Самал-2 шағынауданында авариялық ахуал: «Западная» қосалқы станциясындағы апат тұрғындарды электрсіз қалдырды

18 тамыз 2026 жыл күні Алматы қаласының Самал-2 шағынауданы тұрғындары өздерін дәрменсіз жағдайда сезінді — 110/35/10 кВ «Западная» қосалқы станциясында апаттық ахуал орын алып, аудан тұрғындарының едәуір бөлігі электр энергиясынсыз қалды. Оқиғаның дәл уақыты мен техникалық себептері әзірге нақтыланып жатыр, бірақ «Оңтүстік Жарық Транзит» жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің апаттық-қалпына келтіру бригадалары оқиға орнына дереу жіберілгені белгілі болды.
Самал-2 шағынауданы — Алматының орталық бөлігіндегі тығыз қоныстанған, инфрақұрылымы жоғары деңгейде дамыған аймақтардың бірі. Бұл жерде мыңдаған тұрғын үй, әлеуметтік нысандар, коммерциялық кеңсе орталықтары, медицина мекемелері мен білім беру ұйымдары орналасқан. Сондықтан да электр энергиясының тіпті қысқа мерзімді үзілуі тұрғындардың күнделікті тіршілігіне, кіші және орта бизнеске, тіпті ауруханалар мен мектептердің жұмысына тікелей кері әсерін тигізеді. Мамандардың бағалауынша, Самал-2 аумағында тұрақты тұратын тұрғындар саны 25–30 мың адамнан асады, бұл өз кезегінде апаттың ауқымын айқын көрсетіп тұр.
«Западная» қосалқы станциясы — аймақтық энергетикалық торда маңызды буынның бірі. Станция 110 киловольттан 35 және 10 киловольтқа дейін кернеуді түрлендіріп, ауданның тұтастай энергиямен қамтамасыз етілуіне жауапты. Энергетика саласындағы тәуелсіз сарапшы Бауыржан Сейтқалиевтің айтуынша, мұндай қосалқы станциялар ондаған жыл бойы үздіксіз жұмыс істейтіндіктен, жабдықтардың тозуы апаттардың жиілеуіне тікелей алып келуі мүмкін: «Қазіргі таңда қалалық энергетикалық инфрақұрылымның айтарлықтай бөлігі кеңестік дәуірде салынған немесе соның жалғасы болып табылады. Жаппай жаңарту жүргізілмесе, осындай апаттар жиілей беруі ықтимал», — деп ескертті ол.
Оқиға орнында жұмыс жүргізіп жатқан «Оңтүстік Жарық Транзит» ЖШС-нің өкілі Арман Досымбеков халыққа хабарлама жасай отырып, жағдайдың жедел бақылауға алынғанын мәлім етті: «Апаттық-қалпына келтіру бригадалары оқиға орнына тез жетіп, зақымдалған жабдықты анықтады. Жөндеу жұмыстары барынша жылдам қарқынмен жүріп жатыр. Техникалық мүмкіндікке қарай электр энергиясы кезең-кезеңімен қалпына келтіріледі». Компания тарапынан да тұрғындарға уақытша қолайсыздықтар туындағаны үшін ресми кешірім сұралды.
Самал-2 ауданының тұрғындары жағдайға әртүрлі қарады. Бірқатар азаматтар әлеуметтік желілерде наразылықтарын білдіріп, электр жабдықтарының ескіргенін, алдын алу жұмыстарының жеткіліксіз жүргізілетінін сынға алды. «Бұл бірінші рет емес. Жазда ыстық кезде, қыста аяз кезінде — апаттар қайталана береді. Біз неге жыл сайын осындай жағдайларға тап болуымыз керек?» — деп жазды тұрғын Зарина Əбдіқадырова өзінің жеке парақшасында, жазбасы бірнеше жүз адамның қолдауына ие болды. Басқа тұрғындар бригадалардың жедел жауап бергенін атап өтіп, жағдайдың барынша тез шешілетініне деген үмітін білдірді.
Статистикалық деректерге сүйенсек, Қазақстанның ірі қалаларындағы электр желілері соңғы онжылдықта айтарлықтай жүктемеге ұшырады. Халықтың өсуі, тұрғын үй құрылысының қарқындауы, тұрмыстық техника мен жылыту жүйелерінің кеңейген пайдаланылуы — бәрі де электр тұтынудың ұлғаюына алып келді. Алматы қаласы бойынша соңғы жылдары тіркелген авариялық үзілістер саны жылына орташа 120–150 жағдайды құрайды, бұл Орталық Азиядағы ірі қалалардың ортақ тенденциясымен үндес.
Тарихи тұрғыдан алғанда, Алматыда ірі энергетикалық апаттар бұрын да болған. 2010 жылы қыста болған сол кезеңдегі апат бірнеше аудандарды бір мезгілде электрсіз қалдырып, тұрғындардың едәуір бөлігі суық үйлерде отыруға мәжбүр болған еді. Сол оқиғадан кейін инфрақұрылымды жаңарту жөнінде кең ауқымды бағдарлама жарияланған, бірақ сарапшылар оның толық орындалмағанын мезгіл-мезгіл атап өтіп келеді. 18 тамыздағы оқиға сол баяғы мәселені тағы бір рет күн тәртібіне қойып отыр.
Болашақта мұндай апаттардың алдын алу үшін мамандар бірнеше шаралар ұсынады: қосалқы станциялар мен тарату желілерін жүйелі жаңарту, «ақылды желі» (smart grid) технологиясын енгізу, резервтік энергия қуаттарын кеңейту. Алматы қалалық энергетика басқармасының деректері бойынша, 2025–2027 жылдарға арналған инфрақұрылымды жаңғырту бағдарламасы бекітілген, алайда жоспарланған жобалардың іске асырылу барысы сарапшылар тарапынан бақылауда ұсталуда. 18 тамыздағы апат жаңарту жұмыстарын жеделдету туралы жаңа мәліметтер мен талқылаулар тудыруы ықтимал. Тұрғындар мен қоғамдық ұйымдар билік алдына жауапкершілікті талап ете отырып, нақты мерзімдер мен ашық есеп беруді күтіп отыр.