Шымкентте маса мен кенеге қарсы күрес: қала санитариясын қорғаудың жаңа кезеңі

Шымкентте маса мен кенеге қарсы күрес: қала санитариясын қорғаудың жаңа кезеңі

Жыл сайын жаз маусымы жақындаған сайын Шымкент тұрғындары бір ғана мәселеге назар аударады — масалар. Бұл жолдар ерте жаздың белгісі ретінде таныс болғанымен, 2026 жылы жағдай ерекше сипат алды. 10 маусым 2026 жыл күні өткен пресс-конференцияда қала ауыл шаруашылығы және ветеринария басқармасының өкілдері дезинсекциялық жұмыстардың ауқымы мен нәтижелері туралы егжей-тегжейлі баяндады. Шымкент — Қазақстанның оңтүстігіндегі ең ірі қала болғандықтан, халықтың тығыздығы жоғары, өзен-су алаптары мол, ал климат жылы болғандықтан, зиянды жәндіктердің көбеюіне қолайлы жағдай қалыптасады. Осыған байланысты масамен күрес жергілікті билік үшін стратегиялық міндетке айналып отыр.

Шымкент жыл сайын маусым мен тамыз аралығында маса белсенділігінің ерекше жоғарылауын сезінеді. Мұның себебі — аймақтың географиялық ерекшелігінде. Бозсу, Қошқарата өзендері мен бірнеше су арнасы қала ішінен өтеді, ауасы ылғалды болып, жылы температура маусымда 30–35 градусқа жетеді. Осының бәрі масалардың тез көбеюіне, ал кейбір ауылдар мен ауданаралық аумақтарда эпидемиологиялық тәуекел туындауына жол ашады. Ғалымдардың деректері бойынша, масалар тек адамды шағып қана қоймай, батыс Нілдік безгек, туляремия және басқа да жұқпалы аурулардың таралуына себеп болуы мүмкін. Дәл осы себеппен уақтылы профилактикалық шаралар жергілікті халықтың денсаулығын сақтауда маңызды рөл атқарады.

Биыл қала бюджетінен дезинсекциялық жұмыстарға арнайы қаражат бөлінді. Мемлекеттік сатып алу рәсімдері өткізіліп, мамандандырылған мердігер анықталды. Жұмыстар наурыздан тамызға дейін жалғасатын болады. Шымкент қалалық ауыл шаруашылығы және ветеринария басқармасының бастығы орынбасары Қайрат Базарбеков пресс-конференцияда мынадай деректерді жеткізді: қала аумағындағы 14 саябақта жалпы алаңы 2,6 миллион шаршы метрді құрайтын аумақта жылына 10 рет — айына екі рет — өңдеу жүргізіледі. Одан бөлек, 38 өзен мен арна бойы — жалпы алаңы 1 миллион 300 мың шаршы метр — айына бір рет, барлығы бес кезеңде өңделеді. Сондай-ақ 49 алаң мен аллея аумағы — жалпы алаңы 1 миллион 200 мың шаршы метр — кезең-кезеңімен өңдеуден өтеді. «Бүгінгі таңда ең өзекті мәселелердің бірі — масамен күрес. Аталған бағытта жұмыстар наурыздан тамызға дейін жоспарланған», — деп атап өтті Базарбеков.

Дезинсекциялық жұмыстармен қатар кене шағуынан қорғауға бағытталған іс-шаралар да күшейтілді. Бұл мәселенің де өзіндік ауырлығы бар: 2025 жылы Шымкентте кене шаққан жағдайлардың саны шамамен 600-ге жеткен болатын. Алайда биыл профилактика жұмыстарының нәтижесінде бұл көрсеткіш 200-ге дейін азайды — яғни үш есеге қысқарды. Медицина мамандары бұл нәтижені алдын алу шараларының тиімділігімен байланыстырады. Кенелер крымдық-конго геморрагиялық қызбасы, энцефалит және бруцеллез сияқты ауру қоздырғыштарын тасымалдайтыны белгілі, сондықтан шаққан жағдайлар санының азаюы — бұл тек статистика емес, нақты адам өміріне қатысты жетістік.

Зиянкестерден қорғаудың тағы бір маңызды буыны — кеміргіштермен күрес. Қала аумағындағы қоқысты жерлер, тастанды учаскелер мен ескі ғимараттар тышқан мен егеуқұйрықтардың қоныстануына жол береді. Атаулы аудандарда мақсатты дератизация жұмыстары жүргізіліп, санитариялық тазалық деңгейі бақылауда ұсталуда. Маман ескертуінше, жеке үй иелерінің де осы мәселеге жауапты қарауы керек: ауладағы тұрақты су, компост үйінділері, жиналмаған қоқыс — бәрі де зиянды жәндіктер мен кеміргіштерге арналған табиғи «тіршілік ортасына» айналуы мүмкін.

Пресс-конференцияда үй жануарларының тіркелуі мен вакцинация мәселесі де жан-жақты талқыланды. Қайрат Базарбеков үй иттерінің иелері жауапкершілігін атап өтті: «Үй жағдайында ұсталатын иттер үшін жауапкершілікті иесі өз мойнына алады. Қалада ветеринарлық клиникалар жұмыс істеп тұр, жануарды тексертуге жүгіну керек. Ит чиптелуі тиіс және тиісті деректер базасына енгізілуі керек. Алайда, өкінішке орай, барлық иелер бұған жауапкершілікпен қарамайды». Ресми деректерге сәйкес, үй мысықтары мен иттерін дұрыс күтпегені үшін 86 тұрғынға әкімшілік жауапкершілік жүктелді. Жиналған айыппұлдың жалпы сомасы 2,5 миллион теңгені құрады. Қайталап бұзған жағдайда айыппұл мөлшері екі есеге өседі. Мамандар бұл шараны ескерту ретінде ғана емес, жүйелі мінез-құлықты өзгертудің нақты тетігі ретінде бағалайды.

Шымкенттің санитариялық ахуалы тек жергілікті деңгейде ғана емес, республикалық маңызда да қарастырылуы тиіс. Қала Орта Азия мен Ресейді байланыстыратын маңызды транзиттік тораптардың бірі болып табылады, оның халқы үш миллионнан асады. Мұндай ірі қала орталығында жұқпалы аурулардың алдын алу — ол бүкіл өңірдің биологиялық қауіпсіздігін қамтамасыз ету дегенді білдіреді. Осы мақсатта жергілікті билік санитариялық-эпидемиологиялық қызмет, ветеринария, коммуналдық мекемелер және азаматтар арасындағы үйлестіруді жыл сайын кеңейтіп отыр. Биылғы бюджеттік қаражатты масаға қарсы жұмысқа бөлу — осы саясаттың бір көрінісі.

Сайып келгенде, Шымкент жаздың жануар мен жәндік белсенділігі артатын маусымына дайындықпен кіруде. Дезинсекция, дератизация, кенеден қорғау және үй жануарларын бақылау — осы бағыттардың барлығы бір жүйеге топтастырылған. Мамандар тұрғындарды жеке жауапкершілікке, санитарлық тазалыққа және үй жануарларын уақытында тіркеуге шақырады. Бірлескен күш-жігер ғана мұндай ауқымды міндеттің шешілуіне жол ашады деп санайды мамандар. Қала тұрғындарының да бұл бастамаға белсенді қатысуы ортақ нәтижені қамтамасыз ететін басты шарт болып қала береді.