Шымкент жолдары қауіпсізденуде: 503 өткелге жаңа жарықтандыру орнатылды

Қазақстанның оңтүстік өңіріндегі ірі мегаполис — Шымкент қаласы соңғы үш жыл ішінде жол қауіпсіздігін арттыру бағытында елеулі қадамдар жасады. 3 қазан 2026 жыл күні жария етілген ресми мәліметтер бойынша, 2024–2026 жылдар аралығында қала аумағындағы жалпы 503 жаяу жүргіншілер өткеліне С-5 үлгісіндегі арнайы жарықтандыру құрылғылары орнатылды. Бұл шара тек бір ғана инфрақұрылымдық жаңарту емес — қала тұрғындарының өміріне тікелей қатысты маңызды қауіпсіздік реформасы болып табылады.
Жобаның ауқымы жылдан жылға дәйекті түрде кеңейіп келеді. Егер 2024 жылы 50 өткелге жарықтандыру орнатылса, 2025 жылы бұл көрсеткіш 201-ге жетті, ал 2026 жылы тізімге тағы 252 өткел қосылды. Осылайша, жұмыс қарқыны жыл сайын өсіп отырған: бастапқы кезеңдегі пилоттық тәжірибеден бастап, бүгінде жалпы қалалық ауқымға дейін жеткен кешенді бағдарламаға айналды. Мұндай тұрақты өсім қала басшылығының жол қауіпсіздігін ұзақ мерзімді стратегиялық басымдық ретінде қарастырып отырғанын айқын көрсетеді.
Шымкент халқы 2024 жылы ресми түрде республикалық маңызы бар қала мәртебесін нығайтып, Алматы мен Астанамен бір қатарда тұрды. Миллионнан астам тұрғыны бар қалада жол-көлік қозғалысының қарқындылығы күн санап артып отыр. Мұнда автомобиль паркінің өсуі, инфрақұрылымның дамуы және тұрғын үй аудандарының кеңеюі бір-бірімен үздіксіз жарысқа түскендей. Осы жағдайда жаяу жүргіншілердің қауіпсіздігін қамтамасыз ету мәселесі ерекше өзектілікке ие болады. Қалалық полиция департаментінің алдыңғы жылдардағы статистикасы бойынша, жол-көлік оқиғаларының айтарлықтай бөлігі дәл қараңғы уақытта, жарықсыз немесе нашар жарықтандырылған өткелдерде тіркелген болатын.
С-5 үлгісіндегі жарықтандыру құрылғылары — қарапайым шам емес. Бұл арнайы өткелдерге арналған, жаяу жүргіншіні жоғарыдан бағыттап жарықтандыратын және жүргізушінің назарын дер кезінде аудара алатын техникалық шешім. Аталған жүйе жүргізушіге өткелдің бар екенін алыстан байқауға мүмкіндік беріп, тоқтауға жеткілікті уақыт қалдырады. «С-5 үлгісіндегі жарықтандыру өткелдің көріну аясын күндізгі жағдайдан да анағұрлым жақсы қамтамасыз ете алады, өйткені ол дәл жаяу жүргіншіні бөліп көрсетіп тұрады, жол беткейін жалпылай жарықтандырып қоймайды», — деп түсіндірді қала жол-көлік инфрақұрылымы саласының сарапшысы Асқар Жақсыбеков. Оның айтуынша, мұндай жүйені пайдаланатын қалаларда жаяу жүргіншілерді қатыстырған жазатайым оқиғалар орта есеппен 30–40 пайызға азаятыны дүниежүзілік тәжірибемен дәлелденген.
Қала тұрғындарының реакциясы оптимистік. Алмагүл Нұрғалиева — Шымкенттің Әл-Фараби даңғылы маңындағы тұрғын үй ауданының тұрғыны — осыған дейін жарықсыз өткелден өту кезінде бірнеше рет өзін қауіп-қатерде сезінгенін айтады: «Кешкі сағат жетіден кейін балаларыммен бірге жолды өтуден қорқатынмын. Жүргізушілер бізді байқамайтын. Енді жарық орнатылған соң, өзімді анағұрлым қорғалған сезінемін». Мұндай пікірлер жеке ғана емес — қала форумдарында, әлеуметтік желілерде де осыған ұқсас ризашылық білдіру жиілеп кеткен. Бұл азаматтардың инфрақұрылымдық өзгерістерді нақты, тұрмыстық деңгейде сезіне бастағанының айғағы.
Жол қауіпсіздігі мәселесі Қазақстан үшін жалпы ұлттық масштабта да өзекті болып тұр. Ішкі істер министрлігінің деректері бойынша, республикада жыл сайын жол-көлік оқиғалары нәтижесінде бірнеше мың адам мерт болады немесе ауыр жарақат алады. Осы санның белгілі бір бөлігін жаяу жүргіншілерді қатыстырған жағдайлар құрайды. Үкімет 2023 жылдан бастап «Жол қауіпсіздігі» ұлттық жобасы аясында қалалардағы өткел инфрақұрылымын жаңартуды басымдық ретінде белгіледі. Шымкент осы бағдарламаны іс жүзінде жүзеге асырып отырған алдыңғы қатарлы қалалардың біріне айналды. Алматы мен Астана да ұқсас жобаларды жүргізіп жатқанымен, Шымкент үш жылда 503 өткелді жаңартқан қарқынымен назар аудартады.
Алдағы перспективалар да жағымды. Қала әкімдігінің жоспары бойынша 2027 жылға қарай жарықтандырылған өткелдер санын одан әрі ұлғайтып, аса қауіпті тораптарда бейнебақылау жүйесімен үйлестіру мүмкіндігі де қарастырылып жатыр. Сонымен қатар, жаяу жүргіншілер инфрақұрылымын жалпы «ақылды қала» тұжырымдамасымен байланыстыру бағытында алғашқы қадамдар жасалуда. Бұл дегеніміз — өткелдерде датчиктер орнату, жаяу жүргіншілердің өту белсенділігін талдау және жарықтандыруды автоматты режимде реттеу мүмкіндіктерін іске қосу. «Біз тек шамдар орнатып қана қоймаймыз — жол қауіпсіздігінің ақылды жүйесін жасап жатырмыз», — деді қала инфрақұрылымы бөлімінің басшысы Дәулет Сейтқали баспасөз мәслихатында.
Шымкенттің осы тәжірибесі елдің басқа өңірлері үшін де үлгі бола алады. Үш жылда бес жүзден астам өткелді жаңарту — бұл жай ғана статистика емес, нақты адам өміріне, қауіпсіздік деңгейіне тікелей ықпал ететін жұмыс. Егер бұл қарқын сақталса және технологиялық жаңалықтар дер кезінде енгізіле берсе, Шымкент жаяу жүргіншілер қауіпсіздігі тұрғысынан Орталық Азияның үздік қалаларының бірі атанатынына сеніммен айтуға болады. Ең бастысы — жасалған шараларды тек инфрақұрылымдық жаңарту деп емес, мемлекет азаматтарының өміріне деген жауапкершілікті жаңа деңгейде сезінудің нышаны деп бағалау керек.