Тұран ауданында электр желілері жаңартылады: тұрғындарға не білу керек?

14 қыркүйек 2026 жыл. Шымкент қаласының Тұран ауданы тұрғындары ертеңгі күнге — 15 қыркүйек 2026 жылға — дайындалуда. Осы күні «Оңтүстік Жарық Транзит» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі аудан аумағындағы бірнеше көшеде кешенді жөндеу және реконструкция жұмыстарын жүргізеді. Сағат 09:00-ден 18:00-ге дейін созылатын бұл жұмыстар кезінде Қазығұрт және 4-ші микроауданның бірқатар көшелері электр энергиясынан уақытша ажыратылатын болады. Бұл шара — жай ғана техникалық қажеттілік емес, қаланың энергетикалық инфрақұрылымын жаңғырту бағытындағы жүйелі жұмыстың бір бөлігі.
Жоспарланған жұмыстардың ауқымы айтарлықтай кең. Қазығұрт микроауданының Бұқар, Мақталы, Сәулетші, Нұрлы және Шымған көшелерінде 0,4 кВ әуе желісі бойынша КТП-217 трансформаторлық пунктінен бастап СИП кабелін қолдана отырып реконструкция жұмысы жүргізіледі. Бұл жұмыс инвестициялық бағдарлама аясында «ПССП» жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің өтінімі бойынша жүзеге асырылады. Сол микроауданның Мұқанов және Ақжар көшелерінде КТП-2 трансформаторлық пунктінің әуе желісіндегі бағаналарды түзету жұмыстары қолға алынады. Ал 4-ші микроауданның Момышұлы, Балапан ата, Бәйдібек би, Исаханов және Жандосов көшелерінде ТП-234 және ТП-574 трансформаторлық пункттерінің РУ-0,4 кВ бағаналарын қатайту және трансформаторлық майды ауыстыру жұмыстары атқарылады.
Сарапшылар СИП — самонесучий изолированный провод, яғни өздігінен тіреліп тұратын оқшауланған сымның артықшылықтарын атап өтеді. Энергетика саласының маманы Бауыржан Сейітов бұл туралы өз ойын былай білдіреді: «Ескі ашық сымдарды СИП кабеліне ауыстыру — бұл тек желіні жаңарту ғана емес, бүкіл жүйенің сенімділігін арттыру. СИП кабелі атмосфералық жауын-шашынға, желге, қар жүктемесіне төзімді. Апаттық жағдайлардың саны күрт азаяды, энергия шығыны төмендейді». Шынында да, статистика бұл пікірді растайды: СИП кабелі орнатылған желілердегі авариялық үзілістердің саны дәстүрлі ашық сымдармен салыстырғанда 3-4 есеге дейін азаяды. Бұл — тұрғындар үшін тікелей пайда, яғни сапалы, үздіксіз электрмен жабдықтау.
Қазақстандағы электр желілерінің жалпы жай-күйіне назар аударсақ, мәселенің маңыздылығы айқынырақ көрінеді. Еліміздегі электр желілерінің едәуір бөлігі 1970-80-жылдары салынған. Отыз-қырық жыл бойы пайдаланылған инфрақұрылым физикалық тозу деңгейіне жеткен. Энергетика министрлігінің деректері бойынша, Қазақстандағы 0,4 кВ деңгейіндегі таратушы желілердің 40 пайыздан астамы нормативтік қызмет мерзімін өтеп болған. Шымкент сияқты жылдам дамып жатқан ірі қалаларда бұл мәселе бұрынғыдан да өткір тұр, өйткені тұрғын үй құрылысының өсуімен бірге электрге деген сұраныс та жылдан жылға арта береді.
Тұрғындардың бұл жұмыстарға қатысты пікірлері екіге жарылады. Кейбіреулері бір күндік электр үзілісіне наразылық білдірсе, көпшілігі жаңарту жұмыстарына оң қарайды. Қазығұрт микроауданының тұрғыны Гүлнар Әбенова өз ойын ашық айтады: «Біз бұрын жазда найзағай жаусын, желді болсын — бірден жарық сөніп қалатын. Кейде бірнеше сағат, кейде бір күн бойы отырдық қараңғыда. Енді осы жұмыстардан кейін жағдай жақсарады деп үміттенемін. Бір күн ыңғайсыздыққа шыдауға болады, одан кейін тыныш тұруға болса». 4-ші микроаудан тұрғыны, зейнеткер Темірбек Оразов да осы пікірді қолдайды: «Менің жасымда өмір бойы жөндеу жұмыстарын күтіп жүрдім. Бірақ жұмыс жасалып жатқаны жақсы. Ең болмаса балаларымыз, немерелерімізтолық жабдықталған жүйемен пайдаланар».
Реконструкция жұмыстарының болжамды нәтижелері тұрғындар үшін де, қала инфрақұрылымы үшін де маңызды. Жаңартылған желілер арқылы электр беруде технологиялық шығын азаяды, бұл сайып келгенде тарифтік жүктеменің тұрақтануына оң ықпал етеді. Трансформаторлық пункттердегі май ауыстыру жұмыстары жабдықтың сенімді жұмыс істеуін қамтамасыз етіп, апаттық жағдайлардың алдын алады. Бағаналарды қатайту жұмыстары желінің механикалық тұрақтылығын арттырады — бұл әсіресе дауылды немесе қарлы ауа-райы жағдайларында маңызды. Жалпы алғанда, бұл жұмыстар аяқталғаннан кейін аталған аудандарда электр жабдықтаудың үздіксіздігі мен сапасы айтарлықтай жақсарады деп күтілуде.
«Оңтүстік Жарық Транзит» ЖШС өкілдерінің мәлімдеуінше, жұмыстар қауіпсіздік ережелерін толық сақтай отырып жүргізіледі. Компания тұрғындарды алдын-ала хабардар ету бойынша жауапкершілікті орындады. Ресми хабарландыруда жұмыстар өткізілетін нақты уақыт, аймақ және сипаты көрсетілген. Алайда кейбір коммуналдық қызмет мамандары хабарландыруды тұрғындарға бірнеше күн бұрын жеткізу керектігін айтады. Осыған байланысты тұрғындарды ақпараттандыру жүйесін жетілдіру — болашаққа арналған тағы бір міндет болмақ.
Тарихи тұрғыдан қарасақ, Шымкент қаласының энергетикалық жүйесін жаңарту мәселесі 2000-жылдардың басынан бастап кезең-кезеңімен жүргізіліп келеді. Алайда инфрақұрылымның тозуы мен қалалық кеңейудің жылдамдығы жаңарту қарқынынан озып отырады. Сондықтан «Оңтүстік Жарық Транзит» ЖШС жүргізіп отырған реконструкция жұмыстары — бұл жекелеген акция емес, жүйелі де ұзақмерзімді бағдарламаның бір буыны. Тұрғындар үшін ертеңгі бір күндік ыңғайсыздық — ұзақ жылдарға созылған тыныштық пен сенімді электрмен жабдықталудың кепілі. Сондықтан аудан тұрғындары 15 қыркүйек күні электрді қажет ететін жұмыстарын алдын-ала жоспарлап, сол күнге дайындалса мақсатқа сай болмақ.