Шымкентте жасанды өнімдер шығарған заңсыз цех әшкереленді

9 қыркүйек 2026 жыл. Шымкент қаласында белгілі брендтердің атын жамылып, жасырын түрде құрылыс қоспалары шығарған заңсыз цех жұмыс істеп тұрғаны анықталды. Бұл операцияны Әділет департаментінің қызметкерлері полиция және Экономикалық тергеу департаментімен бірлесе отырып жүргізді. Тексеру барысында цехтан 860-тан астам қап контрафактілік өнім алынып қойылды. Оқиға аймақтық ауқымнан шығып, бүкіл елде контрафактілік өнімге қарсы күрес мәселесін қайта күн тәртібіне шығарды.
Тергеу деректеріне сүйенсек, заңсыз өндірушілер цехта кептіргіш құрылыс қоспаларын және кафель желімін дайындап, оларды «Alinex Glad», «Қайсар» және «Крепость» брендтерінің таңбасы басылған қаптарға салған. Аталған тауар белгілерінің заңды иесі «Alina Group» компаниясы болып табылады. Демек, заңсыз өндірушілер тұтынушыларды санасына алданышпен сіңірген танымал брендтерді пайдаланып, нарыққа жалған өнім шығарды. Қоспалардың нақты құрамы, шикізаттың шығу тегі және өндіріс технологиясының сақталғаны не сақталмағаны әлі анықталған жоқ. Бұл мәліметтер сот процесінде зерделенетін болады.
Тауар белгілерін заңсыз пайдалану фактісі бойынша материалдар сотқа жіберілді. Алынып қойылған өнімнің тағдырын да сот шешеді. Заңды тәжірибеге сәйкес, контрафактілік құрылыс материалдары тиісті сот шешімінен кейін жойылуға жатады. «Alina Group» компаниясының өкілі Асқар Бейсенов оқиғаға байланысты мынадай пікір білдірді: «Бұл жағдай бізге үлкен экономикалық шығын келтіреді, бірақ одан да маңыздысы — тұтынушылардың денсаулығы мен қауіпсіздігіне төнген қатер. Құрамы белгісіз қоспалар адам өміріне тікелей зиян тигізуі мүмкін». Компания болашақта өз брендтерін қорғау мақсатында заңды шараларды күшейтетінін мәлімдеді.
Қазақстан нарығында контрафактілік өнімдер мәселесі жыл сайын өткірлене түсуде. Қазақстанның Ұлттық кәсіпкерлер палатасы «Атамекен» ұйымының деректеріне қарасақ, соңғы бес жылда елімізде жалған өнімге байланысты тіркелген істер саны 40 пайызға өсті. Тек 2025 жылдың өзінде ғана елімізде 3 200-ден астам заңсыз өндіріс нүктесі жабылды, ал нарықтан алынған контрафактілік өнімнің жалпы құны бірнеше миллиард теңгені құрады. Сарапшылардың бағалауынша, Қазақстандағы құрылыс материалдары нарығының 15-20 пайызы осындай жасанды өнімдермен ластанған. Бұл цифрлар мемлекет пен бизнестің бірлескен күш-жігерін қажет ететін жүйелі проблеманың бар екенін дәлелдейді.
Шымкент сияқты тез дамып жатқан мегаполис үшін бұл мәселенің ерекше маңызы бар. Соңғы жылдары қала масштабты құрылыс жобаларымен белсенді дамуда: тұрғын үй кешендері, мектептер, ауруханалар мен жолдар үздіксіз салынуда. Мұндай жағдайда стандарттарға сәйкес келмейтін, сапасыз қоспалардың пайдаланылуы апатты салдарға апарып соқтыруы мүмкін. Шымкент қалалық құрылыс бақылау басқармасының басшысы Жандос Мырзаев жағдайды өте байыппен бағалады: «Сапасыз кафель желімін немесе кептіргіш қоспаны пайдалану алғашқы кезде сыртқа шықпауы мүмкін, бірақ жылдар өте келе ғимараттың беріктігіне, тіпті тұрмыстық апаттарға алып келуі ғажап емес. Сондықтан мұндай цехтарды жою — тек экономикалық мәселе ғана емес, жалпы қоғамдық қауіпсіздік мәселесі».
Тарихи тұрғыдан алғанда, Қазақстанда контрафактілік өнімдерге қарсы күрес тәжірибесі 2000-жылдардың басынан бері жүйелі сипат алды. Алайда мамандардың айтуынша, заңнама жиі жаңартылса да, заңсыз өндірушілер жаңа амалдар тауып, жасырыну жолдарын жетілдіре береді. Бұрынғы іс тәжірибесіне қарасақ, 2019 жылы Алматы облысында да ұқсас схемамен жұмыс істеген жасырын цех жабылған болатын: онда да белгілі брендтер атынан сапасыз сылақ қоспалары өндірілген еді. Сол іс бойынша тергеу жылдан астам уақытқа созылып, айыпталушылар ақыр соңында айыппұл мен бас бостандығынан айыруға кесілді. Шымкент оқиғасының да соған ұқсас жолмен аяқталуы күтілуде.
Экономикалық тергеу департаментінің баспасөз қызметі алдағы уақытта осы бағытта профилактикалық тексерулер жиілетілетінін хабарлады. Атап айтқанда, жалған өнімдердің негізгі сатылу арнасы болып табылатын стихиялық базарлар мен ұсақ құрылыс дүкендері ерекше бақылауға алынады. Сонымен қатар «Alina Group» компаниясы жеке бастамамен нарықты мониторингтеу жүйесін күшейтіп, тауар белгілеріне арнайы қорғаныш элементтерін енгізетінін жариялады. Бұл қадам тұтынушыларға түпнұсқа өнімді жалғаннан айыра білуге мүмкіндік береді.
Заң сарапшысы Гүлмира Сейтқалиева бұл оқиғаны бағалай отырып, жүйелі мәселені атап өтті: «Жекелеген цехты жабу — мәселені толықтай шешпейді. Контрафактілік өнімнің астыртын желісі жойылмаса, жаңа өндіріс нүктелері пайда болуын тоқтату мүмкін емес. Мемлекет тек жазалаумен шектелмей, нарықтық бақылауды технологиялық тұрғыдан жаңартуы қажет». Осы пікірді ескере отырып, бүгінгі Шымкент оқиғасын жалғыз фактіні емес, жүйелік проблеманың бір көрінісі ретінде қарастырған дұрыс. Тұтынушылар да өз тарапынан сатып алатын өнімдердің заттаңбасына, сапа сертификаттарына мұқият назар аударуы тиіс.