Шымкенттің жаңа тұрғын үй кешендері: үлескерлер қаражатын тарту рұқсаттары жарияланды

Шымкент қалалық әкімдігі 2026 жылдың 19 қазанында үлескерлердің қаражатын тартуға заңды рұқсаты бар тұрғын үй кешендерінің толық тізімін жариялады. Бұл шешім — еліміздің оңтүстік мегаполисінде соңғы жылдары белең алған қаражат жинаудың заңсыз схемаларына қарсы күресте маңызды қадам. Тізімде барлығы 45 рұқсат қамтылып, олардың 37-і жергілікті атқарушы орган тарапынан, қалған сегізі жеке оператордың қатысуымен берілген.
Шымкент — халқы жылдан-жылға өсіп келе жатқан, Қазақстанның үшінші ірі қаласы. Бүгінде оның тұрғындар саны екі миллионнан асып, тұрғын үйге деген сұраныс та тиісінше артып отыр. Мұндай серпінді өсу нарықта бір жағынан мүмкіндіктер туғызса, екінші жағынан алаяқтық схемалардың пайда болуына қолайлы ортаны қалыптастырады. Ондаған мың отбасы тұрғын үй мәселесін шешу үшін үлескерлік қатысу шартына қол қояды, алайда барлығы бірдей заңды механизмдер арқылы жүрмейді. Нәтижесінде адамдар жинақтарынан айырылып, аяқсыз қалған құрылыстардың алдында дәрменсіз қалады.
Мемлекеттік статистика комитетінің деректеріне сүйенсек, Қазақстанда соңғы бес жыл ішінде үлескерлікке байланысты мыңнан астам шағым тіркелген. Шымкент осы көрсеткіш бойынша Алматы мен Астанадан кейінгі үшінші орында тұр. 2023–2025 жылдар аралығында қалада ғана 200-ден астам отбасы "алаяқ" застройщиктердің құрбаны болды. Бірқатар жағдайда азаматтар миллиондаған теңгесінен айырылса да, тиісті рұқсатсыз жасалған келісімшарттар сот арқылы жарамсыз деп танылды. Дәл осы ауыр тәжірибе бүгінгі ашықтық саясатының іргетасы болды.
Шымкент қалалық әкімдігінің тұрғын үй саясаты жөніндегі жауапты хатшысы Асхат Жаңабековтің сөзіне қарағанда, бұл шара ең алдымен азаматтарды қорғауға бағытталған: "Біз бүгін жариялаған тізім — бұл ашықтықтың айқын белгісі. Заңды рұқсаты бар застройщикпен ғана шарт жасаңыз деп халықты үндеп отырмыз. Тізімге енбеген компания сізден ақша сұраса — бұл бірінші қауіп белгісі." Мамандардың бағалауынша, мұндай ашық тізімдер тек Шымкентте ғана емес, бүкіл республика бойынша енгізілуі тиіс. Заң жүзінде Қазақстан Республикасының "Тұрғын үй құрылысына үлестік қатысу туралы" Заңы тиісті рұқсатсыз үлескерлердің қаражатын тартуды тікелей тыйым салады, ал бұзушыларға әкімшілік және қылмыстық жауапкершілік көзделген.
Жарияланған тізімде Flora Gardens, Seasons Join, Avenue 32, Kausar Riverside, Grand Park Vita, Grand Park Aura, Tulpar, 4YOU Shymkent, Arman Qala Family, Atamura Dastur, Smart House, Jas Otau Turan, Panorama, Murager, Baidybek, Meridian және тағы басқа кешендер бар. Жеке оператордың қатысуымен берілген сегіз рұқсат тізіміне Otbasy үшінші кезегі, Pioneer City екінші кезегі, "Жанұя" бірінші және екінші кезектері, 4Seasons Crystal үшінші кезегі, KAINAR VILLAGE бірінші кезегі, SHYRAI Residence бірінші кезегі және BIG TULPAR бірінші кезегі енгізілген. Маңызды тұс мынада: рұқсаттар тұрғын үй кешенінің тек белгілі бір кезегіне немесе блогына ғана қолданылуы мүмкін. Сондықтан сатып алушыларға тек кешеннің атауына ғана емес, нақты объектінің құжаттарына мұқият назар аударуы қажет.
Тәуелсіз жылжымайтын мүлік сарапшысы Зауреш Бекованың пікірінше, бұл бастама нарықтың тазаруына ықпал етеді: "Бұрын кез келген компания жарнама беріп, адамдардан ақша жинай беретін. Енді ашық тізім болса, жалған застройщиктер бой тасалай алмайды. Алайда азаматтардың өздері де белсенді болуы керек — құжаттарды талап ету, тексеру, ресми сайтты қарау. Осы үш қарапайым қадам жинаған ақшаңызды сақтайды." Тізімдегі кестелерде застройщиктер мен уәкілетті компаниялардың атаулары, объектілердің мекенжайлары, рұқсат нөмірлері, үйлердің қабат саны және пайдалануға беру мерзімдері туралы мәліметтер де бар.
Тарихи тұрғыдан алсақ, Қазақстанда үлескерлер проблемасы 2000-жылдардың екінші жартысынан бері өткір мәселе болып келеді. 2007 жылғы жаһандық қаржы дағдарысы кезінде мыңдаған отбасы аяқталмаған құрылыстардың алдында дал болды. Сол кезеңнен бері мемлекет "мәселені шешу" бағдарламаларын бірнеше рет іске асырса да, жаңа алдаушы схемалар қайта-қайта пайда болып отырды. Экономикалық тұрақсыздық, тұрғын үйге деген жоғары сұраныс және реттеу механизмдерінің әлсіздігі бірлесе алаяқтарға қолайлы жағдай жасады. 2022 жылы қабылданған заң өзгерістері жағдайды біршама жақсартса да, іс жүзінде бақылау механизмдері толық іске қосылған жоқ. Бүгінгі Шымкент тәжірибесі, сарапшылардың болжамынша, бүкіл ел бойынша үлгі-нұсқаға айналуы мүмкін.
Болашақ перспективаларға келсек, Шымкент әкімдігі тізімді тұрақты жаңартып отыратынын мәлімдеді. Жаңадан рұқсат алған застройщиктер дереу тізімге қосылса, рұқсаты тоқтатылғандар не мерзімі өткендер алынып тасталады. Бұл тетік азаматтарға нақты уақыт режимінде ақпарат алуға мүмкіндік береді. Сонымен қатар, алдағы айларда цифрлық платформа арқылы рұқсаттарды QR-кодпен тексеру жүйесін іске қосу жоспарланған. Азаматтар жылжымайтын мүлік кешені туралы толық ақпаратты Шымкент әкімдігінің ресми сайтынан таба алады. Мамандар жалпы қоғамдағы мәдениеттің де өзгеруін қажет деп санайды — адамдар тек бағаға ғана емес, заңдылыққа да назар аударуы тиіс. Себебі ең арзан баға кейде ең қымбат зардапқа алып келеді.