Шымкентте өрт қауіпсіздігі: сергектік пен жауапкершілік — жол апатының алдын алудың кепілі

2026 жылдың 30 қазанында Шымкент қаласында Төтенше жағдайлар департаменті, полиция және Жастар ресурстық орталығының қызметкерлері бірлескен алдын алу рейдін өткізді. Іс-шара автокөлік өрт қауіпсіздігіне арналып, қала тұрғындары арасында жол жүру ережелерін сақтау мәдениетін қалыптастыруға бағытталды. Бұл рейд кездейсоқ ұйымдастырылған жай бір шара емес — ол қала ауқымындағы жүйелі профилактикалық жұмыстың бір бөлігі болып табылады.
Шымкент — Қазақстанның ең ірі қалаларының бірі, халқы үш миллионнан асатын мегаполис. Мұндай мегаполисте жол қозғалысының қарқындылығы жыл сайын артып келеді. Қалалық автобустар, жеке жеңіл көліктер, тиеу-жүк машиналары — барлығы бірге тіршілік ететін бұл ортада өрт қауіпсіздігі мәселесі айрықша маңыз алады. Статистика сөйлейді: Қазақстанда жыл сайын жүздеген автокөлік өрт тіркеледі, олардың едәуір бөлігі техникалық ақаулардан, яғни электр сымдарының зақымдануынан, отын ағуынан немесе мерзімі өткен өрт сөндіргіштің жоқтығынан туындайды. Тек техникалық ақаулардан болатын өрт оқиғаларының 40 пайыздан астамы алдын алуға болатын жағдайлар деп есептеледі.
Рейд барысында мамандар жүргізушілерге бірнеше маңызды мәселені еске салды. Біріншіден, автокөліктің техникалық ақаулығы — өрт туындауының ең жиі кездесетін себептерінің бірі. Зақымдалған электр сымдары, отын жүйесіндегі ағу, тозған шланг — мұның бәрі бір сәтте лауазымды қорытып, қайтымсыз зардапқа алып келуі мүмкін. Екіншіден, жүргізушіде міндетті түрде мерзімі өтпеген, жарамды өрт сөндіргіш болуы тиіс. Өкінішке орай, практика көрсетіп отырғандай, көптеген жүргізушілер өрт сөндіргіштің мерзімін тексеруді жылдар бойы кейінге қалдырады немесе мүлдем ұмытып кетеді.
Рейдке қатысқан Төтенше жағдайлар департаментінің инспекторы: "Өрт оқиғасы секундтар ішінде дамиды. Адам баласы алғашқы бірнеше секундта дұрыс әрекет жасаса, зардап минимумға дейін төмендеуі мүмкін. Ал ол үшін жүргізуші алдын ала дайындалған болуы шарт — яғни өрт сөндіргіш қолжетімді жерде тұруы, ал оның мерзімі жарамды болуы керек," — деді. Полиция өкілдері де өз ескертулерін жеткізді: автокөлікті техникалық тексеруден өткізбей жүру — бұл жол қозғалысы ережелерін бұзу ғана емес, сонымен бірге жол серіктерінің, жолаушылардың және жаяу жүрушілердің өміріне қауіп төндіру дегенді білдіреді.
Жастар ресурстық орталығының қатысуы іс-шараға ерекше мән берді. Жастар арасында жауапты жүргізуші мәдениетін қалыптастыру — бұл ұзақ мерзімді инвестиция. Орталықтың өкілі Асель Нұрланова: "Біздің мақсатымыз — жас буынға жол қауіпсіздігі тек айыппұл мен тыйым туралы ережелер жиынтығы ғана емес, ол өзің мен айналандағылардың өмірін сақтау жайлы саналы таңдау екенін түсіндіру. Жас жүргізушілер өрт сөндіргіштің қандай болуы керектігін, оны қалай пайдалану керектігін және кімге хабарлау қажеттігін білуге міндетті," — деді.
Іс-шара барысында жүргізушілерге дабыл белгілеріне дер кезінде назар аударудың маңызы да ерекше атап өтілді. Егер автокөліктен түтін немесе күйік иісі шыға бастаса, жүргізуші дереу тоқтап, қозғалтқышты сөндіруі, автокөліктен шығуы және 112 нөміріне хабарлауы тиіс. Бұл қарапайым алгоритм жүргізушілердің санасында берік орнауы керек. Алайда практика мынаны көрсетеді: адамдар дүрбелең кезінде осы қарапайым қадамдарды орындауды ұмытып кетеді. Сондықтан профилактикалық жұмыс — тек ережені еске салу ғана емес, дағдыны қалыптастыру процесі.
Бүгінгі рейд "Заң мен тәртіп" қағидасы мен "Қауіпсіз қоғам" бағытының аясында жүргізіліп жатқан кең ауқымды жұмыстың бөлшегі болып табылады. Осы бағыт бойынша Шымкент қаласында биылғы жыл бойы ондаған алдын алу іс-шаралары ұйымдастырылды. Нәтижесінде жол-көлік оқиғаларының санында белгілі бір қысқару байқалуда. Дегенмен мамандар мұны жеткілікті деп санамайды — жүйелі жұмыс тоқтамай жалғасуы тиіс. Өйткені бір рейд немесе бір плакат адам санасын тез өзгертпейді, бірақ жыл бойы жасалатын жүйелі жұмыс нәтиже береді.
Қала тұрғындарының реакциясы да назар аудартарлық болды. Рейдке тап болған жүргізушілердің көпшілігі мамандардың ескертулерін ризашылықпен қабылдады. Шымкент тұрғыны Марат Сейтқалиев: "Рас, менің өрт сөндіргіштің мерзімін соңғы рет қашан тексергенімді есіме түсіре алмаймын. Бүгін мамандар айтқаннан кейін үйге барып бірден тексеремін. Бұл шынымен маңызды нәрсе екен," — деп пікірін білдірді. Дәл осы сияқты қарапайым сәттер — адамның санасында жауапкершілік сезімін оятады.
Шымкент қаласы Төтенше жағдайлар департаментінің деректері бойынша, ағымдағы жылдың басынан бері автокөлік өрттері саны өткен жылдың осы кезеңімен салыстырғанда азайған. Алдын алу рейдтері, ағартушылық жұмыстар және жеке жауапкершілікті арттыру бағытындағы іс-шаралар осы жетістіктің артындағы негізгі күш деп бағаланады. Мамандар болашақта мұндай рейдтерді жыл мезгіліне қарамастан тұрақты жүргізуді жоспарлап отыр, себебі суық маусымда автокөліктегі электр жабдықтарына жүктеме арта түседі, яғни өрт қаупі де жоғарылайды.
Қорыта айтқанда, бүгінгі бірлескен рейд — бұл тек ережені еске салу ғана емес. Ол қауіпсіз қала ортасын бірге жасаудың, сергек болудың және жеке жауапкершілікті сезінудің нақты үлгісі. Жол қауіпсіздігі — ортақ іс, ал оның негізі автокөлікті уақтылы техникалық тексеруден, жарамды өрт сөндіргіштен және жүргізушінің сауатты, саналы мінез-құлқынан басталады. Шымкент тұрғындары мен жүргізушілері қауіпсіздік талаптарын елемей, анықталған ақауларды кешіктірмей жою туралы ескертпені есте сақтауға шақырылады.