Түркістан базары туристік орталыққа айналмақ: Жаңа жобалар қаланың болашағын өзгертеді

Түркістан облысының әкімдігінде өткен кеңесте қала орталығының сәулеттік бейнесін жаңарту және бірқатар перспективалы жобаларды жүзеге асыру мәселелері жан-жақты талқыланды. 16 маусым 2026 жыл күні жария болған ақпаратқа сәйкес, аймақ басшылығы Түркістанды тек діни-тарихи орталық ретінде ғана емес, заманауи туристік инфрақұрылымы бар қалаға айналдыру бағытында нақты қадамдар жасауды жоспарлап отыр. Кеңесте су-спорт кешенін салу, Қожа Ахмет Ясауи кесенесінің аумағын қоршау, мемлекеттік рәміздер алаңын құру, жүк автомобильдеріне арналған сервис орталығын ашу және футбол академиясын салу сияқты ірі жобалар қарастырылды. Ең маңызды тақырыптардың бірі — қалалық базар аумағын туристер үшін тартымды орынға айналдыру мәселесі болды.
Түркістан — Орталық Азияның рухани астанасы деп аталатын ежелгі қала. ХІ-ХІІ ғасырларда Қожа Ахмет Ясауи тіккен осы жерде оның атына XIV ғасырда Әмір Темір тұрғызған ғажайып кесене бүгінде ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енген. Соңғы жылдары Түркістан облысының орталығына айналуымен қатар, қалаға туристік ағын бірнеше есе ұлғайды. Статистика бойынша, 2023 жылы Түркістанға 1,5 миллионнан астам турист келген болса, 2025 жылы бұл көрсеткіш 2,3 миллионға жетті. Алайда сарапшылар туристік инфрақұрылымның осы ағынға толық сәйкес келмейтінін ертеден атап келеді. Базарды туристік нысанға айналдыру идеясы да осы олқылықты толтыруға бағытталған.
Облыс әкімінің орынбасары Дәурен Сейітқалиұлының пікірінше, базар аумағын туристік нүктеге айналдыру жобасы бірнеше мақсатты бір мезгілде шешеді. «Біз базарды жаппай тауар сататын кәдімгі нарықтан қазақтың дәстүрлі сауда мәдениетін, қолөнерін және асханасын таныстыратын кешенді алаңға айналдырғымыз келеді. Бұл туристерге де пайда береді, жергілікті кәсіпкерлерге де. Базар тек алып-сататын жер емес, қазақ өмірінің тірі суреті болуы тиіс», — деді ол. Жобаның шеңберінде базар аумағында қолөнер шеберлерінің шағын дүкендері, дәстүрлі тағам орындары, туристік ақпарат орталығы орналасады деп жоспарлануда. Ескі Арбатты жаңарту және өрік бағын салу да осы кешеннің бөліктері ретінде қарастырылып отыр.
Сарапшылар бұл бастаманы оң бағалай отырып, іске асыру барысында бірқатар тәуекелдерді де ескеру қажеттігін атайды. Туризм саласының маманы, «Silk Road Tourism» компаниясының директоры Айгүл Бекова: «Дүние жүзіндегі ең табысты туристік базарлар — Стамбулдың Гранд Базары, Марракештің мединасы, Бангкоктың қалтқы базарлары — барлығы аутентикалықты сақтап қалғандықтан ғана туристерді тартады. Егер Түркістан базары да осы жолды таңдаса, нәтиже ерекше болуы мүмкін. Ең бастысы — рухты жоғалтпау», — дейді ол. Сонымен бірге сарапшы жобаның жергілікті сатушылармен тығыз ынтымақтастықта жүзеге асырылуы керектігін, олардың мүддесі ескерілмесе жобаның жүзеге аспай қалуы мүмкін екенін де ескертті.
Туристік маршруттар жүйесін жетілдіру кеңесте ерекше орын алды. Жоспарға сәйкес, жол картасын және саяхатшы паспортын әзірлеу кешенді іс-шаралар аясында жүзеге асырылады. Электр көліктері үшін арнайы маршруттар белгілеу — заманауи экологиялық туризм үрдісіне сай келетін шешім. Бүгінде Еуропа мен Азияның ірі туристік орталықтарында электромобильдер үшін арнайы экскурсиялық жолдар кеңінен қолданылады. Кіші Арал теңізі, Сырдария алқабы, Сайрам-Өгем ұлттық паркі сияқты табиғат ескерткіштерін де маршруттарға қосу туристік сапарды байыта түспек. Осы жобаның шеңберінде 2026 жылдың соңына дейін Түркістан облысы бойынша 15-тен астам жаңа туристік маршрут бекітіліп, арнайы қосымша арқылы смартфоннан қолжетімді болатын интерактивті карта жасалмақ.
Жергілікті тұрғындар да бастамаларды жалпы алғанда қолдайды, бірақ іске асыру барысында шынайылық пен сапаға баса назар аударуды талап етеді. «Базарымыздың өзіндік тарихы бар, адамдары бар. Туристерге арнап декорация жасамай, шынайы өмірімізді көрсете алсақ — бұл ең күшті турим болар еді», — деді жергілікті сауда кеңесінің мүшесі Сейіт Жақсыбеков. Тұрғындар, сонымен қатар, болашақ жобалар жергілікті жұмысбастылықты арттыруға, жастарға жаңа мүмкіндіктер беруге ықпал етсін деген тілек те білдірді. Облыс орталығының халқы жуық арада 200 мыңнан асатыны болжанып отырған жағдайда, туризмді экономикалық драйверге айналдыру мәселесі өзекті болып қала береді.
Түркістанның дамуы бүкіл Қазақстан үшін маңызды символдық мән алуда. Елде «2025-2029 жылдарға арналған туризмді дамыту тұжырымдамасы» бекітілген, онда ішкі туризмді жандандыру мен тарихи-мәдени мұраны сақтау мен насихаттау басымдықтардың бірі ретінде айқындалған. Сол аясында Түркістан — жаңа туристік брендке айналуға ең қолайлы қалалардың бірі. Кіші Арал теңізі маңындағы өрік бағын салу идеясы да кездейсоқ емес — аймақтың экологиялық жағдайын жақсарту, сауықтыру туризмін дамыту, жергілікті азық-түлік өндірісін нығайту мақсаттары бір уақытта шешіледі. Алайда барлық жоспарлардың табысты жүзеге асуы үшін мемлекеттік және жеке сектордың ынтымақтастығы, жергілікті қоғамдастықтың белсенді қатысуы және тиімді менеджмент шешуші рөл атқармақ. Жақын жылдарда Түркістан базарының туристік картада өзіндік орнын алатынына сенімділік артып отыр.