Түркістан — рухани астана: жазушылар мен этнографтармен кездесу жаңа дәуірдің бастамасын белгіледі
25 мамыр 2026 жылы Түркістан облысының әкімі Нұралхан Күшеров аймақтың әлеуметтік-экономикалық даму жобасы аясында белгілі жазушылармен, ақындармен және этнографтармен маңызды кездесу өткізді. Мәдениет пен өнер қызметкерлерінің кәсіби мерекесіне орай ұйымдастырылған бұл жиын кәдімгі салтанатты шараға айналып қалмай, Түркістанның жаһандық миссиясы мен ұлттық кодтың сақталуы туралы терең әңгімеге ұласты. Облыс басшылығының мәдени зиялы қауыммен диалогқа отыруы — Қазақстанның рухани саясатындағы жаңа бет болып табылады.
Соңғы жылдары Түркістан қаласы елеулі өзгерістерге ұшырады. Мемлекеттің стратегиялық назары мен ірі инвестициялардың арқасында бұрынғы шағын облыс орталығы бүгінде халықаралық деңгейдегі мәдени-гуманитарлық орталыққа айналу жолында. Ахмет Яссауи кесенесін қайта жаңарту жұмыстарынан бастап, заманауи инфрақұрылымның қалануына дейін — Түркістан жыл сайын 2 миллионнан астам туристі қабылдайды, бұл 2019 жылғы көрсеткішпен салыстырғанда үш есеге жуық өсімді білдіреді. Бүкіл түркі дүниесінің рухани кіндігі саналатын бұл шаһар жаңа дәуірде өзінің тарихи рөлін қайта иемденуде.
Кездесу барысында облыс басшысы Нұралхан Күшеров жергілікті биліктің позициясын нақты айқындады. «Түрік мемлекеттерінің лидерлері саммитінде Түркістан ерекше құрметпен аталды. Бұл — бүкіл қазақ халқы үшін үлкен мақтаныш. Ғасырлар бойы ақындар мен жырауларға жыр болған қала бүгінде жаңа дәуірдің рухани астанасына айналуда. Түркістанды дәріптеу — тарихымызды, мәдениетімізді және ұлттық рухымызды ұлықтау», — деді ол. Аким шығармашылық ортаны қолдаудың бір реттік науқан емес, ұзақ мерзімді басымдық екенін атап өтті. Дәл зиялы қауым бүгінгі таңда қоғамның рухани тірегін қалыптастырады деген тұжырым жиынның идеялық өзегіне айналды.
Іс-шараға қатысқан белгілі мәдениет қайраткерлері Түркістанның соңғы жылдардағы өзгерісін жоғары бағалады. Журналист-жазушы Мереке Қүлқенов: «Түркістандағы түркі мемлекеттерінің саммиті жоғары деңгейде өтті. Түркістан — ұлттың рухани тірегі, тарихтың тынысы мен ата-баба мұрасы сезіліп тұратын қала. Соңғы жылдары жаңарған Түркістан бейнесі бүкіл Қазақстанның мақтанышына айналды», — деді. Журналист-этнограф Қасымхан Бегманов өз тарапынан: «Түркістан — рухтың мекені. Бүгінде бүкіл түркі дүниесі оған ерекше ықыласпен қарайды. Бұл — тек тарих қаласы ғана емес, болашақ қаласы, жаңару мен қайта өрлеудің символы», — деп атап өтті және облыс басшылығына рухани сalaны қолдағаны үшін алғысын білдірді. Аталмыш пікірлер Түркістанның мемлекеттік маңызын тереңінен сезінетін зиялы қауымның ортақ ұстанымын айқындайды.
Тарихи тұрғыдан қарастырсақ, Түркістан — Орта Азия халықтарының бірнеше ғасырлық рухани орталығы. XIV ғасырда салынған Қожа Ахмет Яссауи кесенесі ЮНЕСКО-ның дүниежүзілік мұра тізіміне енгізілген ең маңызды ескерткіштердің бірі болып табылады. Яссауи жазған «Диуани хикмет» шығармасы түркі мәдениетінің рухани кодын анықтаған ұлы дүние ретінде бүгінге жетті. Кеңестік дәуірде ұмытылуға жаздаған бұл мұра тәуелсіздік жылдарында жаңа мазмұнмен толысып, халықаралық аренада Қазақстанның мәдени дипломатиясының қуатты тетігіне айналды. Кездесуге қатысқан зерттеуші-тарихшылар Яссауидің ілімі мен рухани мұрасын жаңа буынға жеткізудің ғылыми тұрғыдан жүйеленуін жеделдету қажеттігін айтты.
Кездесудің қорытынды бөлімінде нақты жоспарлар талқыланды. Алдағы уақытта қазақ әдебиетін насихаттау мен тарихи мұрамызды шетелде танымал ету бойынша бірлескен жобалар іске қосылмақ. Басты мақсат анық белгіленді: Түркістан халықаралық мәдени-гуманитарлық хаб мәртебесін берік иеленуі тиіс. Бұл бағытта 2026-2028 жылдары аралығында халықаралық әдеби форумдар ұйымдастыру, түркі тілдес елдерді қамтитын аударма жобаларын жүзеге асыру және Яссауитану бойынша ғылыми конференциялар өткізу жоспарланып отыр. Сарапшылардың бағалауынша, бұл бастамалар Қазақстанның «жұмсақ күш» дипломатиясын айтарлықтай нығайтады.
Қоғамдық реакция да назар аударарлық. Мәдениет саласының өкілдері мен зиялы қауым өкілдері облыс басшылығының бастамасын жылы қарсы алды. Жас зерттеуші-фольклортанушы Айгүл Сейіткали: «Осы кездесу бізге — жас буын өкілдеріне — Түркістанның мәдени потенциалын толық ашу үшін мемлекет қолдау жасайтынын нақты дәлелдеді. Зиялы қауым бен биліктің мұндай диалогы — үлгілі практика», — деп бөлісті пікірін. Осы бастамаға сәйкес ұлт мектептерінде Яссауи мұрасын зерделейтін арнайы курстарды енгізу де қарастырылуда. Мектеп оқушылары мен студенттерді Түркістанға рухани-танымдық сапарлар ұйымдастыру да жоспардың бір бөлігі.
Түркістан облысы бүгінде тек географиялық орталық емес, рухани күш-қуаттың қайнар көзі ретінде танылуда. Жазушылар мен этнографтармен өткізілген бұл кездесу — мемлекет пен мәдениеттің жолдары тоғысатын, болашақтың негізі қаланатын ірі диалогтың бастамасы. Ұлттық кодтың сақталуы мен рухани мұраның жаңа буынға берілуі — Түркістанның бүгінгі миссиясы ғана емес, Қазақстанның XXI ғасырдағы ұлы жобасы.
