрылғылар газбен жабдықтау талаптарына сай келмеуі мүмкін, ал бұл газ ағып кету немесе толық жанбаған газдың бөлінуіне тікелей жол ашады. Маман Нұрлан Сейітқали: «Тұрғындар кейде шығынды үнемдеу үшін не бейтаныс шеберлерге жүгінеді, не өздері жөндейді. Бірақ бұл — тіршілікпен ойнаудың ең қысқа жолы», — деп атап өтті.
Мамандар тұрғындарға бірнеше негізгі ережені сақтауды ескертеді: газ жабдықтарын өз бетінше ауыстыруға немесе жөндеуге болмайды; кез келген приборды орнатқанда белгіленген талаптарды сақтау міндетті; желдеткіш жүйелер үнемі жұмыс күйінде болуы, мұржалар мен газ жабдықтарын тұрақты тексеріп отыру шарт. Сонымен бірге газ приборларын қараусыз қалдырмау, үй-жайды жиі желдету, кез келген ақаулық байқалса дереу мамандарға хабарласу ұсынылады. Бұл ережелер қарапайым болып көрінгенімен, олардың сақталмауы трагедияға ұласатынын статистика айқын дәлелдейді.
Көміртегі тотығының ерекше қауіптілігі — оның иісі де, түсі де жоқтығында. Адам бұл газды арнайы жабдықсыз сезіне алмайды. Улану жай ғана ұйқышылдық, бастың ауыруы немесе жалпы нашарлау түрінде басталады, ал адам оны өзге ауруға жатқызып, уақытты босқа өткізуі мүмкін. Дәл осы жерде датчиктің рөлі шешуші болады — прибор қауіпті деңгейге жеткенде дыбыстық сигнал беріп, тұрғындарды ескертеді. Шымкент қалалық апаттық-құтқару қызметінің өкілі Айгерім Дүйсенова: «Датчик орнату — тек техникалық шара емес, бұл адам өмірін сақтауға жасалған нақты қадам. Бір прибордың бағасы он мың теңгеден аспайды, бірақ ол отбасыны апаттан сақтай алады», — деп мәлімдеді.
Статистика жағдайдың күрделілігін айқын байқатады. Өткен жылы улану мен басқа да оқиғалардан 517 адам зардап шекті, бесеуі қаза тапты. Биылғы жылы осындай жарақат алғандардың саны 274-ке жеткен, алтауы қайтыс болды. Бұл деректер профилактикалық жұмыстың маңыздылығын тағы да растайды. Қала әкімдігінің әлеуметтік комитетінің мәліметіне сүйенсек, биыл бірінші кезекте 200-ден астам әлеуметтік осал отбасының үйіне датчик орнату жоспарланған. Бұл санатқа көп балалы отбасылар, зейнеткерлер, мүгедектігі бар азаматтар және табысы төмен жанұялар кіреді.
Шымкенттегі бұл тәжірибе республика көлемінде де үлгі бола алады. Қазақстанның басқа қалаларында да ұқсас мәселе өзекті болып тұр, ал мемлекеттік деңгейде газ қауіпсіздігіне арналған нормативтік база жыл сайын жетілдіріліп отырады. Сарапшылардың бағалауынша, датчиктерді кеңінен тарату, тұрғындар арасындағы хабардарлықты арттыру және газ жабдықтарына жүйелі тексеру жүргізу жиынтығында улану жағдайларын бірнеше есе азайтуға мүмкіндік береді. Ең бастысы — тұрғындардың өздері де осы мәселеге жауапкершілікпен қарауы, ережелерді формальдылық ретінде емес, өз өмірін және жақындарының өмірін сақтаудың тікелей шарты ретінде қабылдауы тиіс.