Шымкент тұрғындарына күзгі маусым алдында өрт қауіпсіздігі туралы ескерту жасалды

Шымкент қаласы жаңа жылыту маусымына дайындық жұмыстарын жүргізіп жатыр. 17 қыркүйек 2026 жылы қала билігі мен өртке қарсы қызмет өкілдері тұрғындарға бірқатар маңызды ескертулер жасады. Атап айтқанда, пеш бен газ қазандықтарын дұрыс пайдалану, түтін жолдарын тексеру және көміртегі тотығынан қорғанатын датчиктерді орнату мәселелері ерекше назарға алынды.
Шымкент — Орталық Азиядағы ең тез дамып жатқан мегаполистердің бірі. Бүгінгі күні қала халқы екі миллионға жуықтаған, ал тұрғын үй қоры тиісінше ұлғайған. Алайда осы қарқынды дамумен бірге тұрмыстық өрт қауіпсіздігі мәселесі де жедел маңызға ие болды. Ескі тұрғын үйлер, ескірген газ жабдықтары мен дұрыс қаралмаған пештер — бәрі де тіршілік үшін нақты қауіп туғызады. Статистика осы шындықты айқын дәлелдейді: өрттен зардап шеккендердің ішінде ең ауыр жағдайлар, әдетте, дайындықсыз кірген жылыту маусымында тіркеледі.
Алдыңғы жылыту маусымының нәтижелері алаңдатқанымен, белгілі бір ілгерілеу де байқалады. Өткен маусымда Шымкентте 70 өрт тіркелді — бұл бір жыл бұрынғы көрсеткішпен салыстырғанда 36 пайызға аз. Бұл санды азайту кездейсоқтық емес: алдын алу шараларын күшейту, тұрғындарға хабарлау науқандарын жүргізу және тәуекелді аймақтарды уақытылы анықтау — осының барлығы нәтиже берді. "Біз бір маусымда 40-тан астам өрттің алдын алдық деп санаймыз. Бірақ бұл жетістікпен тоқтауға болмайды, өйткені әр тіркелген оқиғаның артында адам өмірі тұр", — деді Шымкент қаласының азаматтық қорғаныс басқармасының басшысы Нұрлан Жақыпов.
Ерекше алаңдатушылықты тудыратын мәселе — 1208 әлеуметтік осал отбасы. Бұл топқа көп балалы жанұялар, зейнеткерлер, мүгедектігі бар азаматтар және жалғыз тұратын қарттар кіреді. Аталған отбасылардың едәуір бөлігі жылыту жабдықтарын ұзақ уақыт бойы тексертпеген немесе ескірген пештерді пайдалануға мәжбүр. Маусымдық тексерулер нәтижесінде мамандар бірнеше үйде ақаулы пешті, ашылмайтын шымыр жолдарды, ескірген газ шлангілерін анықтаған. "Кейбір шаңырақтарда пешті соңғы рет 2018-2019 жылдары тексерген болатын. Бұл — өте ауыр жағдай", — деп түсіндірді профилактикалық бөлімнің инспекторы Мадина Сейітқали.
Мамандар тұрғындарға бірқатар нақты нұсқаулар береді. Біріншіден, жылыту маусымын бастамас бұрын пеш пен газ қазандығын міндетті түрде маманға тексертіп алу керек. Екіншіден, түтін жолдары мен вентиляция жүйесін тазалату — жыл сайын орындалуы тиіс шара. Үшіншіден, үй-жайға көміртегі тотығын анықтайтын датчик орнату ерекше маңызды. Бұл аспап өте аз шығынды, бірақ адам өмірін сақтауға шешуші рөл атқарады. Қазіргі нарықта мұндай датчиктердің бағасы 3000-нан 8000 теңгеге дейін ауытқиды, ал орнату процесі бірнеше минутты ғана алады.
Көміртегі тотығы — иіссіз, түссіз газ. Дәл осы қасиеті оны ерекше қауіпті етеді: адам оны сезбейді, бірақ улану тез арада дами бастайды. Бас ауыру, жүрек айну, нашар ориентация — алғашқы белгілер. Ауыр жағдайларда санадан айрылу мен өлімге дейін барады. Жыл сайын Қазақстан бойынша бірнеше жүз адам осы улануды басынан кешіреді, оның ішінде өлімге аяқталатын жағдайлар да жетерлік. Статистикаға сүйенсек, тұрмыстық өртпен байланысты өлім жағдайларының 30 пайызға жуығы тура осы газдан улану нәтижесінде болады. "Тұрғындар пешті немесе қазандықты жаққан соң терезені ашып ұйықтауға болады деп ойлайды. Бұл — қате пікір. Дұрыс вентиляция мен жұмыс істейтін датчик болмаса, адам ұйқыда жатып-ақ улана береді", — деп ескертті Шымкент қалалық ауруханасының токсикологы Асқар Бейсенов.
Тарихи тұрғыдан алсақ, жылыту маусымына байланысты өрт пен улану мәселелері Шымкент үшін жаңалық емес. 2018-2019 жылдардағы өткір маусымдарда тіркелген өрт саны екі жүзден асқан болатын, ал мүліктік зиянның ауқымы қала бюджеті үшін де, жеке азаматтар үшін де ауыр болды. Содан бері жергілікті билік пен азаматтық қорғаныс органдары бірлескен алдын алу бағдарламасын іске асыруда. Оның нәтижесінде 2022 жылдан 2025 жылға дейінгі аралықта жалпы өрт саны 54 пайызға қысқарды. Сарапшылар бұл динамиканы оң бағалайды, алайда нөлдік нәтижеге жету үшін тұрғындардың да белсенді қатысуы талап етіледі деп санайды.
Биылғы жылыту маусымына дайындық аясында Шымкент өрт қауіпсіздігі қызметі бірнеше ауқымды шараны жоспарлаған. Оның ішінде — мектептерде сабақтан тыс ашық сабақтар, тұрғын үй кооперативтерімен кездесулер, жергілікті телеарналар мен әлеуметтік желілер арқылы хабарлау науқандары. Әлеуметтік осал отбасыларға датчиктерді тегін орнату мүмкіндігі де қарастырылып жатыр. Маман Нұрлан Жақыпов: "Бізге тек жаза қолдану мақсаты жоқ. Мақсат — алдын алу. Егер бір датчик бір отбасының өмірін сақтаса, барлық күш-жігеріміз ақталады", — деді.
Шымкент тұрғындарына да үлес қосуды ескеру ұсынылады: жақын маңдағы қарт немесе жалғыз тұратын көршілерін тексеріп, олардың жылыту жабдықтарының жай-күйін біліп алу — азаматтық парыздың нышаны. Суық маусым тек техникалық мәселе емес, ол бірлесіп шешілуге тиіс жалпы қоғамдық жауапкершілік.