«Тараз — Шымкент» тас жолындағы Күйік асуы: уақытша шектеу және оның аймақтық маңызы

Қазақстанның оңтүстік өңірін байланыстырып жатқан стратегиялық «Тараз — Шымкент» республикалық тас жолының ескі Күйік асуы арқылы өтетін учаскесінде 28 қыркүйек 2026 жылдан бастап уақытша қозғалыс шектелетін болды. «ҚазАвтоЖол» ұлттық компаниясының мәліметінше, шектеу 546-дан 557-ші километрге дейінгі аралықта енгізіліп, 4 қазанға дейін, яғни жеті күн бойы жалғасады. Бұл шара жол жөндеу жұмыстарымен байланысты болып, жергілікті тұрғындар мен жүк тасымалдаушылар үшін баламалы маршруттар ұсынылды.
Күйік асуы — Жамбыл және Оңтүстік Қазақстан облыстарын жалғайтын географиялық тұрғыдан маңызды өткел. Тарихи тұрғыдан бұл жол ежелден сауда-саттық пен адамдар қатынасы үшін қызмет еткен. Кеңестік кезеңде де, тәуелсіздік жылдарында да асу арқылы өтетін жол бірнеше рет жаңартылып, кеңейтілген болатын. Соңғы жылдары инфрақұрылымды жаңғырту шеңберінде жаңа Күйік асуы салынып, ауыр жүк көліктері үшін ыңғайлы баламалы бағыт пайда болды. Алайда ескі асу арқылы өтетін жол да бүгінгі күнге дейін белсенді пайдаланылып келеді, себебі ол жергілікті тұрғындар мен шағын жүк көліктері үшін қолайлы қысқа жол болып табылады.
«ҚазАвтоЖол» компаниясының өңірлік өкілі Серік Байқадамовтың айтуынша, жол жөндеу жұмыстары бұрыннан жоспарланып, тендер негізінде мердігерлік ұйым анықталған. «Жол полотносының бірнеше учаскесінде тозу байқалып, жаңбырлы маусымға дейін жөндеу жүргізу қажеттілігі туындады. Күзгі жауын-шашын мезгілі басталмай тұрып жұмысты аяқтауды жоспарлап отырмыз», — деді ол. Компания сонымен бірге жұмыс барысында жоғары сапалы жабын қолданылатынына кепілдік беріп, жөндеу аяқталғаннан кейін жолдың кем дегенде бес жылға тиімді пайдалануға жарамды болатынын атап өтті.
Уақытша шектеу кезеңінде Таразdan Қаратау бағытына жүретін көліктер «Тараз — Аса — Ақкөл — Саудакент» және «Аса — Қарабастау» облыстық маңыздағы жолдары арқылы өткізіледі. Ал Шымкент жақтан Тараз бағытына жүретін ауыр жүк көліктеріне жаңа Күйік асуы арқылы өту ұйымдастырылады. Бұл жерде ескере кететін мәселе: баламалы маршруттардың ұзындығы негізгі жолмен салыстырғанда 15-20 шақырымға артық болуы мүмкін, бұл өз кезегінде жанармай шығынының артуы мен жол жүру уақытының ұзаруына себеп болады. Жүк тасымалдау саласындағы кәсіпкер Мұрат Жақыповтың бағалауынша, жеті күн ішінде тасымалдаушылардың жалпы шығыны айтарлықтай мөлшерге жетуі ықтимал. «Бір жүрісте 40-50 шақырым артық жүруге тура келеді. Мұны есептесеңіз, тасымалдаушылар үшін бұл шағын шығын емес», — деп атап өтті ол.
Аймақтық статистикаға сүйенсек, «Тараз — Шымкент» тас жолы Қазақстанның ең жүктемелі республикалық трассаларының бірі болып саналады. Күнделікті орта есеппен 8 000-нан 12 000-ға дейін көлік бірлігі осы бағыт бойынша жүреді. Соның ішінде ауыр жүк көліктерінің үлесі 30-35 пайызды құрайды. Қоғамдық көлік, жеңіл автомобильдер мен арнайы техника да осы жолды белсенді пайдаланады. Сондықтан тіпті уақытша шектеу де аймақ экономикасына белгілі бір дәрежеде ықпал ететіні сөзсіз. Жамбыл облысының жол инспекциясы жол жұмыстары жүргізілетін кезеңде бақылауды күшейтіп, баламалы маршруттарда қосымша инспекторлар жұмыс істейтінін мәлім етті.
Жергілікті тұрғындар бұл шараға әр түрлі қарайды. Бір жағынан, Күйік асуы маңында тұратын ауыл тұрғындары жолдың жөнделуін ұзақ уақыттан бері күткен. «Жаз бойы жолда шұңқырлар мен жарықтар болды. Балаларымыз мектепке осы жолмен барады, сондықтан жөндеу маңызды», — деп айтты жергілікті Аса ауылының тұрғыны Гүлнар Рахымова. Екінші жағынан, кейбір жүргізушілер баламалы маршруттардың сапасы туралы алаңдаушылық білдіруде. «Облыстық жолдар республикалық трасса деңгейінде ұсталмайды. Соншама ауыр жүк сол жолдан өтсе, тез тозуы мүмкін», — деді жолаушы Дастан Есенов.
Бұл мәселе тек бір апталық уақытша шектеумен шектелмейді. Ол Қазақстандағы жол инфрақұрылымының жалпы жағдайы туралы кеңірек талқылауды тудырады. Республикалық бюджеттен жыл сайын жол жөндеуге бөлінетін қаражат тұрақты өсіп келеді: 2024 жылы бұл сома 600 миллиард теңгеден асты. Алайда сарапшылар мұндай инвестицияның тиімділігін бақылаудың маңыздылығын атап өтеді. Көлік саласының сарапшысы Ернар Сейітовтің пікірінше, жол жөндеу жұмыстарында жоспарлылық пен алдын алу шаралары басымдық алуы тиіс. «Жолды аварияға апарып, содан кейін жөндегеннен гөрі, уақтылы профилактикалық жұмыс жүргізген әлдеқайда тиімді. «Тараз — Шымкент» трассасы сияқты стратегиялық жолдарда мұндай тәсіл ерекше маңызды», — деп атап өтті ол.
«ҚазАвтоЖол» компаниясы жүргізушілерге маршрутты алдын-ала жоспарлауды, уақытша шектеулерді ескеруді және жол белгілерінің талаптарын қатаң сақтауды сұрады. Республикалық трассалардың ағымдағы жағдайы туралы өзекті ақпаратты 1403 байланыс орталығының нөміріне хабарласу арқылы алуға болады. Осы шектеу кезеңінде жол қызметкерлері мен инспекторлар аймақта тәулік бойы кезекшілік атқаратын болады. Жұртшылықты дүрбелеңсіз, ұйымшылдықпен қарсы маршруттарды пайдалануға шақырған билік өкілдері жөндеу жұмыстары белгіленген мерзімде, яғни 4 қазанға дейін толық аяқталатынына сенімдерін білдіруде.