Шымкент құрылыс саласында тәртіп орнатуда: 9 айда 523 лицензия тоқтатылды

3 қазан 2026 жыл. Шымкент қаласының Өңірлік коммуникациялар қызметі алаңында өткен кезекті брифингте Қалалық орта сапасы және бақылау басқармасының басшысы Берік Дүйсенов 2026 жылдың тоғыз айлық жұмыс қорытындысын жариялады. Баяндалған статистика құрылыс саласындағы мемлекеттік бақылаудың күшеюін және заңнамалық талаптардың қатаңдауын айқын көрсетті. Сандар шағын емес: жарты мыңнан астам хабарлама, жүздеген тоқтатылған лицензия және жүз миллионнан асқан айыппұл — мұның барлығы Шымкенттің құрылыс секторында орасан зор өзгерістер болып жатқанын куәландырады.
Шымкент — Қазақстанның оңтүстігіндегі ең ірі мегаполис ретінде соңғы жылдары қарқынды өсу үстінде. Халық саны бойынша үшінші орынға шыққан бұл қала тұрғын үй, коммерциялық және инфрақұрылымдық нысандардың жаппай салынуымен ерекшеленеді. Алайда өсудің жылдамдығы тәртіптің артта қалуына жол ашты: рұқсатсыз құрылыстар, аяқталмаған нысандардың заңсыз пайдалануға берілуі, техникалық нормаларды бұзу — осылардың барлығы бірнеше жыл бойы тиісті органдардың бас ауруына айналды. Дәл осы проблемаларды шешу мақсатында 2024 жылы Жаңа Құрылыс кодексі қабылданды, ал оның нормалары биылғы жылдан бастап толыққанды күшіне енді.
Есепті тоғыз айда құрылыс-монтаж жұмыстары бойынша 501 хабарлама тиісті реестрге тіркелді. Бұл — Шымкент тарихындағы рекордтық жоғары көрсеткіш. Салыстырмалы үшін: 2024 жылдың сол кезеңінде тіркелген хабарламалар саны екі есеге жуық аз болған. Сарапшылардың пікірінше, бұл ұлғаю жаңа заңнаманың талаптарымен де, бақылаудың күшеюімен де тікелей байланысты. «Бұрын кейбір мердігерлер реестрге тіркелу міндеттілігін елемейтін, ал енді лицензиясынан айырылу қаупі бар. Соның салдарынан хабарламалар саны күрт өсті», — деді салалық бірлестіктің өкілі Аскар Жаксыбеков баяндамадан кейінгі пікірталаста.
Пайдалануға қабылданған нысандар бөлігінде де нәтижелер айтарлықтай: есепті кезеңде 361 құрылыс нысаны пайдалануға қабылданып, олардың актілері салыстыру рәсімінен өтті. Жаңа Құрылыс кодексінің талаптарына сәйкес техникалық қадағалаушылардан нысандардың толық аяқталғаны туралы 73 өтініш түскен. Оның ішінде 35 қорытынды келісілді, 6 өтініш кері қайтарылды, ал 32 өтініш қазіргі уақытта қаралуда. Берік Дүйсенов бұл жөнінде: «Біз бұрын өткізіп жіберетін олқылықтарды енді кодекс талаптары арқылы анықтай аламыз. Техникалық қадағалаушы институтының енгізілуі — құрылыс сапасын бақылаудағы сапалы секіріс», — деп атап өтті.
Лицензиялау бағытындағы деректер де назар аударарлық. Тоғыз айда барлығы 230 өтініш қаралды. Оның ішінде тек 25 лицензия берілді, ал 90 өтінішке бас тартылды. Бұл — лицензия беруден бас тарту үлесінің өте жоғары екенін білдіреді. Мамандардың бағалауынша, бас тартудың негізгі себептері — ұсынылған құжаттардың толық болмауы, мамандардың біліктілік деңгейінің жеткіліксіздігі және техникалық базаның талаптарға сай келмеуі. Бұдан бөлек, қызмет субъектілерінің атауы мен мекенжайын өзгертуге қатысты 112 рәсімдік іс жүргізілді, бұл нарықтағы компаниялардың белсенді қайта тіркелу үрдісінде екенін көрсетеді.
Сарапшыларды аттестаттау бөлімінде де қатаң сүзгі байқалады. 191 өтініш қаралып, оның ішінде тек 66 маман аттестатталды. 125 өтінішке аттестаттаудан бас тартылды — бұл жалпы өтініштердің 65 пайызынан астамы. Аттестаттау комиссиясының мүшесі Гүлмира Сейткалиева бұл туралы: «Бізде компромисс жоқ. Адам өмірі мен қауіпсіздігі сөз болғанда, маманның дипломы ғана емес, нақты білімі мен тәжірибесі маңызды. Тексерістен өте алмаған адамдар ертең алып тұрғындардың үйін салады — оны рұқсат ете алмаймыз», — деді.
Лицензиялық бақылаудың нәтижелері бүкіл есептің ең күрт бөлігін қамтиды. Тоғыз айда 523 лицензияның қолданылуы тоқтатылды, 16 лицензиядан мүлдем айырылды. Салынған айыппұлдардың жалпы сомасы 101,1 миллион теңгені құрады. Бақылаушы органдар бұл санды жетістік ретінде бағалайды, өйткені нарықты реттеу мен тазарту процесі жүріп жатқанын дәлелдейді. Тоқтатылған 523 лицензияның көпшілігі техникалық нормаларды бұзу, жұмысшылардың еңбекті қорғау талаптарын сақтамауы және объектілерді мерзімінен бұрын пайдалануға беру фактілері бойынша шығарылған шешімдер болып табылады.
Қала тұрғындары мен азаматтық қоғамның реакциясы бірмәнді болмады. Бір жағынан, жай азаматтар бақылаудың күшеюін мақұлдайды: «Бізге жанашыры мен сапасыз жұмыс істейтін мердігерлер емес, жауапты мамандар керек. Үй сатып алып, содан кейін оның қабырғасы жарылып кетсе — кімге барасың?» — деп наразылығын білдірді Нурай Смагулова, жаңа тұрғын үй кешенінің тұрғыны. Екінші жағынан, шағын және орта мердігерлік компаниялар кейбір талаптардың шамадан тыс қатаң екенін, бюрократиялық рәсімдердің ұзаққа созылатынын айтады. Алайда басқарма басшысы Берік Дүйсенов: «Қатаңдық — мақсат емес, нәтиже. Мақсат — сапа», — деп тұжырымдады.
Болашақ перспективалар тұрғысынан алғанда, 2026 жылдың соңына қарай басқарма бақылау жүйесін цифрландыруды жоспарлайды. Атап айтқанда, хабарламалар мен өтініштер онлайн режимде қабылданып, алгоритмдік тексеру жүйесіне өткізілмек. Бұл рәсімдердің мөлдірлігін арттырып, адам факторынан туындайтын коррупциялық тәуекелдерді азайтады деп күтілуде. Жалпы алғанда, Шымкенттегі құрылыс саласының реттелуі — бүкіл Қазақстан үшін үлгілік тәжірибеге айналуы мүмкін. 501 хабарлама, 523 тоқтатылған лицензия және 101 миллион теңге айыппұл — бұл тек сандар емес, жаңа тәртіптің белгісі.