Шымкент халықаралық әуежайы жаңа ұшу-қону жолағымен қанат жаяды

Оңтүстік Қазақстанның ірі мегаполисі — Шымкент халықаралық әуежайында тарихи маңызы бар ауқымды құрылыс жұмыстары жүргізілуде. 2026 жылдың 24 қыркүйегіндегі мәліметтерге сүйенсек, жобаға қосымша 23,5 миллиард теңге бөлінді, ал жаңа ұшу-қону жолағының ұзындығы 3 900 метрді, ені 75 метрді құрайды. Бұл Шымкент қаласының авиациялық инфрақұрылымы тарихындағы ең ірі инвестиция болып табылады.
Шымкент халықаралық әуежайының бүгінгі жай-күйін түсіну үшін оның тарихына үңілу қажет. Кеңес дәуірінде салынған бұл объект ондаған жылдар бойы оңтүстік өңірдің қақпасы қызметін атқарып келеді. Қазіргі таңда пайдаланылып жатқан жалғыз ұшу-қону жолағы соңғы рет 2007 жылы күрделі жөндеуден өтті. Сарапшылардың бағалауы бойынша, жолақ 2027 жылға қарай тағы да жаппай жөндеуді қажет етеді. Мұндай жөндеу жұмыстары, әдетте, ұзаққа созылып, аэропортты толықтай немесе ішінара жұмыстан тоқтатуға мәжбүр етеді. Бұл болса жолаушылар мен тасымалдаушылар үшін ауқымды қолайсыздықтарға алып келіп, өңірдің экономикалық белсенділігіне тікелей зиян тигізер еді. Осы мәселенің алдын алу мақсатында екінші жолақтың салынуы стратегиялық қажеттілікке айналды.
Жаңа ұшу-қону жолағының құрылысы 2025 жылдың қазан айында ресми түрде басталды. Жобаның ауқымы шынымен де үлкен: 3 900 метрлік жолақ ауыр жүк және кең фюзеляжды жолаушы ұшақтарын қабылдауға толықтай мүмкіндік береді. Шымкент халықаралық әуежайының бас директоры Нұрлан Асқаровтың айтуынша, «екінші ұшу-қону жолағы — бұл тек техникалық шешім емес, бұл Шымкентті Орталық Азияның авиациялық хабына айналдыру жолындағы стратегиялық қадам». Жаңа жолақ заманауи жарық-сигнал жабдықтарымен жарақталатын болады, бұл қолайсыз метеорологиялық жағдайларда да, шектеулі көрінімділікте де ұшақтарды қабылдауға мүмкіндік береді. Бұл сипаттама халықаралық авиация стандарттарының, атап айтқанда Қазақстан Авиация әкімшілігінің талаптарымен толықтай сәйкес келеді.
Қаржыландыру мәселесіне келсек, жобаға бөлінген 23,5 миллиард теңге — бұл ерекше назар аударуды қажет ететін сома. Қаржы аналитигі Серік Жақсыбеков бұл туралы: «Мұндай инвестиция өңір экономикасына қозғаушы күш береді. Авиация саласына жұмсалған әрбір теңге ұлттық экономикаға орта есеппен бесе-алты есе қайтарылады деп есептеледі» деп түсіндіреді. Дүниежүзілік тәжірибе де осыны дәлелдейді: аэропорт инфрақұрылымына жасалған инвестициялар туризм, сауда, логистика және жергілікті жұмыс орындары арқылы жанама табыстардың едәуір өсуіне алып келеді. Мысалы, Астана халықаралық әуежайының кеңеюі кезінде астана аймағындағы туристік ағын үш жыл ішінде 40 пайызға артқаны тіркелген болатын.
Шымкент — халқы миллионнан асқан, Қазақстанның үшінші ірі қаласы. Оңтүстік өңірдің экономикалық орталығы ретінде Шымкент Өзбекстан, Қырғызстан шекараларына жақын орналасқан стратегиялық позицияны иеленеді. Дәл осы географиялық артықшылық қаланы транзиттік тасымалдаудың табиғи торабына айналдырады. Қазір Шымкент аэропорты жылына шамамен екі миллион жолаушыға қызмет көрсетеді. Алайда сарапшылардың болжамы бойынша, екінші жолақ іске қосылғаннан кейін бес жыл ішінде бұл көрсеткіш үш-үш жарым миллионға дейін өсуі мүмкін. Бұл өсімнің негізгі қозғаушы күші — халықаралық жүк тасымалы мен транзиттік бағыттардың дамуы болмақ.
Жергілікті кәсіпкерлер мен қоғам өкілдері жобаны жылы қабылдады. «Бизнес үшін тікелей рейстердің саны өскен сайын шығындар азаяды, ал мүмкіндіктер артады» дейді Шымкент қалалық кәсіпкерлер одағының төрайымы Гүлнара Сейтқалиева. Ол сонымен қатар жаңа жолақтың іске қосылуы жергілікті тауарларды, атап айтқанда ауыл шаруашылығы өнімдері мен өңдеу өнеркәсібі тауарларын сыртқы нарықтарға шығаруды айтарлықтай жеңілдетеді деп атап өтті. Бұл пікір өңір тұрғындарының арасында да кеңінен таралған: әлеуметтік сауалнамалар бойынша шымкенттіктердің 87 пайызы аэропорт кеңеюін оң бастама ретінде бағалайды.
Халықаралық тәжірибемен салыстырсақ, ұзындығы 3 900 метрлік жолақ Азиядағы ірі авиациялық хабтармен иық тіресуге толық мүмкіндік береді. Мысалы, Дубайдың Аль-Мактум халықаралық аэропортының ұшу-қону жолақтары 4 500 метрді құраса, Алматы халықаралық әуежайының негізгі жолағы 4 000 метрді құрайды. Демек, жаңа жолақ Шымкент аэропортын Airbus A380 немесе Boeing 747 сияқты ауыр ұшақтарды қабылдауға дайын объектіге айналдырады. Бұл мүмкіндік халықаралық жүк тасымалдаушылардың назарын өңірге аудара алады.
Жобаның аяқталу мерзімі туралы ресми мәліметтер нақтыланбаған болса да, авиация саласының сарапшылары 2027-2028 жылдары жолақтың пайдалануға берілуін болжайды. Шымкент халықаралық әуежайы тарихының жаңа бетін ашатын бұл жоба — тек бір ғимарат немесе жолақтың ғана емес, бүтін өңірдің болашағының белгісі. Оңтүстік Қазақстан осы жобамен экономикалық серпіліске жетудің тағы бір нақты қадамын жасап отыр, ал Шымкент өзін Орталық Азиялық авиация картасының толыққанды орталығы ретінде бекітуге бет алған.