Шымкент қыстан сақтанады: өрт қауіпсіздігі жаңа деңгейге шығады

Шымкент, 16 қыркүйек 2026 жыл. Күз жетіп, суық мезгілдің алғашқы леп-желі сезіле бастаған тұста Шымкент қаласының өрт бақылау қызметі алдағы жылыту маусымына дайындықты толық күшіне кіргізіп жатыр. Өңірлік коммуникациялар қызметінің ақпарат алаңында өткен брифингте Шымкент қаласы Төтенше жағдайлар департаментінің Мемлекеттік өрт бақылау басқармасының бастығы, азаматтық қорғау майоры Олжас Бақтиярұлы 2026–2027 жылғы жылыту маусымына арналған кешенді профилактикалық шаралар жоспарын жария етті. Бұл брифинг тек статистикалық есеп қана емес, қаладағы тұрғындардың өміріне тікелей қатысты маңызды хабарлама болды.
Жылыту маусымы мен өрт апаттарының арасындағы байланыс Қазақстан үшін жаңалық емес. Орталық Азияның ең ірі қалаларының бірі болып саналатын Шымкент де бұл мәселеден тыс қала алмайды. Миллионнан астам тұрғыны бар мегаполисте ескі пештер, тозған газ қазандықтары, дұрыс тазартылмаған түтін мұржалары — бұлардың барлығы суық түскен сайын нақты өлім қаупіне айналады. Тарихи деректерге жүгінсек, жылыту маусымы кезінде тіркелетін өрттер мен улы газдан улану жағдайлары жыл сайын азаматтардың жанын қиып, мүлкін жойып отырған. Бірнеше жыл бұрын облыстық деңгейде жүргізілген зерттеулер бойынша, жылыту маусымындағы өрт жағдайларының 60 пайыздан астамы алдын алуға болатын себептерден туындағаны анықталған. Дәл осы ақиқат қызметкерлерді жыл сайын профилактикалық жұмыстарды тереңдетуге мәжбүр етеді.
2025–2026 жылғы жылыту маусымының қорытындылары бірден-бір жағымды жаңалық болды. Өткен маусымда қаладағы тұрғын үй секторында 70 өрт тіркелген. Бұл сан абсолюттік мағынасында әлі де маңдайды тыржытарлық болғанымен, алдыңғы маусымдағы 109 өртпен салыстырғанда 35,8 пайызға төмендегені — профилактикалық жұмыстардың нәтиже беріп жатқанының айқын дәлелі. «Бұл жетістік кездейсоқ емес, — деді майор Олжас Бақтиярұлы брифинг барысында. — Алдыңғы маусымда жүргізген мекенжайлық тексерулеріміз, тұрғындармен өткізген әңгімелерімізге негізделген нақты нәтиже. Бірақ бұл тоқтап қалуға себеп емес, керісінше жұмысты одан әрі жалғастырудың уәжі». Талдау нәтижесінде өрттердің негізгі себептері күннің күрт сууы кезіндегі жылыту жабдықтарының шамадан тыс жүктелуі, ақаулы пештер мен газ жабдықтары, сондай-ақ элементарлық қауіпсіздік талаптарының сақталмауы екені анықталған.
Алдағы 2026–2027 жылғы жылыту маусымына дайындық биыл жаңа деңгейде жүргізілуде. 2026 жылғы 10 тамызда қала әкімінің орынбасары Б.С. Беркімбаевпен бірлесіп, өрт қауіпсіздігін қамтамасыз ету жөніндегі іс-шаралар жоспары ресми бекітілді. Жоспардың орталық бағыты — 1 208 әлеуметтік осал отбасының үйіне тікелей барып, жылыту жүйелерінің қауіпсіздігін тексеру және тұрғындарға практикалық нұсқаулық беру. Бұл санатқа көпбалалы отбасылар, аз қамтылған азаматтар, жалғызбасты зейнеткерлер және мүгедектер жатады. «Бізге ең алдымен солардың үйіне барып, пешін тексеріп, мұржасын тазалатып, датчик орнатуға көмектесу керек. Олар өздері мұны істеуге мүмкіндігі жоқ, ал қауіп барлығына бірдей төніп тұр», — деп атап өтті өрт бақылауының тәжірибелі инспекторы.
Маусым алдындағы профилактиканың ерекше маңызды бағыттарының бірі — көміртек тотығы, яғни халық арасында «үнсіз өлтіруші» деп аталатын газдың қаупін түсіндіру. Бұл газ түссіз, иіссіз болғандықтан, адам оны сезбестен улана береді. Жыл сайын Қазақстан бойынша ондаған адам дәл осы газдан қайтыс болады, ал ауруханаға жеткізілетіндердің саны бірнеше есе көп. Мамандар тұрғын үйлерге көміртек тотығы датчиктерін орнатуды ерекше басымдық ретінде атауда. «Мұндай датчик 5–10 мың теңге тұрады. Ол сіздің отбасыңыздың өмірін сақтайды. Бұл — ең арзан бағамен ең қымбат нәрсені сатып алу», — деді өрт қауіпсіздігі саласының маманы.
Тұрғындарға берілетін практикалық нұсқаулықтар кешенді сипатта болмақ. Қызметкерлер пештерді, газ қазандықтарын, су жылытқыштарды қауіпсіз пайдалану ережелерін үйге барып немесе арнайы семинарлар арқылы түсіндіреді. Түтін мұржалары мен желдету жүйелерінің жарамдылығына жылыту маусымы басталмай тұрып-ақ міндетті тексеру жүргізілуі тиіс. «Мұржаны тазалату үшін мамандарды шақырыңыз. Өзіңіз тексере алмасаңыз, бізге хабарласыңыз — тегін кеңес беруге дайынбыз», — деп ескертті Олжас Бақтиярұлы. Қауіп-қатер туындаған кезде немесе күдікті жағдайды байқасаңыз, дереу 101 немесе 112 телефон нөмірлеріне хабарласу қажет. Минуттар өмір мен өлімнің арасын шешуі мүмкін.
Шымкент тәжірибесі бүкіл Қазақстан үшін үлгі бола алады. Өрт саны 35,8 пайызға азайтылған қала — бұл нақты нәтиже, дерексіз уәде емес. Алайда эксперттер бір маусымдық жетістікті тұрақты тренд деп санамауды ескертеді. «Климат өзгеруде, ыстықтан соң аяз күрт түседі, ал бұл жылыту жүйелерін бейімдеуді қажет етеді. Жыл сайынғы профилактика болашақта одан да маңызды рөл атқарады», — деп болжайды энергетика және тұрғын үй саласының талдаушысы. Азаматтардың өзі де белсенділік танытуы шарт: жылыту жабдықтарын маусым басталмастан бір-екі ай бұрын тексертіп, ескіргендерін уақытында ауыстырып, туыстары мен көршілеріне де сақтық ережелерін еске салу — бұл азаматтық жауапкершіліктің ең қарапайым, бірақ аса маңызды көрінісі. Шымкент бұл жолды таңдады — және бұл таңдау дұрыс екені статистикамен дәлелденді.