Шымкент жолдарын жаңғырту: мегаполис трафикті жеңуге бет алды

Қазақстанның оңтүстік өңірінің ірі орталығы Шымкент соңғы жылдарда қарқынды даму жолына түсті. Халық саны өсіп, экономикалық белсенділік артқан сайын қала ішіндегі көліктік жүктеме де күрт өсуде. Осы мәселені шешу мақсатында биылғы — 9 қыркүйек 2026 жылғы деректерге сәйкес — Шымкент әкімдігі қала инфрақұрылымын жаңғырту жөнінде іргелі шараларды жүзеге асырып келеді. Жол-көлік инфрақұрылымын кезең-кезеңімен жаңарту бағдарламасы мемлекет басшысының тапсырмалары негізінде іске қосылып, халықтың күнделікті өмір сапасына тікелей әсер ете бастады.
Шымкент — Қазақстанның республикалық маңызы бар үшінші қаласы. 2018 жылы республикалық маңызы бар қала мәртебесін алғаннан бері мұнда халық саны мен автокөлік паркі бір мезгілде ұлғайды. Қаладағы тіркелген автокөліктер саны 2020 жылы шамамен 350 мыңды құраса, 2025 жылдың соңына қарай бұл көрсеткіш 480 мыңнан асып кетті. Осындай серпіліс жол инфрақұрылымына орасан зор қысым жасайды: кептелістер таңертеңгі және кешкі сағаттарда айтарлықтай ұзарды, жол апаттарының санын да арттырды. Соңғы үш жыл ішінде ғана қалада 1 500 километрден астам автомобиль жолы жөнделді — бұл ел тарихында бір қала үшін тіркелген рекордтық нәтиже деп бағалануда.
Атқарылған жұмыстардың ішіндегі ең маңыздылары — екі ірі көліктік тораптың пайдалануға берілуі және П. Момынов көшесіндегі темір жол өткелінің ашылуы. Бұрын осы өткел тұсында автомобильдер пойыздардың өтуін күткен кезде ондаған минут жоғалтатын. Жаңа жол торабы ашылғаннан кейін тасқын жол ағынын бірнеше деңгейде бөлу арқылы кептелісті айтарлықтай азайтты. Қала тұрғыны, отыз жылдан бері Шымкентте тұрып жатқан Нұрлан Смайылов өз пікірін ортаға салды: «Бұрын П. Момынов көшесінен өту үшін күніне бір сағатқа дейін жұмсайтынбыз. Қазір сол жол бес-он минутта өтіледі. Бұл — нақты жетістік». Тұрғындардың мұндай оң пікірлері жаппай жөндеу жұмыстарының қоғамдық маңызын айқын паш етеді.
Биылғы жылдың жоспарына қарасақ, Бәйдібек би даңғылы мен Қ. Төлеметов көшесінің қиылысындағы тораптың, сондай-ақ Қ. Тіленшин көшесіндегі темір жол өткелінің құрылысын аяқтау белгіленген. Бәйдібек би даңғылы — қаланың солтүстік және оңтүстік бөліктерін жалғастыратын басты магистральдардың бірі. Осы жерде тіркелетін кептелістер жылына тысқары экономикалық шығынға, жанармай шығынының артуына және жүргізушілердің стресстік жүктемесінің өсуіне себеп болып келді. Жаңа торап пайдалануға берілгеннен кейін өткізу қабілеті 40 пайызға дейін артады деп болжанады. Транспорт саласының сарапшысы, «ҚазАвтоЖол» ұлттық компаниясының аға инженері Бауыржан Тәшенов осыған байланысты пікірін білдірді: «Бірдеңгейлі қиылысты жойып, тораптық жүйеге өту — тек уақытты үнемдеу ғана емес, бұл жол қауіпсіздігінің сапалы жаңа деңгейіне шығу деген сөз. Статистика бойынша торапты қиылыстарда жол апаттарының саны кәдімгі шырақты қиылыстарға қарағанда орта есеппен екі есеге дейін азаяды».
Жол-көлік инфрақұрылымын дамытудың ауқымды салдары тек трафикпен шектелмейді. Экологиялық тұрғыдан алғанда, кептелістің азаюы автокөліктердің қозғалтқыш жұмысының тиімділігін арттырады: баяу жүретін, жиі тоқтайтын кезеңдерде шығаратын зиянды газдардың көлемі айтарлықтай кемиді. Қалалық экология комитетінің деректеріне сүйенсек, магистральдық жолдарда орташа жүру жылдамдығының 15 пайызға өсуі атмосфераға шығарылатын CO₂ мөлшерін жылына 12 мың тоннаға дейін азайтуы мүмкін. Осының өзі Шымкенттің таза қала мәртебесіне ұмтылу жолындағы маңызды қадам болып табылады. Ауа сапасының жақсаруы, өз кезегінде, тұрғындардың денсаулық жағдайына оң ықпал етпек.
Экономикалық тұрғыдан қарастырғанда, жол инфрақұрылымына жасалған инвестиция — ұзақмерзімді перспективада өте тиімді салым. Қала ішіндегі тауар мен қызмет айналымының жеделдеуі, логистикалық шығындардың азаюы жергілікті бизнес ортасының бәсекеге қабілеттілігін арттырады. Шымкент қаласының кәсіпкерлер одағының төрайымы Ғазиза Сейтқалиева бұл туралы: «Жол жөндеу бізге тікелей пайда береді. Жеткізу уақыты қысқарды, тасымал шығыны азайды. Бұл — барлық бизнеске тиетін оң серпін», — деді. Шымкент — Ташкент халықаралық дәлізінің бойында орналасқан болғандықтан, трансұлттық тасымал жолдарына қол жетімділіктің жақсаруы қала үшін стратегиялық маңыз алады.
Шымкенттің тәжірибесі — бүкіл Қазақстан үшін үлгі бола алатын оң прецедент. Елдегі өзге ірі қалалар: Алматы, Астана, Ақтөбе де ұқсас мәселелермен бетпе-бет тұр. Тек 2024–2025 жылдары Алматы мен Астанада жоспарланған жол торабы жобаларының ішінде бірқатары қаржылық немесе мерзімдік қиындықтарға тап болды. Осы жағдайда Шымкенттің кезеңдік, жоспарлы және нәтижеге бағытталған тәсілі басқа өңірлер үшін нақты жол картасы бола алады. Мемлекет басшысының тапсырмасымен басталған бұл бастама жергілікті атқарушы биліктің ерік-жігері мен кәсіби ықыласымен бірігіп, орнықты нәтижеге қол жеткізіп отырғанын байқаймыз.
Қала тұрғындары мен мамандардың ортақ бағасы бойынша жол-көлік инфрақұрылымын жаңарту — Шымкенттің заманауи мегаполис стандартына сай дамуының кепілі. Алдағы жылдары Бәйдібек би даңғылындағы торап пен Тіленшин көшесіндегі темір жол өткелінің пайдалануға берілуімен қаланың өткізу қабілеті жаңа биікке шығады деп күтілуде. Сарапшылардың болжамынша, 2027–2028 жылдарға дейін қалаішілік орташа кептеліс ұзақтығы 30–35 пайызға қысқарады. Бұл — тек сандық көрсеткіш емес, Шымкент тұрғындарының күнделікті өмір сапасының нақты жақсаруы, болашаққа деген сенімнің нышаны.