Шымкентте жер тексерулері: 4,7 млн теңге айыппұл, 148 гектар мемлекетке қайтарылды

Шымкентте жер тексерулері: 4,7 млн теңге айыппұл, 148 гектар мемлекетке қайтарылды

Шымкент қаласы биылғы жылдың басынан бастап жерді тиімді пайдалану мәселесінде айтарлықтай жетістіктерге жетті. 23 маусым 2026 жылы қала Жер ресурстарын басқару департаментінің басшысы Ақылбек Мұхаддас ресми баяндама жасап, жыл басынан бері жүргізілген тексерулердің нәтижесін жариялады. Мемлекеттік жер қорын қорғау жөніндегі шаралардың тиімділігі мен ауқымы туралы айтылған деректер қоғамда кеңінен талқыланып жатыр.

Департаменттің мәліметінше, 2026 жылдың басынан бергі уақыт ішінде Шымкентте 113 тексеру жүргізілген. Бұл тексерулер барысында анықталған жер заңнамасы бұзушыларына жалпы сомасы 4,7 миллион теңге болатын айыппұлдар салынды. Сонымен қатар пайдаланылмай жатқан 28 жер учаскесінің иелеріне анықталған бұзушылықтарды жою туралы нұсқамалар берілді. Бұл шаралардың жүйелі түрде жүргізілуі жер ресурстарын басқаруда жаңа кезеңнің басталғанын айғақтайды.

Жерді тиімді пайдалану мәселесі Қазақстан үшін жалпы, ал Шымкент үшін жеке алғанда өте өзекті болып табылады. Халық саны жөнінен республикада үшінші орынды иеленетін бұл қалада жер тапшылығы жылдан жылға сезіліп отырады. Бір жағынан, тұрғын үй салуға жарамды учаскелерге сұраныс артып, екінші жағынан, жекеменшіктегі жерлердің едәуір бөлігі бос қалып жатыр. Бұл теңсіздік — экономикалық ысырапты ғана емес, сонымен бірге әлеуметтік шиеленісті де туғызатын маңызды проблема. Осы мәселені шешу мақсатында мемлекет соңғы жылдары жер инспекторларының санын арттырып, тексерулер жүйесін жетілдіруге барынша күш салуда.

Айрықша назар аударатын тетіктердің бірі — пайдаланылмайтын жер учаскелеріне жер салығының оннан бір мөлшерлемесін қолдану тәжірибесі. Осы механизм арқылы ағымдағы жылы бюджетке 7,9 миллион теңге түсті. Бұл сомасы кішігірім болып көрінгенімен, оның маңызы ерекше: ол жер иелерін учаскелерін нақты игеруге ынталандыратын экономикалық тетік рөлін атқарады. Мамандардың пікірінше, осындай жүйелі қысым жасамаса, жер иелері учаскелерін спекулятивтік мақсатта иеленіп, нарықты бұзуды жалғастыра берер еді. «Бұл шаралар — нарықтық ынталандыру мен әкімшілік бақылаудың үйлесімі. Тек айыппұлмен емес, экономикалық тетіктермен де жұмыс жасағанда ғана нәтижеге жетуге болады», — деп атап өтеді Шымкент қалалық экономика бөлімінің мамандары.

Департаменттің хабарлауынша, 2026 жылы соттың шешімі бойынша 43 жер учаскесі, жалпы ауданы 148 гектар, мемлекеттік меншікке қайтарылды. Бұл — ерекше маңызды жетістік. Өйткені соттың жер учаскесін мемлекетке қайтару туралы шешім қабылдауы заңдық тұрғыдан күрделі процесс болып табылады. Оны жүргізу үшін иелердің жерді нақты пайдаланбайтынын, немесе мақсатсыз пайдаланатынын дәлелдеу керек. Дәл қазіргі уақытта 26 учаске бойынша сот таластары жалғасуда, яғни жылдың соңына дейін мемлекетке қайтарылатын жер ауданы одан да арта түспек. Бұл ауқымды жұмыстың артында — инспекторлардың далалық тексерулері, заң қызметкерлерінің сот процестеріндегі белсенді қатысуы және мемлекеттік органдардың кешенді ынтымақтастығы жатыр.

Тарихи тұрғыдан қарасақ, соңғы үш жыл ішінде жер тексерулері ерекше қарқынмен жүргізілді. Осы кезеңде пайдаланылмай жатқан 302 жер учаскесі, жалпы ауданы 428,6 гектарды құрайтын, мемлекеттік меншікке алынды. Бұл деректер 2024–2026 жылдары жүргізілген мемлекеттік жер саясатының тиімділігін айқын көрсетеді. Салыстыру үшін айтсақ, 428 гектар — бұл шамамен 600-ден астам футбол алаңына тең. Қайтарылған осы жерлерде мемлекет тұрғын үй кешендерін, мектептер мен балабақшалар сияқты әлеуметтік нысандарды немесе жасыл желекті аймақтарды салуды жоспарлауда.

Шымкент тұрғындарының арасында да бұл мәселеге деген қызығушылық пен пікір алуандылығы байқалады. Бір топ азаматтар жер тексерулерін қолдай отырып, бос жатқан учаскелердің тезірек игерілуін талап етеді. Жергілікті кәсіпкерлер арасынан да жер реформасын қолдаушылар табылды. Олардың пікірінше, тиімсіз пайдаланылатын учаскелер коммерциялық дамуға да кедергі болады. Дегенмен кейбір жер иелері мемлекеттің тым қатаң болып кеткенін алға тартып, тексерулердің рәсімін жеңілдетуді сұрайды. «Кейде жер алынып, іс-шара жоспарлануда, бірақ объективті себептер болады — қаражат жетіспейді, рұқсат алу ұзаққа созылады. Барлығын бірдей деп қарауға болмайды», — деп есептейді жекеменшік жер иелерінің бірі Серік Жүнісов.

Мемлекет тарапынан жауап та дайын. Жер ресурстарын басқару департаментінің басшысы Ақылбек Мұхаддастың айтуынша, тексерулер барысында жер иелеріне алдын ала ескерту жасалады, белгіленген мерзімде жұмыс басталса, шаралар жұмсартылады. Яғни сот шешіміне дейін бірнеше сатылы жұмыс жүргізіледі. Бұл тәсіл — жазалаудан гөрі ынталандыруды басты тетік ретінде пайдалану деген мемлекеттік стратегияға сай. Алдағы уақытта Шымкент жер басқармасы тексерулерді одан ары кеңейтіп, цифрлық мониторинг жүйесін енгізбекші. Жерді аэрофотосъемка және жасанды интеллект арқылы бақылау тәжірибесі іске асырылса, учаскелердің нақты жай-күйін анықтау айтарлықтай жылдамдайды деп күтілуде. Жалпы алғанда, биыл Шымкентте жүргізіліп жатқан жер реформасы — бұл тек айыппұл мен сот шешімдері ғана емес, жер ресурстарын тиімді, әділ және болашаққа бағытталған түрде басқарудың жаңа мәдениетін қалыптастыру жолындағы маңызды қадам.