Шымкент тұрғындарының дауысы: 843 өтініш айтқан шындық

2026 жылдың 4 тамызы — Шымкент қаласының 2026 жылғы екінші тоқсанында жүргізілген азаматтармен кездесулердің қорытындысы жарияланып, қалалық басқарма тарапынан ерекше назар аударып отыр. Шымкент әкімі Ғабит Сыздықбеков бес ауданда — Әл-Фараби, Қаратау, Тұран, Абай және Еңбекші — тұрғындармен тікелей кездесулер өткізді. Осы кездесулердің нәтижесінде жиналған 843 өтінішті жинақтайтын бес есеп ресми тіркелді. Бұл сандар жай ғана статистика емес — олар Шымкент тұрғындарының күнделікті өмірінің айнасы, қала мен азамат арасындағы сенім мен талаптың нақты өлшемі.
Шымкент — Қазақстанның үшінші республикалық маңызы бар қаласы. Халық саны 1,2 миллионнан асатын бұл мегаполис соңғы онжылдықта қарқынды өсіп, ел ішіндегі ірі экономикалық және мәдени орталыққа айналды. Бірақ жедел урбанизация өзімен бірге инфрақұрылымдық жүктемені де алып келді: жаңа тұрғын үй кварталдары мен ескі аудандардың арасындағы алшақтық, коммуналдық желілердің тозуы, тасымалдау мен жол инфрақұрылымының артта қалуы — мұның бәрі жылдан жылға жинақталып келеді. Осындай жағдайда әкімнің тікелей кездесуі тұрғындарға өз мәселесін дауыстап айтудың сирек мүмкіндігіне айналды.
Ауданбойынша нәтижелер салыстырылғанда мынадай көрініс байқалады: Әл-Фараби ауданынан 193 өтініш түссе, Қаратаудан 184, Тұраннан 173, Абайдан 161, ал Еңбекшіден 132 өтініш тіркелді. Ең белсенді мен ең тыныш аудан арасындағы айырма алпыс өтінішке жетеді. Алайда маңызды тұс мынада: барлық бес аудан бойынша мәселелердің тақырыптық құрылымы таңқаларлықтай ұқсас. Демек, жекелеген аудандарда ерекше дерт жоқ — қалалық мәселелер жүйелі сипат алған. «Бұл жеке аудандардың ғана емес, бүкіл қалалық жүйенің проблемасы екенін айқындап отыр», — деп атап өтті қалалық жоспарлау саласының сарапшысы Дәурен Сейткали.
843 өтінішті тақырып бойынша жіктегенде басымдықтар анық байқалады. Бірінші орында — су мәселесі. Арықтар, жауын-шашын ағыны, су басу, дренаж жүйесі мен кәріз желісіне байланысты шамамен 96 өтініш тіркелді. Шымкент климатының қайшылықты сипаты — жазғы ыстық пен нөсер жаңбырдың кезектесуі — қалалық дренаж инфрақұрылымын тұрақты сынаққа түсіреді. Екінші орынды құжаттар мен заңдылық мәселелері алды: меншікті заңдастыру және басқалардың объектілерінің заңдылығын тексеру туралы 65-ке жуық өтініш. Бұл сала Қазақстанның барлық ірі қалалары үшін өзекті: тарихи тұрғыдан алсақ, бейресми тұрғын үй секторы мен жер иеленудің реттелмеген тәжірибесі кейіннен заңдастыру талаптарын туындатады. Балалар мен спорттық алаңдарға байланысты 59, жолдар мен тротуарларға — 53, жер телімдеріне — 49, тұрғын үй бағдарламалары мен кезекке тұру мәселесіне — 48 өтініш тіркелді. Қоғамдық көлік маршруттары мен аялдамаларға 41, көше жарығына 28, мектептерге 25, бейнебақылау жүйесіне 20-дан астам өтініш берілді.
«Тізімнің жоғарғы жағында саяси немесе абстрактілі талаптардың болмауы өте маңызды сигнал», — дейді қоғамтанушы, Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік педагогикалық университетінің оқытушысы Мейрам Дүйсенбеков. — «Тұрғындар нақты мекенжайға, нақты мәселеге байланысты сауал қойып отыр. Бұл — азаматтық белсенділіктің жетілген, прагматикалық сатысы». Шынында да, берілген өтініштердің басым бөлігі нақты аудан атауын, нақты көше немесе микрорайон атауын, нақты талапты қамтиды. Қалалық басқарманың мұндай деректер массивін ашық жариялауы өз алдына — айтарлықтай ашықтық белгісі.
Тарихи тұрғыдан алсақ, Қазақстанда азаматтардың жергілікті билікке тікелей өтініш беру тәжірибесі 2000-жылдардан бастап жүйелі дами бастады. Алайда жиналған мәліметтерді жүйелеп, баяндама ретінде жариялау — салыстырмалы жаңалық. Тиімді жергілікті басқарудың халықаралық үлгілерімен салыстырсақ, Шымкент тәжірибесі «participatory governance» — қатысымды басқару принципіне жақындап келеді. Алайда сарапшылар бір маңызды ескертпе жасайды: өтінішті тіркеу мен оны орындау арасындағы айырмашылық — жүйенің ең осал буыны. «843 өтініш жазылды, бірақ бас мәселе — олар қашан және қалай орындалады», — деп атап өтті азаматтық белсенді Айнұр Мамытбекова.
Болашақ перспективалар тұрғысынан бұл деректер массивін дұрыс пайдалансақ, Шымкент үшін нақты пайдасы зор. Біріншіден, инвестициялық басымдықтарды дұрыс тарату мүмкін болады: су инфрақұрылымы, жол торабы, балалар кеңістіктері — тізімнің үш негізгі тақырыбы болашақ бюджет жоспарлауына тікелей кіруі тиіс. Екіншіден, тоқсан сайынғы мұндай есептердің жиналуы ұзақ мерзімді трендті бақылауға мүмкіндік береді: қандай проблемалар азаюда, қайсысы шешілмей жатыр? Үшіншіден, аудандар арасындағы өтініш санының салыстырмалы тепе-теңдігі қала ішіндегі теңсіздіктің шамасын бағалауға негіз береді.
Шымкент әкімдігінің осы тәжірибесі — жергілікті басқару үшін маңызды үлгі. 843 өтініш — бұл сан ғана емес, тізбелі адам тарихтары: кімдіктің ауласы су астында, кімдіктің балалары ойнайтын алаңы жоқ, кімдіктің үйіне апаратын жол ескірген. Осы тарихтарды деректерге айналдырып, ашық жариялау — азаматтық қоғам мен мемлекет арасындағы сенімнің алғашқы баспалдағы. Ал нақты іс-қимыл жасалса ғана сол сенім нығаяды.