Жолдау аясында Шымкентте кәсіпкерлерге бақылау қысымын азайту мәселесі

Заң бұзушылықтар азайған сайын бақылау да сәл бәсеңдеуі керек сияқты көрінеді, алайда жағдай керісінше болып отыр. Жеке кәсіпкерлер арасындағы бұзушылықтар шамамен үштен біріне қысқарғанымен, оларға салынатын айыппұлдар көлемі өсіп, жоспардан тыс тексерістер бірнеше есе көбейген. Мемлекет басшысы 28 қазанда халыққа арнаған Жолдауында осы қайшылықты үрдіске назар аударып, бизнеске жасалатын әкімшілік қысымның нақты көрсеткіштерін талқыға салды. Бұл мәселе республикалық маңызы бар Шымкент секілді ірі кәсіпкерлік орта қалыптасқан қала үшін де өзекті.
Жолдау тармағында келтірілген статистикаға сүйенсек, бірінші жартыжылдықтың қорытындысы бойынша жеке кәсіпкерлер жіберген бұзушылықтар саны 34 пайызға азайған. Бұл отандық бизнестің заң талаптарын неғұрлым жауапкершілікпен орындай бастағанын аңғартады. Дегенмен бақылаушы органдардың қысымы төмендеген жоқ: салынған айыппұлдардың жалпы көлемі шамамен 11 пайызға артқан, ал жоспардан тыс тексерістер бірнеше есе көбейген. Яғни кәсіпкер ережені көбірек сақтағанымен, оның күнделікті жұмысындағы белгісіздік пен тәуекел сақталып отыр.
Шымкент — елдің оңтүстігіндегі ірі мегаполис, жас әрі көп ұлтты халқы бар қала. Мұндай қалада шағын және микробизнестің рөлі ерекше: дүкен, тамақтану орындары, шағын цехтар, қызмет көрсету нүктелері мыңдаған отбасының тұрақты табыс көзі болып табылады. Осындай кәсіпкер үшін кенеттен келген тексеріс не салынған айыппұл жай әкімшілік рәсім емес, кейде жұмыс күндерінің жоғалуы, тауардың тоқтап қалуы, ал ең ауыр жағдайда ісінің жабылуы дегенді білдіреді. Сондықтан Жолдауда көтерілген мәселе қала тұрғындарының күнделікті өміріне тікелей қатысты.
Мемлекет басшысы бұрын да бизнеске әкімшілік қысымды азайту қажеттігін бірнеше рет айтқан. Жолдау тармағында оның «бизнеске жай ғана кедергі жасамау жеткілікті, сонда ол өзі-ақ дамиды» деген ұстанымы мемлекеттік органдар үшін негізгі бағдар болуға тиіс екені еске салынады. Алайда статистика бұл тапсырма мен іс жүзіндегі қадамдар арасында алшақтық барын көрсетіп отыр. Яғни мәселе жаңа ереже қабылдауда ғана емес, бар принципті күнделікті тәжірибеде нақты қолдануда.
Бизнесті реттеуді «таза парақтан» бастау және тексерістерді автоматтандыру бағытындағы реформалар жүргізіліп жатқаны да айтылады. Бұл қадамдар кәсіпкерге түсінікті, болжауға болатын орта қалыптастыруы тиіс. Дегенмен жоспардан тыс тексерістердің өсуі реформаның қағаздағы мақсаты мен нақты нәтижесі әлі толық сәйкес келмейтінін байқатады. Шымкенттегі кәсіпкерлер үшін мұның мәні қарапайым: тексеріс қашан және не себепті келетінін алдын ала білу, өз құқығын түсіну және ашық, әділ ережемен жұмыс істеу.
Бұл жерде бақылаудың өзі қажет емес деген ой айтылмайды. Тұтынушының денсаулығы мен қауіпсіздігі, жұмысшылардың құқығы, қала тұрғындарының игілігі мемлекеттік қадағалауды талап етеді. Негізгі сұрақ — бақылаудың мақсаты мен әдісінде. Жолдау тармағының түйінінде мемлекеттік бақылау органдары жазалаушы рөлден көмекші, кеңесші рөлге ауысуы қажет екені көрсетіледі. Мұндай тәсіл кәсіпкерге бұзушылықты жазадан бұрын, ескерту мен түсіндіру арқылы түзетуге мүмкіндік береді.
Қала тұрғындары үшін бұл өзгерістің нәтижесі тек кәсіпкерлердің ғана емес, жалпы халықтың әл-ауқатына әсер етуі мүмкін. Бизнес еркін жұмыс істеген жерде жаңа жұмыс орындары ашылады, қызмет сапасы жақсарады, бәсекелестік бағаны тұрақтандыруға ықпал етеді. Жас халқы көп Шымкентте өз ісін бастағысы келетін жастар үшін де түсінікті әрі қауіпсіз кәсіпкерлік орта маңызды: тексеріс пен айыппұлдан қорыққан адам тәуекелге бара бермейді. Ал бақылаудағы тұрақтылық сенімді күшейтіп, көлеңкелі секторға кету қаупін азайтады.
Қорытындылай келе, бұзушылықтардың азаюы — бизнестің мемлекетпен ашық жұмыс істеуге дайын екенінің айқын белгісі. Енді мемлекеттік органдардың жауабы да сол деңгейде болуы керек: тексерісті негізсіз көбейтпей, кәсіпкерге кедергі жасамау қағидатын шын мәнінде басшылыққа алу қажет. Шымкент үшін бұл — кәсіпкерлік әлеуетін толық ашудың, жұмыс орындарын көбейтудің және қала экономикасының тұрақты өсуін қамтамасыз етудің маңызды шарты. Алдағы жылдары осы қағидаттың іс жүзінде қаншалықты орындалатынын кәсіпкерлердің күнделікті тәжірибесі көрсетеді.