Шымкентте су қауіпсіздігі: балалар өмірі бәрінен қымбат

3 тамыз 2026 жыл. Шымкент қаласында жазғы демалыс маусымы қызған сайын су қоймаларындағы тәртіп бұзушылар мен трагедиялар туралы хабарлар да жиілеп барады. Ең соңғы мәліметтерге сүйенсек, қала бойынша тыйым салынған жерлерде жүзгені үшін 36 адам әкімшілік жауапкершілікке тартылды. Төтенше жағдайлар департаменті мен полиция бірлескен рейдтерді күшейте отырып, су айдындарын тәулік бойы бақылауға алды. Алайда статистика бір нәрсені анық айтады: жазалау шаралары жеткіліксіз, ал ең басты жоғалту — адам өмірі.

Шымкент Қазақстанның үшінші ірі қаласы болғандықтан, республикалық маңызы бар мегаполис мәртебесін иеленеді. Қала ішінде екі өзен және 34 арна ағып өтеді. Бұл — су ресурстарына бай аймақ. Дегенмен, осы молшылықтың өз қауіп-қатері де бар. Су айдындары неғұрлым көп болса, бақылаусыз жерлер де соғұрлым артады. Маусымның басынан бері Шымкент тұрғындары мен қонақтарына тек үш арнайы жабдықталған орында ғана жүзуге рұқсат берілген. Бұл орындарда маусым алдында сүңгуірлер суды тексеріп, тереңдікті өлшеп, ағыс жылдамдығын анықтайды, ал бекеттер мен буйлар қауіпсіз аймақтарды белгілеп береді. Ресми рұқсат берілмеген барлық басқа су қоймалары заңды тұрғыдан тыйым салынған аймақтар болып табылады.

Бірақ нақты трагедия сан мен жазаның артында жасырынып жатыр. Жазғы маусымның бас кезінде Бадам су қоймасында 10 жасар ұл бала суға кетіп қайтыс болды. Бұдан бөлек, тағы бір бала бассейнде қаза тапты. Екі жағдайда да балалар ересектердің бақылауынсыз болған. Бұл фактілер жай ғана статистика емес — бұл нақты адам өмірінің үзілуі, бір отбасының мәңгілік жарасы. Қала тұрғыны, екі баланың анасы Айгүл Сейткалиева өз ойын ашық айтады: «Мен балаларыма жазда су жағасына жалғыз баруға тыйым саламын. Бірақ балалар ата-ана айтқанды үнемі тыңдай бермейді, ал біз жұмыстан босай алмаймыз. Мемлекет тарапынан қадағалаудың күшеюі — дұрыс қадам, бірақ бұл жеткіліксіз».

Шымкент ТЖД басшысы Марат Қожахметовтің айтуынша, ведомство бұл мәселеге ерекше назар аударып отыр. «Біз демалыс және мереке күндері су айдындарын күшейтілген патрульдеу режиміне көшірдік. Рейдтерге ТЖД қызметкерлері, полиция, Ұлттық гвардия әскерилері және волонтерлар қатысады. Тыйым салынған жерде жүзіп жатқан адамды көргенде, біз оны су ауданынан шығаруға мәжбүр боламыз және хаттама жасаймыз. Алайда ең негізгі мақсатымыз — жаза емес, алдын алу», — деді ол. Сарапшылардың пікірінше, бұл стратегия дұрыс: алдын алу шаралары жазадан гөрі тиімдірек нәтиже береді.

Халықаралық тәжірибеге жүгінсек, суда қаза табу жазғы маусымда балалар арасындағы өлімнің жетекші себептерінің бірі болып табылады. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының мәліметтері бойынша, жыл сайын суға кету нәтижесінде 320 мыңнан астам адам өмірден өтеді, олардың басым көпшілігі — 14 жасқа дейінгі балалар. Қазақстанда да бұл мәселе өткір тұр. Ел бойынша жыл сайынғы статистика суда кету оқиғалары мен шығын санының ауытқымай жоғары деңгейде қалып отырғанын көрсетеді. Шымкент сияқты жылы климатты, маусымы ұзаққа созылатын өңірлерде қауіп тіпті жоғары: ТЖД мәліметтері бойынша, аймақтағы ыстық ауа-райы қыркүйек соңына дейін сақталады, яғни тұрғындар үшін су жағалауындағы демалыс маусымы бес-алты айды қамтиды.

Мәселенің тағы бір маңызды қыры — қоғамдық санасыздық пен мәдени дағдылар. Ауылдан қалаға жаңа келген отбасылар кейде қала ішіндегі арна мен өзенді ауылдағы «өзінің» өзенімен шатастырып, бақылаусыз жүзе береді. Психолог Нұргүл Байжанова бұл құбылысты «қауіпті таныстық» деп атайды: «Адам қатерді жақсы танитын нәрседен іздемейді. Өзен ғасырлар бойы тіршілік көзі болғандықтан, санада оны қауіп ретінде кодтау қиын. Сондықтан тек заң мен жаза емес, тұрақты білім беру жұмысы керек». Бұл пікір маңызды: мектептерде, балабақшаларда, әлеуметтік желілерде жүргізілетін профилактикалық жұмыс ұзақ мерзімде анағұрлым тиімді нәтиже береді.

Шымкент қала әкімдігі де бұл проблемаға назар аударып, алдағы уақытта жүзуге рұқсат берілген орындардың санын кеңейту мен инфрақұрылымды жақсарту туралы мәселені талқылайды. Ресми рұқсат берілген жерлерде кәсіби құтқарушы қызметін күшейту, жарнамалық тақталар мен ескертпе белгілерін көбейту жоспарда бар. Қала кеңесінің депутаты Ербол Тасбеков: «Тек тыйым салу арқылы мәселені шешу мүмкін емес. Адамдарға балама керек — қауіпсіз, жабдықталған, бақыланатын орын. Сонда ғана олар тыйым салынған жерлерге бармайды», — деп атап өтті.

Ақырында, ең маңызды ескерту — ата-аналарға арналған. Құтқарушылар мен мамандар бір ауыздан айтады: балаларды су жанында жалғыз қалдырмаңыз, демалыс кезінде алкоголь ішпеңіз, ресми рұқсат берілмеген жерлерде жүзбеңіз. Бадам су қоймасындағы 10 жасар баланың трагедиясы — біздің ортақ ауыртпалығымыз. Бұл жоғалтудан сабақ алып, болашақта ұқсас оқиғаларды болдырмау — бүгінгі қоғамның жауапкершілігі. Өйткені бір баланың өмірі кез келген ережеден, кез келген айыппұлдан, кез келген статистикадан биік тұрады.