Жолдау аясында Шымкентте энергетикалық қауіпсіздікті нығайтудың жаңа мүмкіндіктері

Атом электр станцияларын келер ғасырда да үзіліссіз шикізатпен қамтамасыз ету үшін мемлекеттік стратегиялық уран резервін құру қажет. Бұл бастаманы Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев 28 қазанда халыққа арнаған Жолдауында көтерді. Президент бұл қадамды энергетикалық егемендік пен қауіпсіздікті нығайтудың негізі деп атады. Республикалық маңызы бар қала ретінде Шымкент үшін де бұл мәселенің мәні зор, өйткені қалада тұрып жатқан әр отбасының жарығы мен жылуы, әр кәсіпорынның тұрақты жұмысы энергия көздерінің сенімділігіне тікелей байланысты.
Жолдауда айтылғандай, жалпыхалықтық референдумның оң қорытындысынан кейін елімізде бірнеше атом станциясын салу туралы тарихи шешім қабылданды. Сондықтан келесі мәселе осы станцияларды шикізатпен ұзақ мерзімге қамтамасыз ету болып отыр. Президент мемлекеттік стратегиялық уран резервін құруды дәл осы мақсатқа бағыттап, алдағы жүз жыл бойы үздіксіз қамтамасыз етуді көздейді. Бұл ел экономикасы сыртқы жағдайлардың құбылмалылығына тәуелді болмауы үшін жасалатын ұзақ мерзімді сақтандыру шарасы.
Тармақта резервтің көлемі туралы нақты межелер бар. Салалық даму стратегиясына сәйкес, 2040 жылға қарай уран резервін 100 мың тоннаға, ал 2050 жылға қарай кемінде 150 мың тоннаға жеткізу жоспарланған. Премьер-министрдің орынбасары Серік Жұманғариннің айтуынша, мемлекеттік уран қорының алғашқы негізі 2027 жылдың соңына дейін толық қалыптастырылады. Бұл мерзімдер жоспардың жай ғана жариялы мәлімдеме емес, нақты уақыт кестесі бар міндет екенін көрсетеді.
Резервтің құрылымы да назар аударарлық. Ол бір деңгейлі емес, көп деңгейлі кешенді жүйе ретінде құрылады. Бірінші бағыт жер қойнауындағы уран қорларын болашаққа сақтап, резервке қоюды қамтиды. Екінші бағыт табиғи уранның физикалық қорын қоймаларда жинақтауға арналған. Үшінші бағыт дайын ядролық отынның арнайы резервтерін жасақтауды көздейді. Мұндай көп сатылы тәсіл бір құрауыштағы тұрақсыздық бүкіл жүйеге әсер етпеуін қамтамасыз етуге бағытталған.
Шымкент тұрғыны үшін мұның практикалық мәні неде? Елдің оңтүстігіндегі ірі мегаполис ретінде қала энергияны көп қажет ететін ауқымды шаруашылық жүргізеді. Тұрғын үй массивтері, өнеркәсіп орындары, әлеуметтік нысандар, қоғамдық көлік пен қызмет көрсету саласы тұрақты электрмен қамтамасыз етілуге зәру. Елдің энергетикалық жүйесі неғұрлым сенімді болса, халықтың күнделікті өмірі де соғұрлым тыныш болады. Электр қуатының үзіліссіз берілуі кәсіпкерлер үшін де жоспар құрудың, жаңа өндіріс ашудың және жұмыс орындарын сақтаудың негізгі шарты.
Сонымен қатар Шымкент көп ұлтты әрі жас халқы бар қала. Жастар саны көп аймақтың энергияға деген қажеттілігі алдағы жылдары артпаса, кемімейтіні анық. Жаңа үйлер салынып, жаңа кәсіпорындар ашылып, цифрлық қызметтер кеңейген сайын электр қуатына сұраныс өседі. Сондықтан ұзақ мерзімді энергетикалық жоспарлау бүгінгі мектеп оқушылары мен студенттердің ертеңгі өмірімен де тікелей байланысты. Олар жұмыс істеп, отбасын құрып, бизнес бастайтын уақытта сенімді энергия көзі қажет болады.
Әрине, мұндай ауқымды жоспарды іске асыру жеке салалық мекемелердің ғана емес, бүкіл қоғамның түсінігі мен қолдауын талап етеді. Президент тапсырмасын орындаудың нақты тетіктерін Қазақстанның Атом энергиясы жөніндегі агенттігі мен Үкімет басшылығы әзірлеуге кірісті. Бұл процестің ашық жүргізілуі, тұрғындарға түсінікті тілмен жеткізілуі маңызды. Шымкент сияқты ірі қалаларда халықты атом энергетикасының қауіпсіздігі, артықшылықтары мен міндеттері туралы дұрыс хабардар ету сенімді нығайтады.
Қорытындылай келгенде, стратегиялық уран резервін құру бастамасы Қазақстанның энергетикалық егемендігін ұзақ мерзімге бекітуге бағытталған. Шымкент үшін бұл — тұрақты электр қуаты, сенімді индустриялық даму және жас ұрпақ үшін болашаққа деген сенім дегенді білдіреді. Жоспардың іске асуы елдің барлық өңірінің, соның ішінде оңтүстік астананың да тыныс-тіршілігіне оң ықпал етеді деп күтуге болады. Ал тұрғындар үшін ең бастысы — осы үлкен жоспардың нәтижесін күнделікті өмірдегі жарық пен жылудың сенімділігінен сезіну.