Жолдау міндеттері: Шымкенттегі шағын бизнеске арналған тексерістерсіз кезең

Шымкенттің кез келген базарында, шағын дүкенінде, тігін цехында немесе тамақтану орнында бір сұрақ жиі талқыланады: «Бүгін тексеруші келмес пе екен?» Қаланың көп тұрғыны үшін шағын бизнес тек табыс көзі емес, отбасының тірегі, көршінің жұмыс орны, күнделікті өмірдегі қызмет көрсету желісі. Сондықтан кәсіпкерлерге қатысты кез келген шешім қала тұрғындарының барлығына жанама түрде әсер етеді. Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев 28 қазанда халыққа Жолдау арнағанда, дәл осы мәселеге тоқталып, шағын бизнесті тексерістерден уақытша босату идеясын көтерді.
Жолдауда Президент Үкімет пен Ұлттық құрылтай депутаттарына 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап микро және шағын бизнес субъектілерін тексеруге жаңа үш жылдық мораторий енгізу мәселесін бірлесе талқылауды тапсырды. Яғни әзірге бұл дайын шешім емес, талқылауға берілген бастама. Шымкент сияқты кәсіпкерлік белсенділігі жоғары қала үшін бұл талқылаудың қорытындысы айрықша маңызды болмақ.
Мемлекет басшысы бұл қадамды «стратегиялық үзіліс» деп атады. Мұндағы мақсат тек тексерістерді тоқтата тұру емес. Үш жыл ішінде мемлекеттік бақылау жүйесін толық цифрландыруға, бақылау-қадағалау тетіктерін қайта жүктеп, реттеудің түгелдей цифрлық моделіне көшуге мүмкіндік туады. Басқаша айтқанда, мемлекет бизнесті қағаз бен жеке кездесуге негізделген бақылаудан алыстатып, ашық әрі болжап болатын жүйеге жақындатқысы келеді. Кәсіпкер үшін мұның мәні зор: ережені алдын ала біліп, соған сай жұмыс істеу оңайырақ болады.
Жаңа бастама бұрынғы тәжірибені ескере отырып жүзеге асырылмақ. Жолдауда 2020–2023 жылдар аралығында қолданылған алдыңғы мораторийдің оң және теріс тұстарын назарға алу қажеттігі айтылған. Бұл дұрыс көзқарас, өйткені кез келген реформаның күші өткен сабақты талдаудан басталады. Шымкенттік кәсіпкерлер сол кезеңде қандай жеңілдік көріп, қандай қиындыққа тап болғанын жақсы біледі. Олардың пікірі мен тәжірибесі жаңа шешімді талқылау барысында ескерілсе, нәтиже де нақтырақ болары сөзсіз.
Тармақтағы тағы бір маңызды бағыт әкімшілік қысымды азайтуға қатысты. Салықтық және камералдық бақылау тарапынан кәсіпкерлердің шоттарын бұғаттау мен негізсіз айыппұл салу тәжірибесін қысқарту көзделген. Шағын бизнес үшін шоттың бұғатталуы ақшаның уақытша тоқтауы ғана емес, жалақы төлемінің кешігуі, жеткізушілермен есеп айырысудың бұзылуы, кей жағдайда жұмыстың мүлде тоқтауы деген сөз. Сондықтан бұл бағыт қарапайым дүкенші мен шеберханада істейтін жұмысшыға да бірдей қатысты.
Президент өз сөзінде бизнес белсенділігін арттыру үшін кәсіпкерлерге жай ғана кедергі жасамау жеткілікті деген қағиданы ұстанатынын жеткізді. Бұл ой мемлекеттің рөлін қайта пайымдауға итермелейді: бизнестің орнына өмір сүріп бермей, оған жұмыс істеуге еркіндік беру. Республикалық маңызы бар қала, елдің оңтүстігіндегі ірі мегаполис, жас әрі көп ұлтты халқы бар Шымкент үшін мұндай көзқарас ерекше өзекті. Жас адамдар өз ісін бастауға құштар, ал бастаушы кәсіпкер үшін бақылаудан қорқу жиі ең ауыр кедергілердің біріне айналады.
Жолдауда келтірілген статистика да назар аударарлық. Соңғы уақытта жеке кәсіпкерлер арасында заң бұзушылықтар 34 пайызға азайған, алайда жоспардан тыс тексерістер мен айыппұлдар көлемі өскен. Бұл қарама-қайшылық бақылаудың көлемі мен нәтижесі әрдайым сәйкес келе бермейтінін көрсетеді. Жаңа мораторий осы алшақтықты жоюға, шағын бизнеске тұрақты дамуға қажетті құқықтық қорғаныс пен еркіндік беруге тиіс. Шымкентке қатысты нақты көрсеткіштер әзірге жарияланбағандықтан, қаладағы жағдайды болжамай, жалпы бағытты ғана атап өткен жөн.
Қорыта айтқанда, тексерістерге қатысты жаңа мораторий бастамасы Шымкент тұрғындары үшін екі жақты мүмкіндік ұсынады. Кәсіпкерлер үшін бұл жұмыс істеудің тыныш әрі болжап болатын ортасы болса, тұрғындар үшін жаңа жұмыс орындары мен тұрақты қызмет көрсету мүмкіндігі. Бірақ бастаманың жемісі оның қалай талқыланып, қалай жүзеге асатынына байланысты. Үкімет пен депутаттар кәсіпкерлердің пікірін тыңдап, цифрлық бақылау жүйесін шынымен ашық етсе, «стратегиялық үзіліс» шағын бизнес үшін нағыз бетбұрыс бола алады. Шымкент сияқты жас әрі қарқынды дамып келе жатқан қалаға бұл мүмкіндікті ұтымды пайдалану маңызды.