Шымкент жарығының жаңа кепілі: Бадам өзені бойындағы қосалқы станция Оңтүстікті өзгертеді

Қазақстанның үшінші мегаполисі Шымкент қаласы соңғы жылдары тұрғындар санының қарқынды өсуімен бірге энергетикалық жүктеменің де айтарлықтай артқанын сезінуде. 20 қазан 2026 жылы ресми деректер бойынша, қалада «Бадам өзені бойында 110 кВ әуе желісі бар 110/6 кВ қосалқы станция салу» атты ірі инфрақұрылымдық жоба белсенді кезеңіне аяқ басты. Бұл жоба тек техникалық жаңартуды ғана білдірмейді — ол миллионнан астам шымкенттіктің тұрмыс сапасына тікелей әсер ететін стратегиялық шешім болып табылады.
Шымкент соңғы он жылда демографиялық жарылыс кезеңін бастан өткерді. 2010 жылдары шамамен 650 мың адам тіршілік еткен қалада бүгінгі таңда 1 миллион 200 мыңнан астам тұрғын тіркелген. Тұрғын үй кешендерінің, өнеркәсіп объектілерінің және сауда орталықтарының жедел салынуы электр энергиясына деген сұранысты екі есеге жуық арттырды. Мұндай жағдайда бар инфрақұрылымның шамадан тыс жүктелуі заңды нәтиже болды. Жазғы ыстықта жиілей бастаған кернеу жетіспеушіліктері мен апатты сөндірулер тұрғындардың шыдамын сынады. Энергетиктер де, қала басшылығы да жағдайдың шешімін талап ететінін жақсы түсінді.
Жобаның техникалық мазмұны тұрғысынан алғанда, ол бірнеше маңызды бағытты қамтиды. Ең алдымен, «Қазығұрт» 220 кВ қосалқы станциясына қуаттылығы 125 МВА болатын АТ-3 автотрансформаторын орнату жұмыстары толық аяқталды. Бұл жабдықтың маңыздылығын бағалай отырып, энергетик-маман, «АлатауЭнергоПроект» ЖШС жетекші инженері Дәурен Сейтқали былай деді: «АТ-3 трансформаторы — бұл тізбектің кілттік буыны. Оның іске қосылуымен АТ-1 және АТ-2 арасындағы жүктеме теңдей бөлінеді, бұл жабдықтың қызмет мерзімін ұзартып, апат қаупін едәуір азайтады». Сонымен қатар, ұзындығы 1,5 шақырым болатын 110 кВ кабельдік электр беру желісін тарту жұмыстары да толық орындалды. «Стандарт Стилл» ЖШС аумағына қуаттылығы 40 МВА болатын күштік трансформатор орнату да жоспардың ажырамас бөлігі болып табылады.
Жұмыстардың ағымдағы барысы жобаның белгіленген мерзімде аяқталатынына деген сенімді арттырады. 220 кВ I және II секцияларының шиналарын монтаждау толық орындалды. Қазіргі уақытта мамандар 110 кВ I және II секцияларының шиналарын монтаждауда. Бас мердігер ұйым — «Электромонтаж» АҚ өкілінің мәліметінше, алдағы кезеңде АТ-3 автотрансформаторын электр желісіне қосып, оны 72 сағаттық үздіксіз сынақтан өткізу жоспарланған. Егер сынақ сәтті өтсе, жабдыққа жұмыс кернеуі берілетін болады. «Бізде мерзімді сақтауға барлық мүмкіндік бар. Жабдықтар жоғары сапалы, мамандар тәжірибелі», — деп атап өтті «Электромонтаж» АҚ директоры Болат Асқаров.
Жобаның аяқталуы Шымкент пен оның маңындағы елді мекендер үшін бірден бірнеше нәтиже береді. Ең маңыздысы — «Ақжар» 110/35/10 кВ қосалқы станциясына кернеу берілуі. Бұл өз кезегінде Құрсай ауылының тұрғындарын сапалы электрмен тұрақты жабдықтауды қамтамасыз етеді. Құрсай маңындағы тұрғын Айнаш Бекова өзінің үмітін жасырмады: «Бізде жазда кернеу жиі түсіп кетеді. Тоңазытқыш өшеді, балалар ыстықта отырады. Егер бұл жоба шынымен жұмыс жасаса, өміріміз жеңілдейді». Мұндай тұрмыстық алаңдаушылықтар ірі инфрақұрылымдық жобалардың нақты адамдардың тіршілігіне тікелей байланысты екенін дәлелдейді.
Салыстыру үшін айта кету орынды: Қазақстанда соңғы бес жылда энергетикалық инфрақұрылымды жаңартуға жалпы алғанда 2 триллион теңгеден астам инвестиция жұмсалды. Алматы, Астана секілді ірі қалалар осы үрдісте алдыңғы қатарда жүрсе, Шымкент те осы бағытта жедел қадамдар жасап отыр. Әсіресе, 2025 жылы Шымкент энергожүйесі бойынша жасалған аудит қалалық желілердің 40 пайызға жуығының жаңартуды қажет ететінін көрсеткен болатын. Бадам өзені бойындағы жоба — осы жаңарту жоспарының аясындағы ең ірі буындардың бірі.
Техникалық қадағалауды жүзеге асыратын «ТұранҚұрылыс» ЖШС өкілі Марат Жақсыбеков жобаның мерзімінен бұрын аяқталатынына сенімді. «Жобалаушы ұйым «АлатауЭнергоПроект» барлық техникалық нормативтерді мүлтіксіз сақтаған. Монтаж жұмыстарының сапасы халықаралық стандарттарға сай», — деді ол. Сарапшылардың бағалауынша, жаңа қосалқы станция толық жұмыс режиміне шыққан соң қалалық электр желісінің жалпы апаттылық деңгейі 30-35 пайызға төмендейді. Бұл — тек сандық көрсеткіш емес, тысбақайлаушы зауыт та, демалып жатқан отбасы да, операция жасап тұрған дәрігер де тыныш ұйықтайтынының кепілі.
Шымкент қала әкімдігінің энергетика бөлімі бұл жобаны 2030 жылға дейін жасалған «Ақылды қала» стратегиясының маңызды бөлігі ретінде қарастырады. Жақын арада Бадам ауданында тағы екі қосалқы станция салу жоспарланған. Болашақта қалада орнатылатын «ақылды» есептегіштер жүйесімен бірлесе жұмыс жасаған жаңа инфрақұрылым электр энергиясын тиімді пайдалануды мүмкін етеді. Жобаны іске асыру үшін мемлекет тарапынан бөлінген қаражат пен жеке сектордың инвестициясы бірлесе жұмсалуда. Бадам өзені бойындағы қосалқы станция — бұл тек темір мен кабельден тұратын құрылым емес, ол Шымкенттің болашаққа сеніммен қарайтын энергетикалық дербестігінің айқын белгісі.