Шымкенттің жаңа беті: қалалық автобус паркі жаңарту жолында

18 тамыз 2026 жыл. Шымкент қаласының жолаушылар тасымалы саласында елеулі өзгерістер басталды. «Bozjorga Bus» жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің автобус паркі 17 жаңа автобуспен толықты. Бұл оқиға кездейсоқ емес — ол жылдар бойы жинақталған мәселелердің шешімін табуға бағытталған жүйелі жұмыстың бір бөлігі. Қала тұрғындары ескірген, тозған, жиі бұзылатын автобустарға шағымданып келгеніне бірнеше жыл болды. Енді жағдай өзгеруде.
Шымкент — Қазақстанның үшінші республикалық маңызы бар қаласы. Халқы 1,3 миллионнан асатын бұл мегаполисте жолаушылар тасымалы ерекше маңызға ие. Қаладағы 83 маршрутта 1150 автобус жұмыс жасайды. Алайда соңғы жылдары автобустардың техникалық жай-күйі, жолаушыларға қызмет көрсету деңгейі жөнінде халықтың наразылығы артып келді. Әсіресе Ankai маркалы автобустарға шағымдар жиі түсетін болды — климат-бақылау жүйесінің дұрыс жұмыс істемеуі, ішкі жабдықтың тозуы, жолаушылар үшін жайлылықтың төмен болуы осының айқын дәлелі. Осы жағдай билікті жедел шешім қабылдауға мәжбүр етті.
Қала жолаушылар көлігі және автомобиль жолдары басқармасының басшысы Ролан Ибрагимовтің айтуынша, жаңарту үдерісі мұнымен тоқтамайды. «Қыркүйек айында қосымша 80 автобус сатып алуды жоспарлап отырмыз. Оларды шағымдар жиі түсетін Ankai маркалы автобустармен ауыстырамыз. Бұдан кейін де бүкіл автобус паркін кезең-кезеңімен жаңартып отырамыз», — деді ол. Бұл мәлімдеме — тек уәде емес, алдағы айларда жүзеге асырылуы тиіс нақты жоспар. Сарапшылар бұндай жүйелі тәсілдің дұрыс екенін атап өтуде.
Жаңа автобустардың ерекшеліктері де назар аудартады. Ең алдымен, олар қазіргі заманғы қауіпсіздік стандарттарына толық сай келеді. Алматы мен Астанада жүргізушілерге шабуыл жасалған жағдайлардан кейін жаңа автобустарда жүргізуші арнайы қорғаныш шынымен оқшауланған. Бұл шара жүргізушілердің қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін қажет болды. Жолаушылармен тікелей байланыс мүмкіндігі іс жүзінде жоққа шығарылған. Сонымен қатар жаңа автобустарда төменгі еден конструкциясы қарастырылған — бұл мүмкіндігі шектеулі азаматтар мен балалы жандар үшін өте маңызды. Арнайы пандустар арқылы коляскамен келген аналар мен мүгедектігі бар жолаушылар автобусқа еш қиындықсыз мінуге мүмкіндік алды. Қалалық инклюзивтілік тұрғысынан бұл — үлкен қадам.
Жолаушылардың алғашқы пікірлері де оптимистік. Бірі кондиционердің жақсы жұмыс істейтінін, барлық жайлылық жасалғанын айтса, екіншісі жол бойы ыңғайлы болғанын мойындады. Алайда сыни ескертулер де жоқ емес. Басқа қаладан келген жолаушылардың бірі маңызды мәселеге назар аударды: «Автобус жаңа, кондиционер жақсы жұмыс істейді. Бірақ остановкаларды жарияламайды. Біз «2ГИС» қолданбасынан қарап отырамыз». Бұл — шағын, бірақ мәнді ескерту. Заманауи автобустарда дауыстық хабарлама жүйесі болуы тиіс. Бұл жүйенің іске қосылуы жолаушылар үшін, әсіресе бейтаныс аудандарда жүретіндер үшін, аса қажет.
Көлік саласындағы тәуелсіз сарапшы Дәулет Сейтқалиевтің пікірінше, Шымкенттің бұл бастамасы дұрыс бағытта жасалған қадам: «Қоғамдық көліктің жаңаруы — тек жайлылық мәселесі емес, бұл қалалық экология мен азаматтардың өміршеңдік деңгейіне тікелей әсер ететін фактор. Жаңа буын автобустары отын шығынын азайтып, зиянды заттардың атмосфераға бөлінуін едәуір төмендетеді. Бұл Шымкент үшін — өте өзекті мәселе, өйткені қала атмосфераның ластануы жөнінде жиі сынға ұшырайды». Расында, Шымкенттің экологиялық жағдайы соңғы жылдары үнемі көтеріліп келе жатқан тақырыпқа айналды. Заманауи, экологиялық таза автобустардың пайда болуы бұл мәселені шешудің бір буынына айналуы мүмкін.
Отандық тәжірибе тұрғысынан алғанда, Алматы мен Астана қоғамдық көлікті жаңарту саласында айтарлықтай тәжірибе жинақтады. Алматыда электробустардың алғашқы буыны сәтті іске қосылды. Астанада да заманауи автобус паркі жасақталып, маршруттар оңтайландырылды. Шымкенттің бұл жолды таңдауы — ел ішіндегі жетекші қалалардың озық тәжірибесін қабылдау, өз жолаушыларына лайықты жағдай жасау ниетінің айқын белгісі. 14 тамыздан бастап жаңа автобустар №72 маршруты бойынша жүріп жатыр. Бұл маршруттың таңдалуы да кездейсоқ емес — жаңа бағыт бойынша жолаушылар ағыны жоғары, ал осы бағытта бұрын заманауи автобустар болмаған.
Алдағы перспективалар жағынан қарастырғанда, қыркүйек айында келетін 80 автобус паркті сапалы түрде жаңартады. Маршруттардың оңтайландырылуы, остановкаларды дауыстық жариялау жүйесінің іске қосылуы, жолаушылармен кері байланыс механизмдерінің дамуы — осының бәрі жүйелі жұмыстың нәтижесінде жүзеге асырылуы тиіс. Шымкент тұрғындары жаңа автобустарды қуана қарсы алып отыр. Ал билік тарапынан берілген уәде — бүкіл автобус паркін кезең-кезеңімен жаңарту — қалалықтардың болашаққа деген сенімін нығайтады. Бүгінгі 17 автобус — бұл ауқымды жаңартудың бастапқы, бірақ маңызды қадамы. Шымкент өз болашағын жасауда.