Шымкентте тұмауға қарсы тегін егу науқаны басталды: кім пайдалана алады?

Шымкент қаласында 2026 жылдың 7 қазанында маусымдық тұмауға қарсы вакцинация науқаны толық қарқынмен жүргізілуде. Қалалық емханаларға 150 мыңнан астам доза вакцина жеткізілген болса, арнайы бағдарлама аясында әлеуметтік жағынан осал топтар, жүкті әйелдер, созылмалы аурулары бар адамдар, қарт тұрғындар, алты айдан асқан балалар мен медицина қызметкерлері тегін егу алу мүмкіндігіне ие болып отыр. Тұмау маусымының алдында жүргізіліп жатқан бұл шара қалалық денсаулық сақтау жүйесінің профилактикалық медицинаға берген маңызды басымдығының айқын көрінісі болып табылады.
Тұмауға қарсы вакцинация Қазақстанда жыл сайын күз айларының басынан бастап жүргізіліп келеді. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының ұсынымдарына сәйкес, тұмау вирусы ең белсенді тарайтын кезең — қараша мен наурыз айлары аралығы болып есептелетіндіктен, вакцинацияны осы мерзімге дейін аяқтау маңызды саналады. Шымкент — Қазақстанның оңтүстіктегі ең ірі қаласы және үш миллионнан астам тұрғыны бар мегаполис ретінде эпидемиологиялық тұрғыдан аса жоғары тәуекел аймағына жатады. Тығыз қоныстану, қарқынды адам ағыны және ауа-райының маусымдық өзгерістері — осының барлығы респираторлық аурулардың тарауына қолайлы жағдай туғызады.
Соңғы бір айда ғана Шымкент қаласында жіті респираторлық вирустық инфекциялармен 6 мыңнан астам адам ауырғаны тіркелген. Ең алаңдататыны — осы сырқаттанушылардың жартысына жуығы, яғни барлық жағдайлардың 47 пайызы 14 жасқа толмаған балаларға тиесілі. Бұл статистика педиатриялық топтарда вакцинацияның қаншалықты өзекті екенін тағы бір рет айқын дәлелдейді. Мектеп жасындағы балалар мен бала бақшаларға баратын кішкентайлар вирустың таралуында «тасымалдаушы» рөлін атқаратыны медицинада жақсы белгілі: олар ауруды үй ішіне, ата-аналарына, яғни еңбекке қабілетті ересек халыққа жұқтырып, осылайша бүкіл қалалық эпидемиологиялық ахуалға кері әсер етеді.
№2 емхананың дәрігері Жадыра Ерсұлтанова бұл мәселеге қатысты өз пікірін ашық бөлісті. «Тұмауға қарсы вакцинацияны осы эпидемиологиялық маусымда 1 қазаннан бастап жүргіземіз. Егу алған адамдарда ауру, әдетте, жеңіл өтеді, ал кейбір жағдайларда мүлде болмауы да мүмкін», — деді ол. Дәрігердің сөзіне қарағанда, вакциналанбаған адамдарда тұмаудың ауыр асқынулармен — бронхит, өкпе қабынуы, жүрек-қан тамыры және жүйке жүйесінің бұзылуларымен — аяқталу қаупі айтарлықтай жоғары. Осы асқынулар, әсіресе, егде жастағы адамдар мен созылмалы аурулары бар науқастар үшін өмірге қауіпті болуы ықтимал.
Қалалық денсаулық сақтау басқармасының маманы Арман Сейітқалиев де вакцинацияның маңыздылығына назар аударды. «Бізде жыл сайын бір проблема қайталанады: науқандар басталған кезде халықтың бір бөлігі «өзімен өзі» болып, вакцинацияға немқұрайды қарайды. Ал желтоқсан-қаңтарда ауырып қалған соң барып, неге ертерек егу алмадым деп өкінеді. Егер бүгін тегін мүмкіндік берілсе — оны пайдаланбау ақылсыздық», — деді ол. Оның сөздері жалпы халыққа арналған нақты және маңызды ескерту болып табылады.
Тегін вакцинация алуға құқылы топтардың тізімі биылғы жылы кеңейтілгені де назар аудартады. Дәстүрлі санаттардан — балалар, қарт адамдар, жүкті әйелдер мен медицина қызметкерлері — бөлек, биыл ішкі істер органдарының қызметкерлері мен әскери қызметшілер де осы бағдарламаға қамтылған. Олар үшін вакцинаны тиісті мемлекеттік ведомстволар сатып алады. Бұл шешім мемлекеттің стратегиялық маңызы бар қызметкерлерді жұқпалы аурулардан қорғауды мемлекеттік міндет ретінде қарастыратынын білдіреді. Сондай-ақ, жоғарыда аталған санаттарға кірмейтін, бірақ егу алғысы келетін азаматтар жеке клиникаларда ақылы түрде вакцинациядан өте алады.
Ресми рәсімдер тұрғысынан алғанда, вакцинация дәрігердің алдын ала қарауынан кейін жүргізіледі. Балаларды егу алдында ата-анасының немесе заңды өкілдің жазбаша келісімі міндетті түрде алынады, ересектер өз келісімдерін өздері береді. Мамандар мұндай тәртіптің пациент қауіпсіздігін қамтамасыз ететінін және мүмкін болатын жанама реакцияларды уақтылы бақылауға мүмкіндік беретінін атап өтеді. Вакцинацияның жалпы шеңберінде жекелеген адамдарды ғана емес, бүкіл қауымды да қорғайтын «үйір иммунитеті» тетігі де маңызды рөл атқарады: халықтың белгілі бір пайызы вакциналанса, вирустың таралу тізбегі үзіледі.
Тарихи тұрғыдан қарасақ, 2009 жылғы «шошқа тұмауы» пандемиясы кезінде Шымкент сияқты ірі қалаларда сырқаттанушылық деңгейі ауыл аймақтарымен салыстырғанда бірнеше есе жоғары болғаны жазбаларда сақталған. Сол оқиға Қазақстанның жаппай вакцинациялауды жедел қарқынмен дамыту қажеттілігін айқын танытты. Содан бері ел денсаулық сақтау жүйесі профилактикалық бағытты күшейтіп, жыл сайынғы вакцинация науқандарын жүйелі түрде өткізу дәстүрге айналды. Осы тәжірибе Шымкент тұрғындарына күзгі-қысқы маусымды барынша аз шығынмен өткізуге мүмкіндік беретін тиімді қорғаныс механизмі ретінде бағаланады. Мамандардың бірауызды пікіріне қарағанда, вакцинацияны кешіктірмей алу — бұл жеке денсаулықты сақтаудың да, отбасын қорғаудың да ең тиімді жолы.