Шымкент өзгереді: мегаполис халыққа жайлы қалаға айналу жолында

1 қыркүйек 2026 жыл. Қазақстанның үшінші мегаполисі — Шымкент қаласы соңғы бірнеше жылда айтарлықтай өзгерістерге ұшырады. Инфрақұрылымды жаңарту бағытындағы ауқымды жұмыстар қаланың бет-бейнесін түбегейлі өзгертіп, тұрғындардың өмір сүру сапасын жоғары деңгейге көтеруде. Бүгінде Шымкент тек оңтүстіктің ірі сауда-экономикалық орталығы ғана емес, сонымен қатар заманауи қалалық ортаның үлгісіне айналып келе жатқан мегаполис ретінде танылып отыр.
Тарихи тұрғыдан алғанда, Шымкент Қазақстанның ең тығыз қоныстанған және демографиялық жағынан ең жылдам өсіп келе жатқан қалаларының бірі болып табылады. 2018 жылы республикалық маңызы бар қала мәртебесін алғаннан бері Шымкент жаңа әкімшілік жүйеге, жаңа инвестицияларға және жаңа даму мүмкіндіктеріне ие болды. Алайда мегаполистік мәртебе өзімен бірге үлкен жауапкершілік те алып келді: миллионнан астам тұрғынға сапалы қызмет көрсету, жол-көлік инфрақұрылымын жаңарту, шалғай аудандарды орталықпен тең деңгейде дамыту мәселелері күн тәртібінің басты мәселелеріне айналды. Міне, осы міндеттерді шешу үшін соңғы үш жыл ішінде жүйелі де мақсатты жұмыс жүргізіліп келеді.
Инфрақұрылым жаңартудың ең айқын көрсеткіші — жол саласындағы жетістіктер. Соңғы үш жылда Шымкентте 1 000 шақырымнан астам жол жөнделді. Бұл — қала тарихындағы ең ірі жол жөндеу науқаны. Жол жабындарын қалпына келтіру жұмыстары тек орталық магистральдармен шектелмей, ішкі аулалық жолдарды, шағын шағын аудандардың тұйық көшелерін де қамтыды. Шымкент қалалық жол қызметінің мамандарының мәліметінше, жөндеуден өткен жолдардың 80 пайыздан астамы 15-20 жыл бойы капиталды жөндеу көрмеген учаскелер болатын. «Жылдар бойы жинақталған проблемаларды бір мезетте шешу оңай болған жоқ. Бірақ жүйелі жоспарлау мен нақты бюджет бөлу арқасында нәтижеге жеттік», — дейді қала инфрақұрылымы жөніндегі сарапшы Берік Сейітов.
Жарықтандыру мәселесі де түбегейлі шешімін тапты. Бірнеше жыл бұрын Шымкент көшелерінің тек 30 пайызы ғана жарықтандырылған болатын. Бұл тек эстетикалық емес, сонымен қатар қауіпсіздік тұрғысынан да өткір мәселе еді: қараңғы көшелерде жол-көлік оқиғалары жиілеп, тұрғындардың қозғалысы қиындап отырды. Бүгінде жағдай түбегейлі өзгерді: 4 686 көше толық жарықтандырылып, жарықтандыру деңгейі 100 пайызға жетті. Шымкент полициясының мәліметіне сүйенсек, жарықтандырылған аудандарда түнгі уақыттағы жол-көлік оқиғалары мен қоғамдық тәртіпті бұзу жағдайлары айтарлықтай азайған. «Бұрын кешкісін үйден шықпаймыз деп қорқатынбыз. Қазір аулада балалармен жүруге болады, жарық бар, қауіпсіз», — деп бөліседі Әл-Фараби ауданының тұрғыны Гүлмира Ахметова.
Инфрақұрылымдық өзгерістер тек қала орталығымен шектелмейтіндігі — осы жаңарту бағдарламасының ең маңызды ерекшелігі. Ондаған жылдар бойы назардан тыс қалып келген шалғай елді мекендер де бүгінде қала дамуының толыққанды субъектісіне айналып отыр. Бұл бағытта Қайнарбұлақ елді мекенінің мысалы ерекше назар аударады. Шымкент маңындағы бұл ауылда бір жыл ішінде газ желісі тартылып, барлық көшелер жарықтандырылып, асфальт жол салынды. Жергілікті тұрғындардың айтуынша, бұл жұмыстар соңғы отыз жылда жасалмаған еді. «Біз ұзақ уақыт бойы осы жұмыстардың жасалуын күттік. Балаларымыз шаңды жолмен мектепке барды, үйлеріміз газсыз болды. Ал енді барлығы бар — газ да, жарық та, тегіс жол да. Бұл — шынайы өзгеріс», — дейді Қайнарбұлақ тұрғыны, зейнеткер Рысбек Мәмбетов.
Мамандар мен жергілікті сарапшылар бұл жұмыстардың тек сыртқы жағдайларды жақсартумен шектелмейтінін атап өтеді. Инфрақұрылымның жақсаруы — бұл халықтың экономикалық белсенділігінің артуы, жылжымайтын мүлік нарығының дамуы, сауда мен қызмет саласына жаңа инвестициялар тартудың алғышарты. Урбанист және қала жоспарлау сарапшысы Айгүл Нұрланова: «Жарықтандырылған, тегіс жолды, газдандырылған ауданда кәсіпкерлер де белсендіреді, жаңа нысандар да ашылады. Инфрақұрылым — бұл экономикалық өсудің негізі», — деп атап өтеді.
Шымкент бүгінде Алматы мен Астананың даму үлгісіне ілесіп қана қоймай, кейбір бағыттарда өзіндік тәжірибесін қалыптастырып келеді. Атап айтқанда, шалғай елді мекендерді мегаполистің жалпы дамыту жоспарына кіріктіру тәсілі өзге аймақтар үшін де үлгі болуы мүмкін. Қазақстан қалалары ассоциациясының сарапшысы Дәурен Қасымов: «Шымкент тәжірибесі маңызды, өйткені олар орталық пен шеткі аудандар арасындағы алшақтықты жойуға мақсатты жұмыс жасады. Бұл тәсілді елдің басқа қалалары да қолдана алады», — деп бағалайды.
Болашаққа қарай да жоспарлар мол. Шымкент әкімдігінің деректері бойынша, 2026-2028 жылдарға арналған даму бағдарламасында ауыз су жүйесін жаңарту, жасыл желекті кеңейту, қоғамдық көліктің инфрақұрылымын жақсарту, сондай-ақ цифрлық технологиялар негізінде «ақылды қала» жүйесін енгізу жоспарланған. Шымкент — қарқынды дамып келе жатқан мегаполис ретінде өзінің жаңа бетін ашып жатыр. Тұрғындардың да, сарапшылардың да пікірі бір: «Шешілмей жатқан мәселе жоқ — мәселені шешуге ерік пен жүйелі жұмыс керек». Осы қағидат бойынша жүріп, Шымкент өз азаматтарына лайықты өмір сүру ортасын қалыптастыру жолында сенімді қадамдар жасауда.