Шымкенттің жарығы: «Оңтүстік Жарық Транзит» қаланың электр инфрақұрылымын жаңғыртуда

Қазақстанның үшінші ірі қаласы — Шымкентте электр энергиясы саласындағы маңызды жұмыстар жүргізіліп жатыр. 19 қыркүйек 2026 жылы «ҚКЖ» компаниялар тобына кіретін «Оңтүстік Жарық Транзит» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі Еңбекші ауданының бірнеше тұрғын аудандарында электр желілерін жаңғырту және техникалық қайта жарақтандыру жұмыстарын жалғастыруда. Бұл шаралар аймақтың электрмен жабдықтау жүйесін заманауи талаптарға сай деңгейге жеткізу мақсатында жоспарлы түрде жүзеге асырылып келеді.
Шымкент — соңғы онжылдықта халқы жылдам өскен, өнеркәсіптік және тұрмыстық электр тұтыну деңгейі айтарлықтай артқан мегаполис. Қала халқының саны бүгінгі таңда екі миллионнан асты, ал жаңа тұрғын үй кешендері, сауда орталықтары мен өндірістік объектілер саны жыл сайын өсіп келеді. Осының салдарынан бұрынғы жылдары салынған электр желілері мен трансформаторлық қосалқы станциялар тозып, жаңарту жұмыстарын қажет ете бастады. Мамандардың есебінше, Шымкент бойынша электр желілерінің тозу деңгейі жалпы орташа есеппен 60–65 пайызды құрайды, ал бірқатар аудандарда бұл көрсеткіш одан да жоғары. Дәл осы себеп желілерді жаңғырту жұмыстарын жедел жүргізудің қажеттілігін туындатып отыр.
Жүргізіліп жатқан жұмыстар екі негізгі бағытты қамтиды. Біріншіден, ПС-110/6 кВ «Водозабор» қосалқы станциясының №48 ұяшығында тиісті техникалық жұмыстар жүргізілуде. Бұл қосалқы станция ауданның электрмен жабдықталуы үшін стратегиялық маңызы бар объект болып саналады. Екіншіден, КТП-4153 трансформаторлық қосалқы станциясында ескі қуаты 250 кВА ТМ маркалы трансформатордың орнына жаңа, қуаттырақ — 400 кВА ТМГ маркалы трансформатор орнатылды. Бұл ауыстыру жай ғана техникалық алмастыру емес — жаңа трансформатор энергия тиімділігі жоғары, майлы салқындату жүйесі жетілдірілген заманауи үлгі болып табылады. «ТМГ» маркасының «ТМ» маркасынан айырмашылығы — герметикалық конструкциясы, яғни ол майды сыртқа шығармайды, бұл қауіпсіздік тұрғысынан да, экологиялық тұрғысынан да тиімді шешім.
Жаңғырту жұмыстары тікелей Ақтөбе, Қарабаев, Қапал батыр көшелері, Жаңа құрылыс және Әбдіқадір ата аумақтарындағы тұрғындарға игілігін тигізеді. Еңбекші ауданының бұл аймақтарында жалпы үй шаруашылықтарының саны жеткілікті үлкен — жергілікті деректер бойынша аталған аумақтарда он мыңнан астам тұрғын тұрады. «Оңтүстік Жарық Транзит» ЖШС-тің техникалық директоры Мейрам Сейітқалиевтің айтуынша, жаңа трансформатордың орнатылуы нәтижесінде желінің өткізу қабілеті 60 пайызға артты. «Бұрын кешкі шыңды сағаттарда кернеу деңгейі нормадан төмен түсіп, тұрғындар ыңғайсыздыққа ұшырайтын. Енді бұл мәселе шешілді», — деді ол.
Жергілікті тұрғындар да жаңалықты оң қабылдады. Ақтөбе көшесінің тұрғыны, зейнеткер Зейнеп Омарова журналистермен сөйлесе келе өз пікірін білдірді: «Жазда кептеліс болғанда немесе қысқы суықта жылытқыш қосылғанда жарық ілбіп тұратын, тіпті кейде ажырап қалатын. Маған да, көршілеріме де бұл үлкен мәселе еді. Жаңа жабдықтар орнатылды дегенді естігенде шын жүрегімізбен қуандық». Ауданның жас тұрғыны, кәсіпкер Нұрлан Байғалиев те осы пікірді қолдайды: «Үйде жұмыс істеймін, компьютер мен желі маңызды. Кернеу тұрақсыз болғанда жабдықтар бұзылып қалуы мүмкін. Желіні жаңартуы — бізге тікелей экономикалық пайда».
Тарихи тұрғыдан алғанда, Шымкенттің электр инфрақұрылымының негізі кеңестік кезеңде — 1960–1980 жылдары қаланған. Сол кездегі жобалар шамамен 30–40 жылға есептелгенімен, бірқатар жабдықтар ауыстырылмай күні бүгінге дейін пайдаланылып келді. Қазақстан тәуелсіздік алғаннан кейінгі 1990-жылдардың ауыр экономикалық жағдайы желілерді жаңартуға қаражат бөлуге мүмкіндік бермеді. 2000-жылдардан бастап жағдай өзгере бастады, алайда жаппай жаңарту процесі соңғы бес-алты жылда ғана қарқын алды. «ҚКЖ» компаниялар тобы бұл процеске елеулі инвестиция салып, жүйелі түрде жұмыс жүргізуде.
Сарапшылар мұндай жаңғырту жұмыстарының ұзақмерзімді перспективада аса маңызды екенін атап өтеді. Қазақстан энергетика саласының талдаушысы Алмас Жақыпбеков: «Кейбіреулер трансформатор ауыстыру — ұсақ-түйек мәселе деп ойлайды. Бірақ бұл — жүйенің «жүрегі». Тозған трансформатор апаттық жағдайға, тіпті өрт қаупіне де алып келуі мүмкін. Алдын алу шаралары — апаттан кейінгі жөндеуге қарағанда бес-алты есе арзан», — дейді ол. Сонымен қатар заманауи ТМГ трансформаторлары электр энергиясын тасымалдау кезіндегі шығындарды азайтады, бұл да тұтастай алғанда экономикалық тиімділікті арттырады.
Алдағы уақытта «Оңтүстік Жарық Транзит» ЖШС Шымкенттің басқа аудандарында да ұқсас жаңғырту жұмыстарын жалғастыруды жоспарлауда. Компания өкілдерінің мәліметінше, 2026 жылдың соңына дейін тағы бірнеше трансформаторлық қосалқы станция жаңартылып, жалпы желінің сенімділік деңгейі арттырылмақ. Қала әкімдігі де бұл бастамаларды қолдап, энергетикалық инфрақұрылымды жаңғырту жобаларына бюджеттен қосымша қаражат бөлу мәселесін қарастырып жатқанын хабарлады. Электр желілерінің сенімді жұмыс істеуі — тек тұрмыстық ыңғайлылық емес, бұл қаланың ұзақмерзімді дамуының, инвестициялық тартымдылығының және халықтың тіршілік сапасының іргетасы екені сөзсіз.