«QAZALPAK»: Оңтүстіктің өнеркәсіптік жаңғыруындағы жаңа парақ

Қазақстанның оңтүстік өңірі соңғы жылдары елдегі ең серпінді дамып жатқан аймақтардың бірі ретінде танылуда. Осы аймақтың индустриялық бет-бейнесін қалыптастырып жатқан жаңа кәсіпорындар тізімі жыл сайын ұлғайып, отандық өнеркәсіп картасында өзіндік орнын нық белгілеп жатыр. 2026 жылдың 6 қыркүйегінде «Оңтүстік» индустриялық аймағында жеңіл металдардан қаптама материалдарын өндіруге маманданған «QAZALPAK» ЖШС кәсіпорны іске қосылып, аймақтың өнеркәсіптік мүмкіндіктері тағы бір жоғары деңгейге шықты. Бұл жоба — тек бір кәсіпорынның табысы ғана емес, Қазақстанның импортқа тәуелділіктен арылу жолындағы жүйелі саясатының нақты жемісі.
Қаптама материалдарының ішкі нарығы Қазақстан үшін бұрыннан бері өткір мәселе болып келеді. Соңғы статистикалық деректерге сәйкес, ел экономикасы жыл сайын жеңіл металдан жасалған қаптамалардың едәуір бөлігін шетелден, атап айтқанда Ресей, Қытай және Еуропа мемлекеттерінен импорттауға мәжбүр болды. Экономикалық есептеулерге жүгінсек, отандық нарықтағы алюминий және жеңіл металл қаптамаларының жалпы жылдық қажеттілігі шамамен 80–100 мың тоннаны құрайды, оның ішінде елімізде өндірілген үлесі тек 30–35 пайызды ғана иеленеді. Осы ашық тауашаны толтыру міндеті «QAZALPAK» жобасының пайда болуының негізгі экономикалық себебіне айналды. Алдыңғы жылдары бұл бағытта бірқатар ұсыныстар мен бастамалар айтылғанымен, нақты инвестицияға ұласқан жобалар саусақпен санарлықтай болды.
«QAZALPAK» ЖШС-нің бас директоры Нұрбек Əлімбековтің айтуынша, жоба идеясы бірнеше жыл бойы іске асыру механизмдері жасақталып, пысықталған. «Біз бастапқыда нарықты мұқият зерттедік. Қазақстанда жеңіл металл қаптамасына деген сұраныс тұрақты өсу үстінде, ал жергілікті өнімдер кезінде сапа стандарттары бойынша шетел нұсқаларымен бәсекелесе алмады. Бізге заманауи технологияларды енгізу, сапаны халықаралық деңгейге шығару міндеті тұрды. Бүгін бұл мақсатқа қол жеткіздік деп сенімді айта аламыз», — деді ол. Кәсіпорын Еуропалық өндіруші компаниялардың жабдықтарын пайдаланатынын, технологиялық процесс автоматтандырылғанын, бұл ең жоғары сапалы өнімді тиімді шығындармен қамтамасыз ететінін басшылық атап өтті.
«Оңтүстік» индустриялық аймағы Қазақстандағы аймақтық даму саясатының модельдік алаңдарының бірі болып табылады. Аймақта жұмыс істейтін кәсіпорындарға инфрақұрылымдық қолдау, салықтық жеңілдіктер, кедендік преференциялар ұсынылады. Аймаққа резидент ретінде кіру кәсіпорынға шикізат жеткізу мен өнімді тасымалдау шығындарын оңтайландыруға елеулі мүмкіндік береді. Аймақтық индустриялық даму жөніндегі сарапшы, экономист Айгүл Темірова: «Оңтүстік өңір бұрын агроөнеркәсіп базасымен танылса, соңғы бес жылда бұл аймақ жеңіл өнеркәсіп пен өңдеу секторы бойынша да мықты позицияларды бекітіп жатыр. "QAZALPAK" сияқты жобалар оңтүстікті елдің өнеркәсіптік картасында жаңа орынға шығаруда», — деп баға берді.
Кәсіпорынның іске қосылуы жергілікті тұрғындар үшін де маңызды. Алғашқы кезеңде кәсіпорын 150-ден астам тұрақты жұмыс орнын қамтамасыз ететіні мәлім болды. Перспективалы даму жоспары бойынша өндіріс қуатының артуымен бірге жұмыс орындары саны 400-ге дейін жетуі мүмкін. Жергілікті халық үшін бұл деректер аз нәрсе емес, өйткені аймақтағы жұмылдырылмаған еңбекке қабілетті халық өткір мәселе болып қала береді. Жергілікті тұрғын, жас маман Мейіржан Сейітов: «Бұрын жақсы жалақылы жұмысты іздеп алыс қалаларға барытын едік. Қазір «QAZALPAK» сияқты зауыттар ашылса, өз ауданымда отырып-ақ кәсіби өсуге мүмкіндік туады. Бұл — жаңа буын үшін үлкен жетістік», — деді ол.
Қаптама өнеркәсібінің жаңа кәсіпорны ашылу фактісін Қазақстанның кең тарихи-экономикалық контексінде де бағалаған жөн. Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» бағдарламасынан бастап, бүгінгі «Жаңа Қазақстан» стратегиясына дейін отандық өнеркәсіпті жандандыру ұлттық басымдық ретінде бекітілген. Соңғы он жылда «Нұрлы жол», «Бизнестің жол картасы» сияқты бағдарламалардың шеңберінде елімізде мыңдаған шағын және орта кәсіпорын ашылды. Алайда олардың ішінде жоғары технологиялы өңдеуші өнеркәсіп кәсіпорындарының үлесі салыстырмалы түрде аз болып қалды. Осы тұрғыдан алғанда, «QAZALPAK» сияқты жобалардың пайда болуы экономикадағы сапалық ілгерілеуді білдіреді.
Сарапшылар мен салалық бақылаушылардың болжауынша, «QAZALPAK» жобасы сәтті жолға қойылса, ол аймақта суббайланысты өнеркәсіп орталықтарының қалыптасуына ықпал ете алады. Мысалы, жеңіл металдарды өңдейтін қосалқы кәсіпорындар, логистикалық компаниялар, сапа бақылау зертханалары жаңа серіктестер ретінде пайда болуы мүмкін. Аймақтық экономист Дамир Байжанов: «Бір мықты маманданған кәсіпорын — бұл тек жекелеген жетістік емес. Ол аймаққа кластерлік эффект береді: сонда барып өндіргені үнемді болатын жаңа ойыншылар пайда болады, инфрақұрылым жетіледі, мамандар базасы шоғырланады», — деп болжамын бөлісті.
Қорытындылай келе, «QAZALPAK» ЖШС-нің іске қосылуы — Қазақстанның өңдеуші өнеркәсібіндегі маңызды бетбұрыс нүктесі. Жеңіл металдардан жасалған сапалы қаптама материалдарын ел ішінде өндіру — бұл импортқа тәуелділікті азайтудың, жергілікті жұмыс орнын ашудың және аймақтық экономиканы жандандырудың тиімді үлгісі. Алдағы жылдарда бұл кәсіпорынның жұмысы оңтүстік өңірдің индустриялық потенциалын жаңа деңгейге алып шығады деген сеніммен айтуға барлық негіз бар. Мемлекеттік қолдау, технологиялық жарақтану және нарықтың объективті сұранысы бірге келгенде — «QAZALPAK» алдында табысқа жеткізер жол ашық деп бағалауға болады.