Шымкентте заңсыз салынған 106 объект анықталды: айыппұл, тоқтату және сот шешімімен бұзу
Шымкентте заңсыз салынған 106 объект анықталды: айыппұл, тоқтату және сот шешімімен бұзу
Қазақстанның оңтүстік өңіріндегі ірі мегаполис — Шымкент қаласында биылғы жылдың басынан бастап заңсыз салынған 106 құрылыс объектісі анықталды. 1 маусым 2026 жыл күні қалалық ортаның бақылау және сапа басқармасы тексерулердің аралық қорытындысын жариялады. Нәтижеге сәйкес, бұзушылықтар бойынша жергілікті бюджетке 147 миллион теңгеден астам айыппұл өндіріліп алынды, бірқатар объектілерде жұмыстар тоқтатылды, ал кейбір ғимараттарды сот шешімімен бұзып тастау мәселесі қаралуда. Бұл жағдай қалада заңсыз құрылысқа қарсы күрестің жаңа кезеңін бастауда деп бағалауға болады.
Шымкент — Қазақстанның республикалық маңызы бар үшінші қаласы ретінде соңғы он жылда қарқынды дамып, халық саны тез өскен мегаполис. Миграция ағынының күшеюімен бірге коммерциялық және тұрғын үй құрылысына деген сұраныс та артты. Алайда осы өсімнің бір бөлігі заңдық реттемелердің шеңберінен тыс жүргізілді. Кейбір кәсіпкерлер уақыт пен шығынды үнемдеу мақсатында жер учаскесіне құқық белгілейтін құжаттарды, жобалық документацияны және архитектуралық-жоспарлау тапсырмасын ресімдемей-ақ құрылысқа кіріскен. Бұл жағдай тек заңдық проблема ғана емес, сонымен қатар халықтың қауіпсіздігіне де тікелей қатысты мәселе болып табылады.
Анықталған объектілердің басым бөлігі — дүкендер, қонақүйлер, кафелер мен автокөлік техникалық қызмет көрсету станциялары, яғни коммерциялық жылжымайтын мүлік. Бұзушылықтардың ең көп тіркелген жері — Абай ауданы. Мамандардың бағалауы бойынша, бұл аудан соңғы жылдары өте қарқынды салынып жатыр, жаңа нарықтар, сауда нүктелері мен тұрмыстық қызмет объектілері ашылуда. Дәл осы белсенді дамып жатқан аудандарда бақылауды күшейту ерекше маңызды, өйткені жедел салынған ғимараттар конструктивтік тұрғыдан қауіпті болуы мүмкін. Инспекторлардың айтуынша, кейбір объектілер тіпті сейсмикалық қауіпсіздік нормаларын ескермей тұрғызылған.
Қалалық ортаның бақылау және сапа басқармасы бөлімінің басшысы Досхан Садықов ситуацияны нақты түсіндіріп берді. «Егер объект архитектуралық-жоспарлау тапсырмасынсыз және жер учаскесіне құқық белгілейтін құжаттарсыз салынған болса, материалдарды бұзу туралы шешім қабылдау үшін сотқа жолдаймыз. Қалған объектілер бойынша, яғни құжаттары толық емес, айыппұл салынды, құрылыс жұмыстары тоқтатылды және заңнама талаптарына сәйкес бұзушылықтарды жою мен объектілерді заңдастыру туралы нұсқама берілді», — деді ол. Бұл мәлімдеме нақты критерийлердің бар екенін, яғни бір объект снос жасауға, ал екіншісі легализациялауға бағытталатынын көрсетеді.
Заңсыз құрылысқа қарсы күрес — Қазақстанның тек Шымкентке тән мәселесі емес. Алматы, Астана және басқа да ірі қалаларда да осындай жағдайлар жылма-жыл тіркеліп отырады. Мамандардың пікірінше, мәселенің тамыры тек кәсіпкерлердің заңды елемеуінде ғана емес, сонымен қатар рұқсат беру рәсімінің күрделілігінде де жатыр. Кейбір сарапшылар бюрократиялық кедергілерді азайту, рұқсат алу мерзімін қысқарту және электрондық қызметтерді кеңейту қажеттігін атап өтеді. Бұл тәсіл кәсіпкерлерге заңды жолмен жұмыс жасауды тиімдірек және жылдамырақ ете алар еді.
Қоғамдық пікір бойынша алғанда, азаматтардың бір бөлігі осындай рейдтерді оң қабылдайды, өйткені олар қалалық ортаның эстетикасына, жер учаскелерін реттеуге және қауіпсіздік стандарттарына мән береді. Бірқатар тұрғын заңсыз дүкендер мен кафелердің маңайда жинақ болатынын, тұрғын аудандарда бөтен тұрлаулардың пайда болатынын шағым ретінде бұрын да көтерген болатын. Алайда заңсыз объектілердің жұмыс берушілер ретінде жергілікті тұрғындарды жұмыспен қамтып тұрғанын да ескермеу дұрыс болмас. Бұзу шаралары кейде тек қана иелерге емес, сонымен бірге жұмысшылар мен тұтынушыларға да тікелей зардабын тигізеді. Сондықтан жергілікті билік легализация мүмкіндіктерін барынша кеңейту керек деген ұстаным да айтылуда.
Сарапшылардың болжамы бойынша, аталған тексерулер жыл аяғына дейін жалғасады және жаңа объектілер анықталуы мүмкін. Мамандар бұл үдерістің оң нәтижесі ретінде қалада заңды құрылысқа деген сана-сезімнің артуын күтуде. Шымкент қаласы халқының тез өсіп отырғанын ескерсек, болашақта тұрғын үй мен коммерциялық нысандарға деген сұраныс азаймайды. Сондықтан рұқсат беру жүйесін жетілдіру, оны ашық әрі тиімді ету — биліктің алдыңғы кезектегі міндеті болып табылады. Осы мәселені шешпей тұрып, заңсыз құрылыс толық тоқтамайды деген пікір де кеңінен орын алған.
Жалпы алғанда, Шымкенттегі заңсыз құрылысқа қарсы жүргізіліп жатқан жұмыстар маңызды да дұрыс бастама болып табылады. 147 миллион теңгеден астам айыппұл өндіріліп алынуы, жұмыстардың тоқтатылуы және сотқа жолданатын материалдардың болуы — мемлекеттің бұл саладағы бақылауды күшейтіп жатқанын дәлелдейді. Алайда ұзақ мерзімді шешім — тек жазалаушы шараларда емес, жүйелік реформада жатыр. Рұқсат алу рәсімдерін оңайлату, санкциялардың қаталдығын сақтай отырып, заңды жолдарды ашу — міне, осы екі тәсілдің ұштасуы ғана Шымкент пен Қазақстанның басқа қалаларындағы заңсыз құрылыс мәселесін шынымен шешуге мүмкіндік береді. Бұл жолда лауазымды тұлғалардың да, бизнес өкілдерінің де, азаматтардың да жауапкершілігі бірдей.
