Түркістан облысы дотациялық аймақтан шығу жолында: жаңа индустриялық серпіліс

16 шілде 2026 жыл. Түркістан облысында инвестициялық белсенділікті арттыру мәселесі бүгінгі күннің басты күн тәртібіне айналды. Облыс әкімі Нұралхан Күшеровтің төрағалығымен өткен Инвестициялық штабтың кезекті отырысында аймақтың экономикалық дербестігіне қол жеткізу жолдары, іске асырылып жатқан ірі жобалар және алдағы жылдарға арналған стратегиялық жоспарлар жан-жақты талқыланды. Бұл отырыс Түркістан облысы үшін жай ғана кеңес емес — аймақтың болашақ бет-бейітін айқындайтын маңызды кезең болды.
Түркістан облысы Қазақстанның оңтүстігінде орналасқан, халқының саны үш миллионнан астам, ел бойынша ең тығыз қоныстанған өңірлердің бірі. Тарихи тұрғыдан алғанда, аймақ ауыл шаруашылығымен тығыз байланысты болғандықтан, өнеркәсіптік әлеуеті төмен деп саналып, республикалық бюджеттен субсидия алып отырды. Бірақ соңғы жылдары жағдай өзгере бастады. 2023 жылы облыстың өз кірістерінің үлесі бар болғаны он пайыздан сәл ғана асып тұрды. Бүгінгі таңда бұл көрсеткіш жиырма пайызға жеткен — яғни үш жылдың ішінде екі есеге ұлғайған. Бұл жай сандар емес, экономикалық тәуелсіздікке апаратын жолдағы нақты қадамдардың айғағы.
Облыс әкімі Нұралхан Күшеров отырыста аймақтың алдына қойған мақсаттары туралы нақты сөйледі. «Мемлекет басшысының тапсырмасы бойынша инвестиция тарту жөнінде жұмыс жүргізілді. Бірақ тоқтауға болмайды — керісінше, қарқынды іс-әрекетті жалғастыру керек. Өкінішке орай, кейбір аудан мен қалаларда жұмыс тиісті деңгейде емес. Әр басшының өз жеке жоспары мен іс-қимыл бағдарламасы болуы тиіс. Менің басым басымдықтарым — жаңа өндірістер ашу, жұмыс орындарын құру, терең өңдеуді дамыту және облысымызды дотациялық аймақтар қатарынан шығару. Бұл, әрине, бір күннің немесе тіпті бес жылдың ісі емес, алайда жүйелі жұмысты жалғастыру қажет. Он жылдың ішінде Түркістан облысын өзін-өзі асырайтын аймаққа айналдырудың барлық мүмкіндіктері бізде бар», — деп атап өтті ол. Бұл сөздер тек ниет емес, нақты есеп-қисапқа негізделген стратегиялық жол картасының мазмұнын ашып береді.
Отырыста Сайрам ауданындағы «Қайып ата» компаниялар тобының жобалары ерекше назар аударды. Бұл топ бір мезгілде бірнеше ірі бастама іске асыруда: ет өңдеу комбинатының, комбикорм зауытының, ауыл шаруашылығы техникасын шығаратын кәсіпорынның, астық қоймаларының және мал шаруашылығы биржасының құрылысы жүріп жатыр. Сарапшылар бұл жобалардың облыстың агроөнеркәсіп кешенін сапалы жаңа деңгейге көтеруге мүмкіндік беретінін атап өтеді. Экономист-сарапшы Ержан Бейсенбаевтың бағалауынша, осы бір ғана ауданда іске асырылып жатқан жобалар аяқталғаннан кейін үш мыңнан астам тұрақты жұмыс орны ашылады. «Бұл — тек статистика үшін жасалатын жұмыс орны емес, нақты жергілікті тұрғындарға берілетін тұрақты табыс көзі», — дейді ол.
Арыс қаласындағы жобалар да кешеннің маңызды бөлігін құрайды. Мұнда отыз бес мың бас малға арналған семіртпе кешенінің құрылысы жалғасуда. Сонымен қатар заманауи суару жүйелерін қолдана отырып, жемшөп дақылдарын өсіру жобалары дамытылуда. Мамандар бұл бағыттың стратегиялық маңыздылығын ерекше атап өтеді: Арыс өңірінде мал шаруашылығын жаңа технологиялармен қаруландыру — бүкіл оңтүстік аймағының азық-түлік қауіпсіздігін нығайтудың кілті. «Суландырудың заманауи жүйелері енгізілсе, жемшөп өндірісі бірнеше есеге артады. Бұл мал шаруашылығының тиімділігін де, облыстың экспорттық әлеуетін де айтарлықтай жоғарылатады», — дейді агрономия саласының маманы Сауле Момынова.
Инвестициялық штаб отырысының қорытындысы бойынша байқалатын тенденция — облыс басшылығы таза шикізат өндіруден терең өңдеуге бет бұрып отыр. Бұл ауысым дұрыс бағыт, өйткені қосылған құн тізбегін ұзарту аймақтың бюджеттік түсімдерін ұлғайтудың ең тиімді жолы болып табылады. Мысалы, еттің өзі сатылғанда табыс бір болса, оны өңдеп, брендті өнім ретінде шығарғанда — бес-алты есе артады. Осы принцип бойынша жұмыс жасау облыстың экономикалық дербестік жолындағы темірқазық стратегиясы болып отыр.
Жергілікті тұрғындардың да осы өзгерістерге деген үміті зор. Шымкент тұрғыны, кәсіпкер Асқар Дүйсебаев бұл туралы ашық айтады: «Біз жылдар бойы облыстың дотациялық екенін естіп келдік. Енді нақты зауыттар мен комбинаттар салынып жатыр. Балаларым осы жерде жұмыс тауып, өз жерінде тұра алса — бұдан асқан бақыт жоқ». Бұл пікір көптің сезімін дәл жеткізеді.
Түркістан облысының он жылдық мақсаты — өзін-өзі қамтамасыз ете алатын, дотациядан арылған аймаққа айналу — амбициялы, бірақ іске асуы мүмкін болған жоспар. Халқы жас, еңбекке қабілетті, аумағы кең, табиғи ресурстарға бай бұл облыс үшін тек жүйелі саясат пен тиімді инвестиция керек. Инвестициялық штаб осы жолдағы маңызды үйлестіру механизміне айналып отыр. Егер ағымдағы қарқын сақталса, Түркістан облысы 2030-шы жылдарға дейін Қазақстанның индустриялық картасында мүлдем жаңа орынға ие болады — дотация алушы ретінде емес, экономикалық тұрғыдан дербес, өркендеп келе жатқан аймақ ретінде.